فرصتی که از دست رفت
نعمت احمدی- حقوقدان
ملک عبدالله 90ساله، پادشاه کشور عربستان، بزرگترین تولیدکننده نفت، درگذشت. ملک عبدالله از سال1983 که بهعنوان ولیعهد برادرش ملک فهد انتخاب شد، تا زمان مرگ حتی در زمان ولیعهدی، اداره بزرگترین کشور تولیدکننده نفت جهان را برعهده داشت. شوک منفی نفتی یعنی کاهش قیمت نفت در مقابل افزایش قیمت نفتخام در سالهای 79 و 80 تا سال1986 در زمان ولیعهدی ملک عبدالله اتفاق افتاد. ظاهرا حد فاصل سالهای 80 تا 86میلادی به علت کاهش تقاضای جهانی برای نفت، بهویژه نفت اوپک و رقابت تولیدکنندگان غیراوپک در بازار و توجه و استفاده از منابع دیگر انرژی، بازار نفت اشباع شد و به همین اعتبار قیمت نفتخام بهلحاظ وجود اضافه عرضه در بازارهای جهانی، رو به کاهش نهاد تا جایی که قیمت به کمتر از 10دلار هم رسید. عدهای از تحلیلگران بر این باورند شوک نفتی این سالها کاملا مدیریتشده بود و مدیریت اصلی آن با محوریت ملک عبدالله صورت گرفت تا نظام کمونیستی شوروی را از پای درآورند. اقتصاد شوروی در این سالها متکی به نفت بود؛ نفتی که تا 41دلار در هر بشکه به فروش میرفت به زیر 10دلار رسید و کمر اقتصاد روبهموت شوروی را شکست. علت محبوبیت ملک عبدالله در دنیای غرب از منظر تحلیلگرانی که مدیریت او را در زمانه ولایتعهدی در شوک نفتی منفی باور داشتند، همین مطلب بود. نفت کمتر از 10دلار یکسالی بر بازار حاکم بود تا اینکه سرانجام در کنفرانس ژوئن سال1987 اعضای اوپک با قیمت 18دلار موافقت کردند. کنفرانس ژوئن سال1987 اعضای اوپک تا فروپاشی شوروی و نظام کمونیستی اروپای شرقی دو، سه سال بیشتر طول نکشید. حد فاصل سال1387 تا چندماه پیش، قیمت نفت همیشه روبه افزایش بود و از مرز 100دلار گذشت. عدهای از تحلیلگران براین باورند که بازهم با مدیریت ملک عبدالله و چراغ سبز او در ماههای قبل، شوک منفی فعلی، بازار آرام نفت را هدف قرار داده است. حال باید دید شوک نفتی جدید و کاهش قیمت نفت از 120دلار به زیر 50دلار چه اهدافی را پیشرو دارد.
1- عدهای براین باورند که کاهش قیمت نفت و رسیدن آن به زیر 50دلار، شرکتهای بزرگ نفتی خصوصا رقبای آمریکایی شرکت آرامکو را نشانه رفته است. هزینه استخراج نفت شیل بالای 50دلار و حتی 70دلار است که با کاهش قیمت نفت، صرفه اقتصادی برای سرمایهگذاران نفتی در این حوزه را از بین برد و عمدا نفت شیل و نفت آلاسکا کنار گذاشته میشود. 2- روسیه بهعنوان بزرگترین فروشنده نفت، بعد از عربستان است. به اشاره غرب این شوک نفتی اتفاق افتاد تا پوتینی که همه اروپا و آمریکا را به چالش کشیده و هوای تشکیل امپراتوری روسیه بزرگ را در سر دارد زیر بار فشار اقتصادی شکسته شود. 3- گروه داعش هماکنون به بخشی از چاههای نفت عراق و سوریه مسلط شده و از این رهگذر است که هزینه آنها تامین میشود. وقتی قیمت نفت به یکسوم قیمت ماههای قبل برسد با توجه به شیوه فروشی که داعش به صورت قاچاق دارد و باید نفت را در حالت عادی هم زیر قیمت بفروشد از منابع مالی کمتری استفاده خواهد کرد و متضرر خواهدشد. 4- ایران نیز یکی از اهداف شوک نفتی منفی است. با روی کارآمدن دولت دکتر روحانی و تیم اقتصادی کاربلدی که برنامه اقتصادی دولت را به پیش میبرد و اتکای یکسوم بودجه سال94 به نفت و برنامه اقتصاد مقاومتی، تاثیر شوک منفی نفتی بر ایران کمتر از موارد فوق است، اما بپذیریم که شوک فعلی، بودجه سال94 را تحتتاثیر قرار داده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.