چرخش آمریکا بهسمت شیعیان حوثی یمن
اردشیر زارعیقنواتی
اوضاع در یمن، بعد از پیشروی حوثیها بهسوی مناطق استراتژیکی چون شهر «صنعا» پایتخت این کشور، وارد مرحله جدیدی شده است که تاثیرات مستقیمی بر شرایط منطقهای بهخصوص در شبهجزیره عربستان میگذارد. تسخیر صنعا و مراکز اصلی حکومت یمن بهدست حوثیها منجر به کنارهگیری دولت «خالد بحاح»، نخستوزیر و «عبدربه منصورهادی»، رییسجمهوری شد و خلأ قدرتی در این کشور بهوجود آمد که حوثیها هماکنون بهعنوان تنها آلترناتیو موجود، درصدد پرکردن آن هستند. این وضعیت در حالی است که شاخه القاعده یمن که در فهرست تروریستی جدید آمریکا بهعنوان خطرناکترین گروه تروریستی اولویتبندی شده، تنها نیروی فعالی است که هماینک در جنگ با حوثیها قرار دارد. موضع ارتش یمن طی ماههای اخیر، باتوجه به شواهد موجود ازجمله تسخیر بدوندردسر صنعا بهدست حوثیها، تاحدودی نشان میدهد که نیروهای مسلح این کشور سعی در بیطرفماندن و تا حدودی همکاری با حوثیها دارند. در چنین شرایطی بهدلیل تحولات کنونی یا جبر زمانه، شیعیان حوثی بهواسطه اینکه تنها سنگر مطمئن در مقابل القاعده یمن هستند و همچنین شکست سیاستهای گذشته دولتهای «علی عبداللهصالح»، دیکتاتور برکنارشده، هم در درون کشور و هم در عرصه بینالمللی به جایگاه بیبدیلی رسیدهاند. گزارش تازه روزنامه «والاستریتژورنال» درخصوص چرخش جدید واشنگتن در قبال تحولات یمن و نزدیکی این کشور به حوثیها نشان میدهد روند تحولات جاری در این کشور دچار یکتغییر اساسی شده و دشمنان دیروزی به متحدی برای امروز تبدیل شدهاند. در این گزارش گفته میشود طی هفتههای اخیر مقامات واشنگتن و رهبران حوثیها بهطور رسمی با همدیگر در ارتباط بودهاند و بسیاری از اطلاعات نظامی-امنیتی علیه القاعده یمن از طریق سرویسهای اطلاعاتی آمریکایی دراختیار جنگجویان حوثی قرار گرفته است. این خبر را گویا بعضی از مقامات کاخسفید و رهبران حوثی هم تایید کردهاند، چنانچه در این گزارش از قول یکی از مقامات ارشد کاخسفید آمده است: «باید هماهنگیهای ممکن صورت گیرد تا پیکارجویان حوثی بهصورت اشتباهی مورد هدف قرار نگیرند، چراکه آنها هدف ما نیستند. ما روی مبارزه با القاعده در شبهجزیره عرب تمرکز کردهایم.» همین انطباق منافع بین واشنگتن با شیعیان حوثی در یمن که پس از شکست سیاست آمریکا در مورد اعتماد به دولت سنی حاکم بر صنعا و محور محافظهکار عرب به رهبری عربستانسعودی که برای مهار تروریسم جهادی و القاعده در منطقه و یمن ایجاد شده است، کلید تحولات جاریای هستند که بهتازگی رقم خورده است. تجارب تاریخی در مبارزه با تروریسم بنیادگرای جهادی درطول چندسال گذشته و بهخصوص بعد از ظهور داعش در خاورمیانه موجب شد تا واشنگتن متقاعد شود که محور سنی محافظهکار به رهبری عربستان، قطر و ترکیه گزینه مناسبی در جنگ علیه تروریسم نیستند. از حدود سهسال پیش رابطه بین واشنگتن-ریاض بهدلیل سیاستهای متناقض و زیگزاگی عربستان درخصوص مواجهه با بنیادگرایی اسلامی و تروریسم جهادی درزمان حیات «ملک عبدالله»، پادشاه این کشور که بهتازگی درگذشت، به مرز بیاعتمادی رسیده بود. هماکنون که «ملک سلمان» بعد از مرگ پادشاه پیشین در مسند رهبری عربستان قرار گرفته است و باتوجه به سیاست بهشدت محافظهکارتر او و نزدیکی ملک جدید با جناح جمهوریخواه و رقیب «باراک اوباما»، رییسجمهوری آمریکا، به نظر میرسد که دولت دموکرات در واشنگتن میخواهد از جریانات شیعه (بهخصوص در عراق و یمن) در منطقه، علیه تروریسم جهادی استفاده کرده و همه تخممرغهای خود را همچون گذشته در سبد محور محافظهکار سنی قرار ندهد. در این بین آبشدن یخهای رابطه بین واشنگتن-تهران و احتمال دستیابی به توافق هستهای بین دوکشور، سیاستمداران دموکرات آمریکا را بهسمت تجدیدنظر در روابط منطقهای خود در خاورمیانه متقاعد کرده است، که چگونگی برخورد با تحولات یمن نیز متأثر از این وضعیت است. عدمتأثیرگذاری و ایفای نقش تعیینکننده از سوی ریاض در تحولات یمن طی ماههای اخیر، این نکته را برای واشنگتن روشن کرد که ریاض نمیتواند یا نمیخواهد متحد آلترناتیوی برای سرکوب تروریسم جهادی و سامانبخشیدن به اوضاع متشنج در مناطق بحرانی تلقی شود. از طرف دیگر، باتوجه به اینکه هماکنون سهجناح عمده در یمن (شیعیان حوثی، حامیان علی عبداللهصالح، استقلالطلبانجنوبی) وجود دارند که هیچکدام چندان زیر نفوذ ریاض نیستند، برای واشنگتن این شک به یقین تبدیل شده است که برای ایفای نقش در آینده یمن نمیتواند روی عربستان همچون گذشته حساب ویژه باز کند. آنچه هماکنون در یمن میگذرد قطعهای از پازل منطقهای است که در یک سوی آن تروریسم جهادی و در سوی دیگر آن رقابتهای ژئوپلتیک منطقهای قرار دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.