اینطوری اصلا شیک نیست
مرضیه رسولی
برای گزارشگران ورزشی چندسال طول کشید تا هافبک معروف تیم فوتبال ایتالیا که در دهه90 بازی میکرد، از روبرتو باگیو تبدیل به روبرتو باجو شود و مردم هم عادت کنند که بهجای اولی، دومی را بگویند. در جامجهانی1990 باگیو بود و بعد شد باجیو و روند تکامل اسمش تا جامجهانی1994 طول کشید و به باجو ختم شد. بعد نوبت به دیگران رسید. زمانی بود که همه به کارگردان صرب که فیلم معروف «زیرزمین» را ساخته بود امیر کاستاریکا میگفتند اما دیری نپایید که چندنفر که با واقعیت نام کارگردان مواجه شده بودند و با گوشهای خودشان شنیده بودند که او را جور دیگری صدا میزنند، راه خود را از این خیل سوا کردند و او را امیر کوستوریتسا، به همان اسمی که در دنیا معروف است نامیدند و در آن نشانهها یافتند. نمیشد خود را فردی مطلع و بهروز در سینما بدانی و به کوستوریتسا بگویی کاستاریکا. آن را شاهد میگیرند و حکم میدهند از سینما هیچ نمیدانی و یک مخاطب عام هستی، نه مخاطبی بادانش و دقیق. اما برای بعضی هم کوستوریتساگفتن نشانه اسنوبی است، آدم شبیه تازهبهدورانرسیدهها میشود، بگذارید همان کاستاریکایمان را بگوییم و کنار مخاطب عام فرود بیاییم، چون ما، این را به اسنوبی ترجیح میدهیم. هرچه گذشت نامیدن مشاهیر غیرایرانی سختتر شد. دیگر مثل گذشته آسان نیست که دیکته اسم طرف را ببینی و او را همانطور که اسمش نوشته میشود، صدا کنی یا ببینی گذشتگان او را به چه نامی میخواندند و از آنها پیروی کنی. حالا همه کلاس زبان رفتهایم، پا را از مرزهای جغرافیایی بیرون گذاشتهایم و جز فارسی به زبانهای دیگر مسلطیم و حیف است از این تسلط استفاده نکنیم. در چگونه نامیدن آدمها نشانههای زیادی وجود دارد و باید از بین این همه انتخاب کرد. آیا میخواهی جوری که در فارسی راحتتر است صدایش کنی؟ آیا میخواهی او را همانطور که مردم کشورش مثلا در آرژانتین صدا میکنند، صدا کنی؟ قصد داری اسمش را از انگلیسی به فارسی برگردانی؟ آیا حواست به این هست که اگر خطا کنی، متهم میشوی که غیر از فارسی، زبان دیگری بلد نیستی و این با بیسوادبودن فرق چندانی ندارد و یکهو آن همه زحمت برای یادگیری یک زبان دیگر به باد میرود؟ خیلی مهم است که بوکوفسکی را بوکاوسکی بنامی، چون در آمریکا، او را اینطوری صدا میکنند. وقتی میروی کتاب بخری از فروشنده بپرس از بوکاوسکی کتابی دارید؟ او مات نگاهت میکند و میگوید چنین کسی را نمیشناسد. تو کتاب عامهپسندش را نشان بده و بگو اوناهاش، اونجاست. و نبرد شروع میشود. فروشنده با تمسخر میگوید خانم محترم منظور شما بوکوفسکی است و تو با تمسخر بگو خیر، من خودم در آمریکا شنیدم که به او بوکاوسکی میگویند، لطفا این را از قول من به مترجم کتاب هم بگویید. هرکس ملاحظات خودش را دارد و بنابراین نویسنده چندین اسم پیدا میکند: ایان مک یوون، یان مک اون، ایان مک ایوان. شش تلفظ مختلف از اسم این نویسنده انگلیسی وجود دارد. نشر نی که یکی از ناشران کتابهای اوست، یکبار با نام ایان مک یوون از او کتاب چاپ میکند و بار دیگر با نام ایان مک یوئن. مصطفی مفیدی که دوبار کتابهای این نویسنده را ترجمه کرده، هربار با تلفظ متفاوتی او را نامیده. همه سردرگم شدهاند. درحالی که نمیدانند دکتروف درست است یا داکترو، کاپوشینسکی درست است یا کاپوشچینسکی، فالکنر درست است یا فاکنر، سم شپرد درست است یا سام شپارد، کسانی هم پیدا شدهاند که میگویند باید به براتیگان بگویی براتیگن، دلار غلط است، صحیحش دالر است. نه آن آبشار نیاگارا نیست، لطفا با من تکرار کن: نایگر. نگو استیو جابز، بگو ستیو جابز. نه، اینطوری نه، روی سین ساکن بگذار. بله میدانم سخت است و در فارسی کلمه با دوحرف ساکن شروع نمیشود، ولی آخر مگر نمیخواهی شهروندی جهانی باشی؟ خب آنطرف اگر به این غلظت بگویی استوارت، مسخرهات میکنند. وقتی تب «اورجینال»بودن همهگیر میشود، مهم نیست در فارسی چهجوری راحتتریم. ما این راحتی را بهنفع حقیقت اسمها ترک میگوییم. اگر تا قبل از این در فارسی تیاچ (TH) را آنطور که در انگلیسی تلفظ میشود تلفظ نمیکردیم، حالا باید بکنیم و به تواناییهایمان بیفزاییم و از محدودیتهای زبان بکاهیم. هرجا دیدید به جای سین از «ث» استفاده شده، زبان را به پشت دندانها بچسبانید و هوا را با فشار از بین زبان و دندانها بیرون بدهید. دیگر آن دوران تمام شد که فقط یک سین داشتیم و راحت دندانهای پیشین را به هم میچسباندیم و تیز و زنگدار میگفتیم: کورتاسار. الان از ما میخواهند بگوییم کورتاثار، چون اسپانیاییاش اینطوری است و خیلی اهمیت ندارد که در آرژانتین او را همان کورتاسار صدا میکنند. «ث» که حرفی مهجور در زبان فارسی بود، حالا بیشازپیش به میدان آمده. مترجم فکر میکند خواننده هرجا این حرف را ببیند حتما آن را مثل تیاچ انگلیسی تلفظ خواهد کرد، در حالی که در طول تاریخ «ث» در فارسی یک «ث» بیتوقع و معمولی بوده. توی نمایشگاه کتاب بیشتر خریداران از تلفظ «نورثنگر ابی» رمان جین آستین عاجز بودند. با دست کتاب را نشان میدادند و میگفتند میشود اسمش را بگویید؟ دورانی شروع شده که در خانه هم باید با کت و شلوار و کراوات گشت. پیژامهها را بسوزانید که میخواهیم شیک باشیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.