دیروز و امروز دوبله در گفتوگو با «پرویز بهرام» :
دوبله ایران ذلیل خواهد شد
بهناز شیربانی
پرویز بهرام صدای شناختهشدهای برای ایرانیهاست. گاهی با شنیدن صدایش به یاد سریال آلمانی «درک» میافتیم و البته این سریال نیز برای خود او به واسطه اینکه مردم با آن ارتباط خوبی برقرار کردند، دوستداشتنی است. پرویز بهرام مدتی قبل دوران بیماری را طی کرد و به گفته خودش اینروزها بر اثر تلاشها و مراقبتهای همسرش شرایط جسمانی بهتری دارد. در یکی از روزهای سرد بهمن، با بهرام از روزهای پرکاریاش در دوبله حرف زدیم. بهرام، در این گفتوگو، از عدم علاقه خود به دنیای بازیگری صحبت کرد و اینکه ابراهیم گلستان هنوز هم برای او کارگردانی درجهیک است. بهرام از حالوروز سالهای اخیر دوبله ایران نیز با ما سخن گفت و با ناامیدی درباره آینده دوبله ایران صحبت کرد. چکیده صحبتهای پرویز بهرام را در ادامه میخوانید:
شما ازجمله دوبلورهایی هستید که شغل دیگری هم به جز دوبله داشتید، وکالت، شغل اول شما بود یا خیر؟ پیش از اینکه کار دوبله یا وکالت را آغاز کنم، از کودکی عاشق صحنه بودم. دبستان بودم که شبها در تئاتر گیتی بازی میکردم و پول کمی به من میدادند. قطعا در آن زمان بهخاطر پول کار نمیکردم اما عاشق کار تئاتر و بازی روی صحنه بودم. بعد از چندسال، تئاتر حرفهای را آغاز کردم و در سال1324 که دوبله در ایران پا گرفت، وارد عرصه دوبله شدم و کار وکالت را هم در همه این سالها در کنار دوبله انجام میدادم. فعالیت در رادیو را از چه زمانی شروع کردید؟ در حین کار دوبله بود که به رادیو دعوت شدم. در رادیو هم کار بازیگری و کارگردانی انجام میدادم. همان سالها بود که پروانه وکالتم لغو شد، دلیل لغو پروانه هم به این دلیل بود که یک هنرپیشه نمیتوانست وکیل باشد و بهنوعی کارهنری انجامدادن، مغایر شوونات وکالت بود. یعنی پیش از انقلاب، تنها به این دلیل که شما شغل هنری را در کنار وکالت انجام میدادید، محکوم به لغو پروانه وکالت شدید؟ بعد از آن چه شد؟! بله. بعد، یکی از دوستان من به نام آقای امامی پیشقدم شد تا پروانه وکالتم را برگرداند. او و همسرش که از دوستان خوب من بودند، رفتوآمد زیادی به کانون وکلا داشتند و روزها بر سر این موضوع با مدیران آنجا بحث میکردند که وکالت یعنی هنرو پرویز بهرام دوهنر دارد که هردو را موازی با هم انجام میدهد. بعد از آن کمکم فشار کانون وکلا بر سر این موضوع کمتر شد و توانستم بار دیگر وکالت کنم. آقای بهرام، چه کسی شما را به دوبله معرفی یا به قول معروف صدایتان را کشف کرد؟ یکروز ابولقاسم رضایی، هوشنگ لطیفپور و جعفر والی را اتفاقی در خیابان استانبول تهران دیدم. آنها در ایرانفیلم، خانه سینمای فعلی کار میکردند. بعد از اینکه با هم سلاموعلیکی کردیم، آقای رضایی به من گفت صدای خوبی داری و از من خواست تا تستی برای دوبله بدهم. بعد از چندروز از آشنایی و انجام تست، نقش اول فیلم «هنرپیشه» را به من داد و این فیلم در سینماها حسابی سروصدا کرد و بهمرور صاحبان فیلم دوست داشتند صدای نقشاولهای فیلمشان را من بگویم. آن زمان پول بدی هم بابت دوبله نمیدادند. من در شروع کارم 400هزارتومان دریافت میکردم که مبلغ کمی نبود شاید معادل چهارمیلیون الان باشد. اما متاسفانه شرایط امروز در دوبله زمین تا آسمان با شرایط آن زمان فرق دارد. بهلحاظ اقتصادی به هیچوجه خوب نیست و بچههای جوانی که به این عرصه پا میگذارند، حقیقتا شرایط سختی را پشتسر میگذارند. چرا دوبله ایران زمانی ارجوقرب داشت و امروز دیگر از آن خبری نیست؟ متاسفانه تعداد آدمهای نابلد در این حرفه زیاد شده است. ارزشگذاری آدمها متفاوتتر از چیزی است که پیش از این وجود داشت و مهمترین دلیلش این است که متاسفانه کسانی در راس هرم تصمیمگیری برای این حرفه قرار گرفتهاند که اشراف کافی بر این هنر ندارند. بدونشک همه اینها طی سالها ضربههای متعددی را بر پیکر دوبله ایران وارد کرد و بهمرور از شأن دوبله ایران کاسته شد و متاسفم که باید این میزان پسرفت در دوبله را بپذیریم و از شرایط نامطلوب آن صحبت کنیم. شما بهجز دوبله فیلمهای خارجی، دوفیلم ایرانی را نیز دوبله کردید. صدایتان در نقش «امیرکبیر» با بازی ناصر ملکمطیعی یکی از ماندگارترین کارهای شما است. با علی حاتمی پیش از این کار، تجربه همکاری داشتید؟ بله. علی حاتمی را میشناختم و این آدم بااستعداد نعمت بزرگی برای سینمای ایران بود. زمانی که خواست «سلطان صاحبقران»را بسازد، از من خواست نقش «امیرکبیر»را بازی کنم ولی من تمایلی به بازیگری نداشتم. اما این قول را از من گرفت که صداپیشگی این نقش را انجام دهم و من با کمالمیل پذیرفتم. خوشبختانه علی حاتمی از نتیجه کار راضی بود و آقای ملکمطیعی هم به من لطف دارد و همیشه از من تعریف میکند، بازی ناصر ملکمطیعی در این فیلم هم بسیار دوستداشتنی و جذاب است. حقیقتا حیف شد که سینمای ایران علی حاتمی را از دست داد. یکی از یادگاریهای باارزش او، شهرک سینمایی است که اتفاق مهمی در سینما و تلویزیون ما بود. بعد از این فیلم همچنان ارتباط شما و علی حاتمی ادامه داشت؟ بله، ما دوستان خوبی برای هم بودیم. خاطرم هست به او پیشنهاد دادم در سریال «هزاردستان» از برادرش، حسین در نقش صاحب سلمانی استفاده کند که علی این نقش را برای برادرش مناسب نمیدانست. بعد از آن حسین حاتمی به سمت دوبله آمد و متاسفانه سال گذشته هم از دنیا رفت. پیش از انقلاب دوبله فیلمهای فارسی بسیار متداول بود، اما شما ازجمله کسانی هستید که پیش از انقلاب در این زمینه فعالیت نکردید. دلیلش چه بود؟ من تا به امروز فقط جای دونفر صحبت کردم. فریدون راد و ناصر ملکمطیعی. دوست نداشتم بیش از این در آن زمان فعالیت کنم. اتفاقا پول خوبی هم میدادند اما ترجیح میدادم به این حیطه ورود نکنم چون معتقد بودم فیلمفارسی مغایر هنر است. تهیه فیلمها در آن زمان به هیچوجه خوب نبود و از این جهت مخالف حضور در فیلمها یا صداپیشگی کارهایشان بودم. از طرف بسیاری از کارگردانها، پیش از انقلاب برای بازی دعوت به همکاری میشدم اما هیچتمایلی از سمت من وجود نداشت و تنها فعالیت بازیگری من در سینما به بازی در فیلم «چرا دریا طوفانی شد؟» به کارگردانی ابراهیم گلستان خلاصه میشود. برای من حضور در تئاتر مهمتر از سینما بود. سالها روی صحنه تئاتر بودم و همیشه از بودن در آن محیط لذت میبردم. بعد که فعالیتم در دوبله و رادیو بیشتر شد، بهمرور وقت کمتری برای حضور در تئاتر داشتم. نکته جذاب هم این است، زمانی که من وارد کار دوبله شدم، اکثر دوبلورها، بازیگران تئاتر بودند. شاید به این دلیل است که دورانی در دوبله ایران را به نام دوران طلایی دوبله میشناسند و نامگذاری کردند. سختگیری زیادی برای حضور افراد در دوبله وجود داشت و