«فرهاد سمیعی» در گفتوگو با «شرق» تاکید کرد:
باید سازماندهیشده به جنگ سرطان رفت
بنفشه پورناجی
سازمان جهانی بهداشت، پیشگیری را باصرفهترین روش برخورد با سرطان میداند. وظیفه پیشگیری بهعنوان یک وظیفه ملی برعهده سازمانهای مسوول اعم از دولتی و غیردولتی است، اما متاسفانه شاهدیم که نظام درمانی ما بهجای تاکید بر پیشگیری، بیشتر بر درمان متمرکز است. از سوی دیگر باوجود رشد آمار مبتلایان به سرطان در کشور هنوز «سازمان مبارزه با سرطان» در کشور نداریم. این درحالی است که پیش از انقلاباسلامی، این سازمان در کشور وجود داشت و بعدها منحل شد و هماینک مسوولیت مسایل مربوط به رسیدگی به بیماران سرطانی برعهده اداره درمان سرطان وزارت بهداشت نهاده شده که باتوجه به مسایل و مشکلات متعدد پیرامون سرطان، وجود تنها یک اداره برای رسیدگی به امور این بیماری در کشور ناکافی است. باتوجه به مسوولیت نهادها و سازمانهای مختلف در حوزه پیشگیری از سرطان، از قبیل وزارتخانههای نفت، جهاد کشاورزی، بازرگانی و غیره و سازمانهای حفاظت محیطزیست و زمینشناسی، شهرداریها و... که میتوانند در زمینه کنترل آلایندههای محیطی، اقدامهای موثری انجام دهند، متاسفانه بهدلیل نبود سازمان مبارزه با سرطان از یکسو و از سوی دیگر نهادهای غیردولتی ماموریتداری که در زمینه سازماندهی امکانات و تجهیزات پیشگیری و درمان اقدام کنند، فاقد یک سازمان منسجم برای رسیدگی به ابعاد مختلف سرطان هستیم و تاکنون در زمینههای پیشگیری و تاحدی درمان بهویژه در برخی استانها که فاقد امکانات لازم درمانی هستند، پیشرفتها مطلوب نبوده است. به بهانه برپایی «همایش سرطان و پیشگیری» که «موسسه تحقیقات، آموزش و درمان سرطان» و انجمن علمی سرطان ایران طی روزهای شش و هفتبهمنماه امسال در مرکز همایشهای صداوسیما برگزار کرد، با دکتر«فرهاد سمیعی»، فوقتخصص آنکولوژی، دبیر انجمن علمی سرطان ایران و دبیر هیات علمی «مرکز جامع سرطان ایران» به گفتوگوی نشستیم که خلاصه آن در ادامه میآید.
یکی از علل ابتلا به سرطان، آلودگیهای محیطی بهویژه آلودگی هواست. با توجه به اینکه سازمانهای مختلفی در این زمینه دخیل هستند، برای حل این معضل چه باید کرد؟ یکی از مشکلات این حوزه، نبود سازمان مبارزه با سرطان است. سازمانی که به بررسی تمام جنبههای علمی، اجتماعی و فرهنگی حوزه سرطان اشراف داشته و در این زمینه به مقامات اطلاعرسانی کند. برای مثال در حوزه آلودگی هوا اگر در نظر بگیریم که هر استارت هواپیما، اکسیژن یک جنگل پنجهکتاری را میبلعد، دیگر اجازه نمیدهیم، فرودگاه در شهرها قرار داشته باشد. این وظیفه سازمان مبارزه با سرطان است که در این زمینه به شهرداری، سازمان هواپیمایی و... اطلاعرسانی کند. ما تجربه کشورهایی مانند فرانسه را داریم که سالها جنگل جنوب پاریس را با هدف کاهش آلودگی هوا حفظ کردهاند. این درحالی است که ما شاهدیم در شهرهایمان هرروز درختانی قطع میشود تا بهجای آن ساختمانها سر بلند کنند. همانطور که میدانیم تشعشعات زمین در برخی مناطق بیشتر است. این مساله نهتنها سلامت انسانها را تهدید میکند، بلکه زمینه ابتلا به برخی بیماریها از جمله انواع سرطان را افزایش میدهد تا جایی که در برخی کشورها برای خریدوفروش خانه، وضعیت زمین آن ناحیه از نظر این تشعشعات بررسی میشود. وضعیت بررسی این تشعشعات در کشور ما چگونه است؟ همانطور که اشاره کردید با توجه به زیانباربودن برخی تشعشعات زمین برای انسان، باید پیش از ساخت یک خانه، آن منطقه را از نظر زمینشناسی بررسی کرد. متاسفانه تاکنون در کشور ما به این موضوع پرداخته نشده است. رامسر در شمال ایران، پس از مدرس هند، از نظر مواد رادیواکتیو و اشعه، در دومین جایگاه جهانی قرار دارد. گاز «رادون»، یکی از عوامل خطرزا برای سلامتی انسانها بهشمار میرود. این گاز که از رادیوم متصاعد میشود، در زیرزمینها و فضاهای بسته وجود داشته و دارای تشعشعات سرطانزاست. این موضوع را باید بیشتر بررسی کرد و با هدف حفظ سلامت ساکنان این مناطق، یا اجازه ساخت به این افراد داده نشود یا اینکه از آنها خواسته شود در مناطقی مانند زیرزمین ساکن نشوند. اکثر سازمانهای کشور، بهنوعی در امر پیشگیری از سرطان دخیل هستند، اما همانطور که اشاره کردید، متاسفانه بهدلیل نبود یک سازمان واحد مانند سازمان مبارزه با سرطان، ساماندهی این امر در کشور درحالحاضر بدونمتولی مانده است. به نظر شما در شرایط کنونی و در غیاب سازمان مبارزه با سرطان، کدام سازمان غیردولتی میتواند زمینهساز وحدت فعالیتهای انجامشده در زمینه سرطان باشد؟ پیش از پاسخ به این پرسش، ذکر مقدمهای ضروری است. ایران در منطقه مدیترانهشرقی (EMRO) قرار دارد و در این منطقه یکی از موفقترین کشورها از بعد تعداد متخصصان رشته سرطان نسبت به جمعیت، بهشمار میرود. با این وجود، در زمینه موسسات ماموریتداری که در حوزه سازماندهی، امکانات و تجهیزات لازم در کشور فعالیت کنند، متاسفانه کمبودهای آشکاری داریم. برای مثال زمانی که انستیتو کانسر (سرطان) دانشگاه علومپزشکی تهران در سال1335خورشیدی، تاسیس شد، تنها انستیتو سرطان منطقه بهشمار میرفت، اما طی این مدت، بهدلیل فقدان یکمجموعه که در آن سیاستگذاریهای مربوط به سرطان ساماندهی شود و متخصصان مختلف و دلسوزان این عرصه اعم از پزشکان، نهادهای غیردولتی، خیرین و تمام کسانی که خواستار عرضه خدمات بهتری به بیماران سرطانی هستند، بتوانند به این بیماران خدمترسانی کنند، عملا تلاشهای صورتگرفته در این حوزه به نتیجه مطلوب نمیرسید. خوشبختانه طی چندسال اخیر و با تاسیس «موسسه تحقیقات، آموزش و درمان سرطان»، بهعنوان یکنهاد مستقل در عرصه سرطان که بهمنظور پیشگیری، آموزش مردم و آگاهیرسانی به آنان در زمینه سبک سالم زندگی، تشخیص، بیماریابی زودرس و درمانهای مختلف در کشور شکل گرفته است، مقدماتی برای سازماندهی امور مربوط به سرطان در زمینههای فوق فراهم شده است. اعضای این موسسه درحالحاضر درصدد راهاندازی «مرکز جامع سرطان» باهدف دستیابی به موسسهای ماموریتدار برای سازماندهی امکانات و تجهیزات لازم از یکسو و از سوی دیگر تربیت نیروهای متخصص در این زمینه هستند. مرکز جامع سرطان چه زمانی به بهرهبرداری خواهد رسید؟ موسسه تحقیقات، آموزش و درمان سرطان با همکاری بنیاد بیماریهای خاص در حال ساخت ساختمانی بهعنوان مرکز جامع سرطان در کشور در محدودهای 60هزارمترمربعی هستند که پیشبینی میشود فضای فیزیکی آن کمتر از دوسال آینده به اتمام برسد. همزمان با ساخت این مرکز، موسسه مذکور در حال بررسی بهترین امکانات و تجهیزات تشخیصی-درمانی برای این مرکز از یکسو و از سوی دیگر، تربیت نیروی انسانی جوان و فعال زیر نظر استادان این رشته برای اداره آینده این مرکز است. آنچه مسلم است، پیمودن این مسیر، پرمسوولیت و البته پرهزینه خواهد بود که برای تامین بودجه آن مانند بسیاری از کشورهای دیگر نیازمند همراهی افراد خیّر، نهادهای دولتی و غیردولتی و بهطور کلی کمکهای مردمی هستیم. پیشبینی میکنید راهاندازی مرکز جامع سرطان به چه میزان پاسخگوی مشکلات فعلی بیماران سرطانی باشد؟ هماینک تلاش بر این است که این محل انستیتویی با تمام اسلوب علمی، مدرن و صاحب تجهیزات و امکانات کافی برای پاسخگویی به نیاز فزاینده هموطنان باشد. هرچند ما این اقدام را کافی نمیدانیم و انتظار میرود استادان رشته سرطان، تاسیس این مرکز را بهعنوان الگو و سمبلی تلقی کنند و در هر استان از کشور شاهد تاسیس چنین مرکزی باشیم تا بیماران سرطانی بتوانند در کنار استفاده از امکانات کافی و مدرن درمانی به پزشکان متبحر نیز در سراسر کشور دسترسی داشته باشند. درحالحاضر وضعیت ارایه خدمات به بیماران سرطانی را در سراسر کشور چگونه ارزیابی میکنید؟ متاسفانه توزیع غیریکنواخت و ناکافی امکانات قابلارایه به بیماران سرطانی در کشور، بسیار واضح و شفاف خود را نشان میدهد تا جایی که ما در 11استان کشور فاقد امکانات درمانی لازم برای بیماران سرطانی هستیم، که این امر باعث شده بیماران زیادی بههمراه خانوادههایشان دچار زحمات جسمی، مالی و روانی زیادی برای آمدن به شهرهای بزرگ بهویژه تهران برای دریافت خدمات درمانی شوند. اشاره کردید مانند بسیاری از کشورهای دیگر، خواستار کمکهای مردمی هستید. لطفا از تجربیات دیگرکشورها در این زمینه بگویید. در مراکز بزرگ سرطان مترقیترین کشورها، برخی از تجهیزات و دستگاهها با پشتیبانی افراد خیّر تهیه شده است، حتی شاهدیم بخشها و سالنهای مراکز درمان سرطان، بهدلیل پشتیبانیها و کمکهای فردی یا خانوادگی به نام این افراد نامگذاری شده و این امر بهعنوان یک فرهنگ والای انسانی در این کشورها نهادینه شده است. در پاکستان، «عمران خان»، قهرمان جهانی کریکت، پس از آنکه مادرش را بر اثر بیماری سرطان از دست داد، عالم قهرمانی را رها کرده و «بیمارستان و مرکز تحقیقاتی شوکتخانم» را به نام مادرش و با کمک متخصصان و دانشمندانی از سراسر جهان، در زادگاه مادرش در لاهور پاکستان تاسیس کرد، که درحالحاضر خدمتگزار مردم پاکستان و بیماران سرطانی آنجاست. یا در «تری فاکس» کانادا یا «آرمسترانگ» فرانسه، ورزشکاران، هنرمندان و شخصیتهای اجتماعی اثرگذار گردهم میآیند و از مردم میخواهند که به بیماران سرطانی کمک کنند. متاسفانه در کشور ما چنین نهادهایی هنوز شکل نگرفته و انسانهای خیّری داخل و خارج از کشور که خواستار کمک به بیماران سرطانی هستند، نمیدانند برای این موضوع باید به کجا مراجعه کنند؟ انتظار میرود با راهاندازی مرکز جامع سرطان، کمک به بیماران سرطانی بهشکل هدفمندی صورت پذیرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.