|

روز چهارم: خانه دختر

تلواسه‌های دخترانگی به روایت شهبازی

محسن سیف : «خانه دختر» را به اعتبار نام پرویز شهبازی با کنجکاوی و اشتیاق زیاد دنبال می‌کردم. به شکل اتفاقی و بی‌خبر از سانس نمایش فیلم در برج میلاد، جشنواره سی‌و‌سوم را با «خانه دختر» افطار کردم. تا آغاز چهارمین‌روز، این اولین فیلمی است که در کاخ جشنواره دیده‌ام. بعد از 30‌دوره حضور پیوسته در مهم‌ترین جشن سینمای ایران، به شکل خیلی اتفاقی کارت ورود به برج‌میلاد در جریان انتقال از محل صدور به دفتر انجمن منتقدان گم‌و‌گور شده است. به‌هر‌حال در این روزهای شلوغ و پر مشغلگی برگزار‌کنندگان جشنواره فیلم فجر، گله‌گذاری با احساس طلبکارانه خیلی منصفانه نیست. جابه‌جا‌شدن چند‌کارت در میان دو‌هزار‌و‌اندی کارت امری طبیعی است. هر‌سال از این‌جور اتفاق‌ها می‌افتد. نوبتی هم که باشد نوبت ما بود. حالا... . خیلی خوش‌شانس بودم که «خانه دختر» فیلم افتتاحیه من بود؛ فیلمی که در‌حد توقعم بود؛ با شناختی که از روحیه و جهان‌بینی پرویز شهبازی داشتم و آن احساس مشترکی که از زمان«نفس عمیق» پیدا شد و در زمان نمایش «دربند» به اشنایی و گپ‌و‌گفت نزدیک با پرویز شهبازی انجامید. این چند جلسه گفت‌وگوی دوستانه، چشم‌انداز تازه‌ای پیش‌رویم گشود. راستی چه احاطه و شناخت قابل‌توجهی دارد این کارگردان - نویسنده دوست‌داشتنی درباره ادبیات ایران‌و‌جهان. حالا دلیل آن‌همه علاقه و احساس مشترک نسبت‌به پرویز شهبازی را کشف می‌کردم؛ علاقه و احساس مشترکی نسبت‌به برخی نویسندگان بزرگ ادبیات ایران و جهان داشتیم... با این حس‌و‌حال و شناخت شک نداشتم که خلاقیت ذهن و قلم شهبازی در«خانه دختر» به دلم خواهد نشست. و چه خوب که کارگردان و اغلب عوامل پشت‌صحنه و بازیگران فیلم در قد‌و‌قواره فیلمنامه پرویز شهبازی قد کشیده‌اند. به‌نظر اولین‌باری است که حامد بهداد با خروج از دایره الگوهای اکتورز استودیویی و رها‌شدن از جادوی مارلون براندو محبوب، به خودش نزدیک می‌شود. در آن قاب بسته و 60ثانیه‌ای از «خانه دختر»، بخش غالبا پنهان و فراموش‌شده‌ای از استعداد درخشان بازیگری خود را آشکار می‌کند. او با عبور از سبک اغراق‌آمیز و جلوه‌فروشانه براندو دهه50، روز‌به‌روز به نقطه اوج و هویت مستقل یک‌بازیگر خلاق ایرانی نزدیک می‌شود. در نشست رسانه‌ای فیلم «زندگی جای دیگری است»، در جشنواره سی‌و‌دوم کل‌کل دوستانه‌ای داشتیم. با تحسین اولین‌ بازی نرم و برکنار از جلوه‌فروشی او در فیلم منوچهر هادی به نقد بخش‌هایی از کارنامه پر‌و‌پیمان بازیگری‌اش رسیده بودم که جبهه گرفت. «...اتفاقا توی این فیلم خیلی انرژی بیرونی خرج نکردم و... .» گفتم: «همین است! چون بازی نکردی، اینقدر درخشان جلوه می‌کنی!» هاج‌و‌واج نگاه می‌کرد که نیکی کریمی وارد بحث شد: دقیقا... من این حرف را کاملا قبول دارم. یک‌بازیگر وقتی به‌کمال حرفه‌ای می‌رسد که نقش را بازی نمی‌کند. مثل آقای بهداد در ‌همین فیلم «زندگی جای دیگری است» که یکی از بهترین نقش‌آفرینی‌های او بود و امروز در فیلم «خانه دختر» چند‌پله بالاتر از گذشته می‌ایستد. حتی اگر همه سابقه دیر‌سال و حضور همواره بحث‌برانگیز او را در یک‌کفه‌ترازو بگذاریم، 60ثانیه سکون و سکوت و انتقال ‌احساس با پرش‌و‌لرزش نامحسوس اجزای چهره و نمایش یک‌مجموعه درهم‌آمیخته از احساس ناباوری، اضطراب، اندوه و دلتنگی با نگاه بر کفه مقابل سنگینی می‌کند. خلاقیتی فراتر از انتقال حس‌صحنه با میمیک چهره. پرش پلک و جنبش نامحسوس عصب‌های صورت، نمایش کمیابی از میمیک زیر‌پوستی یک‌بازیگر است. وقتی میمیک یکی از ابزارهای کلیدی برای بازی‌های زیر‌پوستی بازیگر باشد، «میمیک زیر‌پوستی»مفهوم وسیع‌تری پیدا خواهد کرد. علاوه‌بر حامد بهداد و تولد دوباره‌اش، پگاه آهنگرانی را داریم که حتی در کنار «باران» همیشه‌غافلگیر‌کننده سینمای ایران، یک‌پله بالاتر از پارو ‌پیرار می‌ایستد، فیلمنامه پرویز شهبازی با چنان دقت و ظرافتی به جزییات روانشناختی انسان در جامعه معاصر ایرانی توجه دارد که دنبال‌کردن خرده‌رفتار‌های هر‌شخصیت در متن روایت تصویر باور‌پذیری از مناسبات انسانی جامعه امروز ایرانی می‌سازد. حضور درخشان بازیگران در لحظه‌پردازی حوادث و روابط، متکی به‌همین جزییات فکر‌شده در خط‌سیر رخداد‌ها و شمایل‌نگاری مینیاتوری آدم‌های قصه است. حتی بازیگران حرفه‌ای و کاربلدی مثل حامد بهداد، پگاه آهنگرانی، باران کوثری و رویا تیموریان نیز با رها‌شدن در جهان ترسیم‌شده با انگاره‌های پرویز شهبازی و هدایت و نظارت کارگردان فیلم، شهرام شاه‌حسینی فرصت مطلوب و کمیابی برای یکی‌شدن با نقش پیدا می‌کنند... . «خانه دختر» شروع جذاب و امیدوار‌کننده‌ای برای جشنواره سی‌و‌سوم بود. احتمالا آثاری در این سطح و چه‌بسا بالا‌بلندتر‌ هم در راه است. به‌هر‌رو این تحسین و تمجید اول کار، از علاقه‌مندی به پرویز شهبازی و بازیگران اصلی فیلم برمی‌خیزد. با کمی اغراق شاید! پس شهرام شاه‌حسینی هم می‌تواند فیلم چهار‌ستاره بسازد...؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.