حقیقتا کار آسانی نبود. از طرف دیگر همه ما از جان و دل برای دوبله فیلم مایه میگذاشتیم. صاحبان فیلم پول خوبی خرج میکردند و نقشهای اصلی فیلمهایشان را به دوبلورهایی میسپردند که بتوانند چیزی به فیلمشان اضافه کند. من در مدت حضورم در دوبله نقشهای ماندگار بسیاری را دوبله کردم که با مردم ارتباط بسیار خوبی برقرار کرده است. صدای بازیگرانی مثل فریدریک مارچ، هامفری بوگارت یا تایرون پاور در ایران طرفداران بسیاری داشت. آن زمان هرفیلمی که از پاور در ایران اکران میشد، تمام بلیتهایش زود بهفروش میرفت و همه اینها باعث شد که من هم زود بین مردم شناخته شوم. گفتید که سینمای پیش از انقلاب را خیلی نمیپسندید، بنابراین نخواستید که فیلمهای بیشتری دوبله کنید یا بازیگر این فیلمها باشید، اما چرا بعد از انقلاب تغییر رویه ندادید. اساسا با بازیگری در سینما خیلی موافق نبودید؟ شاید تجربه همکاری با ابراهیم گلستان و فروغ فرخزاد در فیلم «چرا دریا طوفانی شد؟» آنقدر جذاب بود که بعد از آن نمیتوانستم کار دیگری را انتخاب کنم و بهنوعی سلیقه من را تغییر داده بود. بههرحال همکاری با آنها ناخودآگاه آدم را سختپسند میکند. البته داستان آشنایی من با ابراهیم گلستان هم جالب است و کاملا اتفاقی بود. ابراهیم یکشب آمد و نمایش «اُتللو» را با بازی من دید و از بازی من خوشش آمد. بعد از نمایش آدرس استودیو را به من داد. رفتوآمدهای ما شکل گرفت و بعد از آن حضور در فیلمش بهعنوان بازیگر شروع همکاری حرفهای ما بود. بعد از آن هم دوستان صمیمی هم شدیم. ابراهیم گلستان آدم بینظیری در نوشتن و کارگردانی بود و فکر میکنم شبیه او را در سینمای ایران نداریم. بعد از همکاری با ابراهیم گلستان دیگر صلاح ندیدم با کارگردان دیگری کار کنم. هنوز هم با گلستان ارتباط دارید؟ بله. او از دوستان نزدیک من است و در حال حاضر در لندن زندگی میکند. 90ساله شده و هنوز دنیای هنر را فراموش نکرده است. مرد شریفی است و خوشحالم که در کارنامه هنری من همکاری با او اتفاق افتاد. بهغیر از فروغ فرخزاد که تجربه همبازیشدن با او در یک فیلم را داشتید و در کنار شما فیلم دوبله کرد، ظاهرا با شاعران دیگری هم مراوده داشتید. خودتان هم شعر میگفتید؟ اکثر شاعران ایران با من دوست بودند؛ شاملو، اخوانثالث، نادر پور، نصرت رحمانی، شهریار، فریدون توللی، ملکالشعرایبهار و...، بسیاری از آنها شبها به هنرستان هنرپیشگی میآمدند و من شعرهایشان را برایشان دکلمه میکردم و دوست داشتند که شعرهایشان را اینگونه بشنوند. من هم گاهی شعر میگفتم و میگویم اما نه آنقدر حرفهای که بتوانم به خودم شاعر بگویم. آقای بهرام! به نسل حال حاضر دوبله ایران چقدر امیدوارید و فکر میکنید نسلی هست که بتواند سببساز اتفاقاتی خوب در این عرصه شود؟ درحالحاضر جوانهای بااستعدادی در دوبله ما فعالیت میکنند؛ اما قطعا پولی که از این راه درمیآورند، کفاف زندگیشان را نمیدهد و ناگزیر هستند همزمان با کار دوبله چندین کار دیگر هم انجام بدهند. زیاد اتفاق افتاده است که صبح برای دوبله یکفیلم آماده میشویم و با من شرط میگذارند اگر میخواهید نقش اول فیلم را بگوییم، باید ساعتپنج بعدازظهر کار تمام شود، چون پولی که میگیریم کافی نیست و باید جای دیگری هم برویم. بنابراین باید خیلی سریع کار را تمام کنیم. در زمان ما گاهی دوبله یک فیلم یکماه زمان میبرد اما الان