محمد
صادق زنگنه
همه شاگردان من، خاطرات دوران دانشآموزی من و شماست؛ به روایت یک معلم به عمق چشمان محمد که نگاه میکنی، دونقطه سفید و روشن میبینی. شاید بههمینخاطر است که محمد از بدو تولد دنیا را تیره و تاریک میبیند. بااینحال او درطول زندگی کارهایی کرده است که ما با دوچشم تیزبین از انجام آن عاجزیم. نوشتن درباره محمد کمی سخت است، یا بیم برداشت به ترحم است یا سکوت و کملطفی. اما او آنقدر روح بزرگی دارد که فارغ از این قیل وقال باشد.محمد متولد1361 جهرم است. پدرش برقکار ساختمان بود و مادرش خانهدار. دوره ابتدایی را در مدرسه توحید جهرم با حضور در یککلاس چندپایه شروع کرد؛ مدرسهای که برای همه معلولان بود. «ناشنوا، نابینا، معلول ذهنی و جسمی-حرکتی، همه در آن مدرسه بودند. بماند که چطور ما (بچههای نابینا) با ناشنواها ارتباط برقرار میکردیم.» او تنها شاگرد سالاولی آن کلاس بود. «خانممعلم ما که تحصیلاتش غیرمرتبط با آموزش کودکان استثنایی بود، اصولا وقت برای تدریس به من پیدا نمیکرد. من تا پایان سال همه الفبا را یاد نگرفتم، اما در کارنامه به من20 میدادند. پایان سال از اداره آمدند و از من امتحان دیکته گرفتند. نمره قبولی را نگرفتم. مردود شدم و دوباره پایه اول را تکرار کردم.» اینبار مسوولان مدرسه مجبور میشوند برای محمد و پیشدبستانیها یکمعلم جداگانه بگیرند. «معلم جدید، خانم بداخلاقی بود. بههرترتیب سال اول و دوم را گذراندیم. سال سوم، خانم فرخیان که روانشناسی «کودکان استثنایی» خوانده بود، معلم ما شد. خیلیچیزها از او یاد گرفتیم، اما یکماهی از سال نگذشته بود که مسوولان مدرسه مرا مجبور کردند به مدرسهای شبانهروزی، در شهر شیراز بروم. مدرسه «شوریده شیرازی»، مخصوص نابینایان بود و در هر سهمقطع تحصیلی دانشآموز داشت.» بعد از یکسال زندگی در خوابگاه، پدر و مادر محمد نیز مجبور میشوند به شیراز نقلمکان کنند. حضور در مدرسه شوریده همراه بود با اولین تجربه تنبیه. «این امر موجب شد که حساب کار دستم بیاید و با جدیت بیشتری درس بخوانم.» محمد تا پایان سومراهنمایی در همان مدرسه درس خواند و همیشه جزو دانشآموزان برتر کلاس بود. از آن سالها نظام آموزشی تازهای برای بعضی از کودکان استثنایی از جمله نابینایان تدوین شده بود، به نام نظام «آموزش تلفیقی» که در آن باید دانشآموزان نابینا با دانشآموزان عادی در یککلاس درس میخواندند. محمد این روش را یکروش موثر برای رشد و شکوفایی دانشآموزان نابینا میداند. «بهترین کاری که میتوانستند برای کودکان نابینا انجام دهند، همین آموزش تلفیقی بود.» متأسفانه بعضی از همکاران من با این روش آشنایی کافی ندارند و از حضور چنین دانشآموزانی در کلاس گلهمندند. «مهمترین مشکل ما با معلمانی بود که پای تخته مینوشتند و یادشان میرفت درس را همزمان برای ما نیز بخوانند. ما تا وقتی که میشنیدیم درس را یاد میگرفتیم، اما هرجا که معلم سکوت میکرد، نه.»محمد میگوید: «وقتی به مدرسه عادی رفتم احساس کردم در مدارس استثنایی آموزش در سطح پایینتری قرار دارد و گویا نظارت چندانی روی آنها نیست، اما درعوض نکته جالبی که در مدارس ما، بهدلیل تعداد کم نابینایان، وجود داشت، حضور دختر و پسر در کنار هم، در یککلاس بود.»
تجربهای بود که به بلوغ فکری ما و شناخت بهتر جامعه، کمک فراوانی کرد.» محمد سال اول دبیرستان را به مدرسه رازی میرود و بعد از آن در مدرسهای دیگر در رشته علومانسانی ثبتنام میکند و دیپلمش را در این رشته میگیرد. او به سدّ سرسخت کنکور میرسد. خصوصا که غیر از کتب درسی، هیچوسیله کمکدرسی دیگری برای نابینایان وجود ندارد. او در کنکور شرکت میکند و موفق به قبولی در رشته علومسیاسی دانشگاه شیراز میشود. «چهارسال دوره کارشناسی را در سهسال گذراندم تا جبران عقبافتادگی سال اول ابتدایی را کرده باشم.» او پیش از این، در کنار درسومشق مدرسه، موسیقی را نیز پیگیری میکرد، اینبار سعی میکند که موسیقی را بهصورت آکادمیک ادامه دهد. او در کنکور هنر ثبتنام کرد و در رشته نوازندگی سازهای ایرانی دانشگاه تهران مشغول به تحصیل شد. او که سنتور را به استادی یک فرد بینا مینوازد، اکنون دانشجوی کارشناسیارشد رشته آهنگسازی دانشگاه تهران است. محمد هیچگاه از نابینایی خود شکوه نکرد. آنچه بیش از همه محمد را میآزرد، درواقع نابینایی و عدمدرک ماست. «در کنکور برای نابینایان یکنفر بهعنوان منشی معرفی میشود که ایشان سوالات را برای ما میخوانند و بعد پاسخ ما را در پاسخنامه وارد میکنند. در کنکور کارشناسی سهلانگاری منشی در واردکردن پاسخها در پاسخنامه باعث شد که بخشی از نمره یکی از دروس را از دست بدهم. منشی کنکور کارشناسیارشدم هم نتخوانی نمیدانست و وقت مرا میگرفت.»با همه مشکلاتی که بر سر راه دانشآموزان نابیناست، اکنون «محمد مهاجر»، همان شاگرد مردود سال اول ابتدایی، در دانشگاه علمی و کاربردی هرمزگان و نیز دانشگاه غیرانتفاعی ارم شیراز مشغول تدریس موسیقی است. کاری که بسیاری از همکلاسیهای او از عهده آن برنمیآیند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.