ضرورت هشدار به مردم درباره نیتهای سوء بیگانگان
اسرار خود را فاش نسازید
محمود تولایی . رییس سازمان بسیج علمی و پژوهشی کشور ،رییس مرکز تحقیقات ژنتیک دانشگاه علومپزشکی بقیهالله
مجموعه ویژگیهای فردی هر انسانی، در قالب رازها و اسرار، در ژنها نهفته شده که خداوند متعال آنها را خلق کرده است. ویژگیهای ظاهری فرد مانند رنگ چشم، نوع مو، ظرفیتها و استعدادها و سلامت، اطلاعات نهفتهشدهای است که خداوند متعال در ژنوم انسان به ودیعه گذاشته است. با پیشرفت علم بشر و با دستیابی به فناوریهای علم جدید، بخشی از این رازها برای بشر شناسایی میشوند. به اقتضای همین پیشرفتها، میزان تسلط بر استفاده از ظرفیتهای خدادادی نیز افزایش مییابد، بنابراین یکی از جنبههایی که امروز در جهان مادی موردتوجه قرار گرفته است، توسعه علم پزشکی از پزشکی متداول به سمت علم مولکولی است. طبیعتا، وجود چنین ظرفیتهایی، پزشکی ما را از سمت پزشکی عام به سمت «پزشکی اختصاصی یا پرسنال مدیسین» پیش میبرد، یعنی ویژگیهای ژنتیکی هر شخصی منحصربهفرد است، در نتیجه، امروزه بهجای تجویز هر دارویی برای همه افراد، متناسب با ویژگیهای هر فرد و توجه به تفاوتهای فردی، نوع یا دوز خاصی از یک دارو را برای بیمار تجویز میکنند. از آنجا که این تفاوتها باعث میشود قابلیت پاسخگویی به دارو در هر فردی متفاوت باشد، لازم است مطالعات ویژه مولکولی برای هر فرد خاص صورت بگیرد؛ در نتیجه، امروزه مباحثی مانند ژندرمانی و اصلاحژن یا تغییر در فرآیندهای تولید پروتئین و فرآوردههای متابولیک در بدن ما به وسیله مطالعات ژنتیک قابل مدیریتکردن است. این بحث از سویی، ابزار مطلوبی برای رفاه و پیشرفت در زندگی است اما از سوی دیگر، اگر این اطلاعات در اختیار افراد غیرمطمئن قرار گیرد، امکان دارد که وضعیت آسیبپذیری فردی نسبت به یک بیماری یا شناخت آسیبپذیری یک جامعه نسبت به یک عامل عفونی، بهعنوان یک ظرفیت، شناسایی شود و چنانچه در پشتپرده چنین مجموعهای، افراد ناسالم وجود داشته باشند، میکروارگانیسمها، عوامل عفونی و عوامل بیماریزایی را طراحی میکنند که جامعه هدف، فاقد قابلیت مقابله و پاسخگویی در برابر آن عامل مهاجم پاتولوژیک باشد. بنابراین، اگر این اطلاعات ژنتیک در اختیار یک مجموعه سالم درمانی قرار بگیرد، بهطور اختصاصی میتواند برای یک بیمار نجاتبخش باشد و اگر در اختیار یک فرد ناسالم قرار بگیرد، بیماریهای جدیدی را برای آن فرد، طراحی خواهد کرد که بدن وی توان مقابله با آن بیماری را نداشته باشد و در قالب یک عفونت ویروسی منتقل شود. بنابراین، اطلاعات ژنتیکی، سلاح دولبهای است که باید از آن حراست کرد. درخصوص مطالبی که بهتازگی در فضای مجازی منتشر شده است، باید بگویم که ریشه این حرکت مربوط به یک مجموعه آزمایشگاهی در انگلستان است که به ظاهر اعلام کردهاند میخواهند به شناخت بیماریهای خاص و خطرناک کمک کنند، اما با توجه به سوابق کشور انگلستان در لطمهزدن به کشور ما، این نگرانی وجود دارد که هدف اصلی آنها بهدستآوردن اطلاعات ژنتیکی مردم جهان سوم، بهویژه جمهوریاسلامی ایران، باشد. اگر آنها بخواهند نمونههایی از جامعه ایرانی به دست بیاورند تا عرصههای