صبح شروع میکنیم و پنجبعدازظهر تمام میشود و فکر میکنم پاسختان را از اینکه چرا دوبله در حال حاضر وضعیت خوبی ندارد گرفتید. و قطعا با این شرایط آینده خوبی هم برای آن متصور نیستید... . آینده خوبی را برای دوبله ایران نمیبینم، قطعا آینده تیرهای دارد و بهزودی دوبله ایران ذلیل خواهد شد و در حد نابودی پیش خواهد رفت. زمانی ما رتبه اول را در جهان در هنر دوبله داشتیم. خاطرم هست زمانی نقش باندراچوک در«اتللو» را چهار دوبلور در ایران، دوبله کردند که من هم یکی از آنها بودم. صداهای ما به مسکو رفت و کارگردانش صدای من را انتخاب کرد و حتی خود چوک هم از شنیدن صدای دوبلهشدهاش بهوجد آمد. قطعا آن زمان بین تعداد زیادی صدای خوب انتخاب هم کار مشکلی بود و البته انگیزه زیادی هم برای ما وجود داشت. اما نسل حال حاضر تقصیری ندارد، انگیزه کافی از بودن در این حرفه ندارد و هرچه که هست عشق و علاقه به این عرصه است. با این حال معتقدم که صدای زیبا و دلنشین هم کم داریم. هیچوقت از شما برای فعالیت در خارج از ایران دعوت نشد؟ چرا، قطعا این اتفاق بارها افتاد اما دوست نداشتم از ایران بروم. حتی شبکههای ماهوارهای که تعداد زیادی دوبلور جذب کردهاند و برخی از همکاران من نیز از ایران رفتند و پولهای خوبی هم میگیرند و زندگی خوبی آنجا دارند؛ از من هم دعوت کردند اما قطعا من این شبکهها را ضدحکومت میدانم بنابراین نپذیرفتم از ایران بروم. در خانواده بزرگ بهرام، تنها شما و پانتهآ در عرصه هنر، فعال هستید؟ بله. پانتهآ بهرام دختر پسرعموی من است. بازیگر بسیار بااستعدادی است و اکثر کارگردانهای این کشور از همکاری با او بهخوبی یاد میکنند. برایش موفقیتهای بیشتری را آرزو میکنم. قطعا هنوز هم بسیاری با شنیدن صدای شما به یاد شخصیت «درِک» میافتند. فکر میکردید دوبله این شخصیت باعث شود حتی شما را به نام این شخصیت بشناسند؟ واقعا فکر نمیکردم مردم اینقدر دوستش داشته باشند. زمانی که مدیریت دوبلاژ سریال «درک» را برعهده داشتم، صاحب استودیو خواست صدای شخصیت اول این سریال را من دوبله کنم. خوشحالم که مردم این سریال را دوست داشتند و از شنیدن صدای من بهجای نقش اصلی این سریال استقبال کردند و من همیشه شرمنده لطف مردم هستم. هنوز هم وکالت میکنید؟ خودم را بازنشسته کردم. 42سال وکالت کردم و فکر کردم دیگر برای من کافی است. وکالت برایتان جذابتر بود یا دوبله؟ حقیقتا در سالهایی با این ترس که به بهانه کار هنری پروانه وکالتم را باطل کنند زندگی کردم. اما قطعا وکالت هم شغلی بود که با علاقه دنبالش کردم؛ هرچند عشق من، هنر بوده و هست و دوبله را عاشقانه دوست دارم. فیلمی که از آن خاطره دارید و همیشه بهیادآوردنش شما را راضی میکند، چیست؟ «جاده ابریشم» فیلمی مستند بود که مردم دوستش داشتند. بیشترین قسمتهای این مستند را من دوبله کردم و چند قسمت آن را زندهیاد رسولزاده دوبله کرد که متاسفانه مدتی پیش او را از دست دادیم. فیلمهای سینمایی که از دوبلهکردن آنها حس خوبی داشتم «درک» و «امیرکبیر» بود. مدتی پیش سوار تاکسی شدم و تا گفتم آقا من همینجا پیاده میشوم، راننده صدایم را شناخت. پولی درآورد و از من خواست جملهای برایش بنویسم و امضا کنم و از من کرایه هم نگرفت. مهربانی مردم همیشه مرا شگفتزده میکند و از همه آنها ممنونم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.