|

هدف وسیله را توجیه می‌کند؟

داعش، هر‌روز با انتشار ویدیوهایی ترس‌و‌وحشت را به تصویر می‌کشد. اگر دو، سه‌روز پیش سوژه سر‌بریدن خبرنگار ژاپنی بود، اکنون نوبت زنده‌سوزاندن خلبان‌ اردنی است. این صحنه‌ها چقدر واقعی هستند و چقدر برای ایجاد رعب‌و‌وحشتی است که از همان روزهای اول می‌خواستند در یادها و نظرات بماند؟ در فیلم خلبان اردنی که رعایت دقیق میزانسن و کارگردانی یکی از ویژگی‌های این فیلم است. به‌سراغ سه‌چهره رفته‌ایم تا آنها بگویند چطور ممکن است ابزاری همچون سینما که ذاتی هنری دارد، به دست داعش بیفتد و این‌همه از اصالت خود دور شود؟

فرهاد ورهرام مستندساز فیلم‌های داعش را ندیده‌ام اما می‌دانم هر‌کسی که ایدئولوژیست باشد، از این دست رفتارها دارد. آلمان نازی هم همین‌طور رفتار می‌کرد، طالبان هم همین‌طور. هر یک به‌نوعی واقعیت را قلب کردند. استالین و هیتلر مگر اینگونه نبودند؟ بنابر‌این چنین رفتارهایی مختص داعش نیست. امروزه 90درصد تولیدات سینمایی، تفکر داعشی دارد. تفکر ویرانگر دارد. یکی اخلاق را خراب می‌کند و دیگری جامعه را. یعنی ابزار سینما مصادره به مطلوب و تبدیل به تریبونی برای ویرانی اندیشه و اخلاق شده است. هر ایدئولوگی برای تبیین حرف‌هایش از ابزاری استفاده می‌کند. داعش سینما را انتخاب کرده، چون تصویر همه‌گیر است و در کسری از ثانیه توسط جمعیت کثیری از جهان دیده می‌شود.

آذر منصوری فعال سیاسی اصلاح‌طلب

قاعدتا نگاه‌هایی که به هنر و ابزار‌ هنری وجود دارد، متفاوت است. یک‌نگاه این است که از هنر به‌عنوان بستر و جایگاهی استفاده می‌کند برای اینکه انسان را به تعالی برساند و درجات عالی انسانی را نمایش دهد که مقوله زیبایی‌شناسی و پرداختن به زیبایی‌های فطری انسان از همین‌جا نشأت می‌گیرد. نگاه دیگری هم وجود دارد که به هنر برای هنر معتقد است و این نگاه هم طرفداران و داعیه‌داران خودش را دارد هرچند در دنیای کنونی و مختصات امروزی کمتر چنین دیدگاهی مورد‌توجه قرار می‌گیرد. اما نگاه دیگر، که شامل نگاه داعش هم می‌شود، نگاهی است که از هنر به‌عنوان ابزاری برای رسیدن بشر به امیالش استفاده می‌کند. اینجاست که نوع بهره‌گیری از هنر متفاوت است. استفاده از هنر برای بهره‌گیری در جهت رعب‌و‌وحشت توسط گروه‌هایی که با این نگاه به ابزار سینما متوسل می‌شوند به‌نوعی برگرفته از یک نگاه ‌خشن است که قاعدتا این نگاه به هنر و استفاده ابزاری از هنر به جوامع غربی تعلق دارد. این طبیعی است که گروه خشونتگرایی مثل داعش از وسیله ایجاد هنر برای ترویج رعب‌و‌وحشت در افکار‌عمومی و برای نمایش غلبه خودش در فضای اجتماعی و سیاسی جوامع بهره خواهد گرفت. مثل استفاده‌ای که بعضا از تکنولوژی و فناوری می‌شود. تکنولوژی، هم می‌تواند برای پیشرفت جایگاه انسانی بشر استفاده شود و هم می‌تواند در جهت تخریب جامعه انسانی مورد استفاده قرار گیرد. هنر هم از این قاعده مستثنی نیست، بنابراین داعش از ابزار سینما برای القاء تفکر خودش استفاده می‌کند.

حسین باهر استاد دانشگاه و جامعه‌شناس امروز تکنولوژی در خدمت ایدئولوژی است و بالطبع حداکثر استفاده و سوءاستفاده را از آن می‌کنند چون تکنولوژی بی‌جان است و ابزار در اختیار ایدئولوژی است که جاندار است و هدفدار. پس بنابراین طبیعی است که چه داعش و چه غیرداعش از هر تکنولوژی‌ای به‌خصوص «های‌تِک» برای پیشبرد مقاصد خودش استفاده کند؛ اتفاقی که همه‌جای دنیا می‌افتد. رایانه‌ها، رسانه‌ها و شبکه‌های‌اجتماعی، همه‌و‌همه، در اختیار ایدئولوژی هستند. به‌نوعی همان جنگ‌ستارگانی که زمانی حرف از آن بود، امروز به جنگ‌بی‌ستارگان تبدیل شده.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.