آسیبپذیر ژنوم ایرانیان را شناسایی کنند، این از نظر کلان و اجتماعی یک تهدید بهشمار میآید و از نظر اخلاقی هم کشف و انتشار بسیاری از رازهای سلامت افراد درست نیست. اگر آسیبپذیری ژنتیکی افراد شناسایی و منتشر شود، تبعات و عوارض آن، از همان زمان، دامنگیر افراد خواهد شد زیرا با شناسایی اینکه چه افرادی دچار بیماری خواهند شد، آنها موقعیتها و حقوق اجتماعی خود را خواسته یا ناخواسته از دست میدهند. مثلا بانکها ممکن است به این افراد وام ندهند، استخدام آنها دچار مشکل میشود، کسی بهسادگی با آنها قراردادی منعقد نمیکند و زندگی را دچار زحمت و مشقت میکند. از آنجا که انتشار اسرار ژنتیکی افراد، یک تهدید ژنتیکی است، مردم باید هوشیار باشند و با برخی شعارهای عوامفریبانه، گنجینه اسرار ژنتیکی خودشان را در اختیار هرکسی قرار ندهند و اگر واقعا هدف خیرخواهانهای مطرح شود، حتما از طریق مراکز مطمئن داخلی اقدام کنند زیرا امروز در کشور ما ظرفیت تخصصی در موضوع ژنتیک، از سطح منطقه بسیار مطلوبتر است. در این زمینه، ضروری است رسانهها اطلاعرسانی لازم و کافی داشته باشند تا مردم آگاه باشند و فریب هرگونه بازی را در جامعه نخورند. علاوهبر این، ما در قوانین جاری خودمان، لایحه حفاظت از میراث ژنتیکی را داریم، اما به نظر میآید باید بر اجرای آنها تاکید شود زیرا برخی از این رفتارها و ارتباطات به صورت آشکارا صورت میگیرد. حتی گاهی پیش آمده که یک پزشک در قالب اجرای طرحی، بدون اینکه صلاحدید کشور را در نظر بگیرد و با مراکز تحقیقاتی داخلی هماهنگی کند، با هر مرکز تحقیقاتی در دنیا وارد مذاکره میشود و در بررسی یک دارو، نمونههای بیمار خود را برای آن مجموعهها ارسال میکند. او با این کار برای مردم کشورش خطرآفرینی کرده است و البته این کار، خلاف اصول اخلاق پزشکی است. ویژگیهای ژنتیکی هر شخصی، منحصربهفرد است و چنانچه این اطلاعات جمعآوری شود و در اختیار افراد ناسالم قرار بگیرد، آنها میتوانند میکروارگانیسمها، عوامل عفونی و عوامل بیماریزایی را طراحی کنند که جامعه هدف، قابلیت مقابله و پاسخگویی در برابر آن عامل مهاجم پاتولوژیک را نداشته باشد. از آنجا که تا به حال برخوردی با این موارد صورت نگرفته، این خلاف روشن، امری بسیارطبیعی تلقی شده است، اما در دنیا این موضوع تابع «اخلاق پزشکی» است و هر فردی میتواند اجازه ندهد که هرگونه تستی روی وی انجام شود و اگر قرار است محققی هم تستی را انجام دهد، بر مبنای فرم اخذ رضایت آگاهانه از بیمار، باید فرد را کاملا توجیه کند که قرار است از نمونههای تست وی چه استفادههایی شود. در پایان، باز هم تاکید میکنم که وقتی مرکزی از طریق فضای مجازی اعلام میکند، افراد، نمونههای بیولوژیک خود را به آن مرکز بفرستند، میتوان نتیجهگیری کرد که «جاسوسی ژنتیکی» هدف اصلی این مراکز است، به ویژه آنکه این مرکز تحقیقاتی در بریتانیا مستقر است. این مراکز در نظر دارند که اعمال خطرآفرین اینچنینی را انجام دهند و رسانهها هم باید هوشیار باشند و ریشه این اطلاعرسانی را در شبکههای اجتماعی شناسایی کنند و به مراجع ذیربط اطلاع دهند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.