|

جشنواره‌ای که برگزیده نداشت و برگزیده نشد

هوای تئاتر خوب نیست

رضا آشفته

پایان سی‌و‌سومین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر هم انگار لطف و شور ‌‌و ‌اشتیاق پایان‌های دیگر جشنواره‌های سالیان گذشته را نداشت. امسال در هیچ‌بخشی کار برگزیده نبود. هیات داوران بخش مرور تئاتر ایران جشنواره فجر، متشکل از ایرج راد، ناصر آقایی و رحمت امینی، هیات داوران مسابقه تازه‌های تئا‌تر ایران متشکل از سهراب سلیمی، حسین کیانی و مهرداد رایانی‌مخصوص برگزیده‌ای نداشتند. هیات داوران بخش مسابقه بین‌الملل جشنواره تئاتر فجر متشکل از مسعود رایگان، محمود عزیزی، مجید سرسنگی، «جیمز ساترلند» و «اینگرید دی کتلار» برای جایزه بزرگ انتخابی نداشتند؛به بیان بهتر،جشنواره نمی‌توانست کار شاخصی را در هریک از بخش‌هایش بشناساند. بی‌تعارف باید گفت که جشنواره امسال نمی‌توانست در حدواندازه جشنواره‌های فجر در 20 سال اخیر باشد. اگر قبول کنیم که از جشنواره76 توانستیم از جایگاه معتبر و رو‌به‌رشدی برخوردار باشیم، این جشنواره همواره در بالا‌رفتن سطح کیفیت تئاتر نقش داشته و با تمام فراز و نشیب‌هایش امسال در نازل‌ترین شکل ممکن‌اش برگزار شده است. در بخش بین‌الملل هیچ اثر خارجی‌ای موفق به کسب یک‌جایزه هم نشد، در حالی‌که در این بخش باید رقابت تنگاتنگی بین کارهای برگزیده ایرانی و خارجی برقرار شود که خود، آزمونی برای رشد و تعالی تئاتر در ایران به شمار می‌آید. امسال رقابت بین ایرانی‌ها بود و انگار هیچ گروه خارجی‌ای در این بخش حضور نداشت. هنرمندان راضی نبودند، همان‌ها که جایزه می‌گرفتند بیشتر از آنکه اعلام خوشحالی کنند، از ناملایمات گفتند. ناصر حبیبیان، نویسنده هزار شلاق و برگزیده نمایشنامه‌نویسی مرور تئاتر ایران، ناراضی از این بود که جشنواره با شتابزدگی برگزار می‌شود و بودجه جشنواره هم به‌جای آنکه دست‌ودل هنرمندان تئاتر را بگیرد، بیشتر نصیب هتلدارها می‌شود. سروش طاهری که برای کارگردانی نمایش مرواید تقدیر شد، از بیکاری تئاتری‌ها گفت و این‌که حالا پس از پنج‌سال تحصیل دوباره به مشهد برمی‌گردد برای آنکه در یک‌شرکت عمرانی روابط‌عمومی بشود و با حقوق دو،سه میلیونی بتواند همسرش را به خانه ببرد و زندگی مشترک را آغاز کند. همه به نوعی می‌خواستند هشدار بدهند که حال‌و‌هوای تئاتر خوب نیست و باید با تدبیر و بودجه درست، تئاتر را از این وضعیت بیرون آورد. حمید سهیلی برادر شهید مسعود سهیلی که سه‌جلد تاریخ تئاتر مشهد را نوشته، از وزیر ارشاد درخواست کرد با بودجه و برنامه به داد تئاتر شهرستان‌ها برسد. ماریا حاجیها که برگزیده گریم در بخش تازه‌های ایران بود، از دبیر جشنواره پرسید اینکه پس از سال‌ها در بخش تازه‌های ایران به گریم هم توجه شده بسیار‌عالی است اما چرا نباید این جایزه در بخش مسابقه بین‌الملل هم داوری بشود؟ محمد مساوات ناراحت بود از اینکه به او تهمت زده‌اند که نمایش خانه واده را از کاردیگری کپی کرده است، او برنده بهترین کارگردانی در بخش کارگردانی مسابقه بین‌الملل شده بود و با فریاد می‌خواست اعتراض خود را به این تهمت و دروغ نشان دهد. توماج دانش‌بهزادی برای نمایش «بیرون پشت در» از ایران، بازیگر برتر مسابقه بین‌الملل شده بود. او به آزادی و شرافت بنابرگفته محمدجعفر پوینده پرداخت و از وزیر ارشاد خواست که تئاتر را برای رواج چنین جریانی دریابد. همچنین در همین بخش، خسرو شهراز برای نمایش «اولیور توئیست» دیگر بازیگر برتر بود. او هم از استادان به‌نام خودش تشکر کرد و جایزه گرفتنش را نشانه برتری خود از دیگر همکارانش ندانست بلکه گفت بسیاری استحقاق این جایزه را داشته اما قرعه به نام او خورده است. در بخش مسابقه تازه‌های ایران، نمایش پارازیت نوشته بهزاد آقاجمالی و کار سیما رادان بهترین نمایش ممکن، نه‌تنها، در این بخش بود که حتی در قیاس با کارهای بخش بین‌الملل نیز می‌توانست برتری خود را نشان دهد. متاسفانه این کار درکل از داوری حذف شده است. نمایشی درباره سوءظن‌های اجتماعی که چون پارازیتی، روابط را تحت‌الشعاع خود قرار می‌دهد. نمایشی برگرفته از واقعیت این روزهای ما که می‌تواند چون درمانگری ما را متوجه عیب و ایرادهای بزرگمان کند. نمایشی پسامدرن با محتوایی درخور تامل و ریشه‌دار که برای هر ایرانی قابل لمس است و حتی تماشاگر خارجی هم از تکنیک و شیوه اجرایش لذت خواهد برد. در آن، کمدی بارز و زیباست هرچند از تراژدی نیز چشم نپوشیده است. در بخش مسابقه بین‌الملل این دوره، بهار ایلچی برای نمایش وو، جایزه موسیقی برتر، ایمان اسکندری برای نمایش «بیرون پشت در» جایزه طراح صحنه و لباس برتر را گرفتند. در بخش نمایشنامه‌نویسی، مهین صدری برای نگارش «هم‌هوایی» از ایران، جایزه نخست را به دست آورد که با اعتراضاتی هم مواجه شد، زیرا متونی مانند خرمگس از علی عابدی و خانه. وا. ده از محمد مساوات قوی‌تر به‌نظر می‌رسیدند و حتی نمایشنامه‌ای مثل چند روایت نامعتبر، نادیدنی از رضا گشتاسب که انگار اجرایش از داوری حذف شده بود، می‌توانست متن قابل‌درنگ‌تری باشد. در بخش بازیگری زن، جوایز برتر به الهام کردا و ستاره اسکندری، دو بازیگر نمایش «هم‌هوایی» از ایران رسید. الهام کردا یکی از زیباترین بازی‌های سال93 را در هم‌هوایی ارایه کرده بود. خلاقیت او را باید در حرکت دست‌هایش جست‌وجو کرد. او نقش همسر خلبان‌شهیدی را ایفا کرد که تمام این سال‌ها را با یاد این بزرگوار زندگی کرده بود. او می‌توانست روایتگر راستینی برای همه اندوه و تراژدی باشد. جایزه اول بخش کارگردانی به محمد مساوات برای نمایش «خانه واده» از ایران رسید. یکی از بهترین جایزه‌هایی که می‌شد آن را نشانه پیشرفت در نگاه و میزانسن دانست و این که تئاتر در انتزاعی‌شدنش دارد به خط و خطوط قابل‌درک‌تری می‌رود، برخلاف آنچه پیش از این در گرداب تجرید و انتزاع از هر چیزی تهی و درکش با گنگی و مجهولیت افراطی ناممکن می‌شد. هیات داوران، جایزه ویژه این بخش را به نمایش «بیرون پشت در» به کارگردانی «ایمان اسکندری» اهدا کرد. این جایزه هم با تردید بسیار مواجه ‌شد چون همچنان نمایش‌های دیگری بودند که می‌شد با آنها رنگ و لعاب این جایزه را بهتر مطرح کرد؛ مثل مرگ فروشنده نادر برهانی مرند، خانه واده محمد مساوات و خرمگس علی عابدی.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.