ماهیگیران ایرانی ، طعمه مرزبانی ترکمنستان
شرق، زینب اسماعیلی: دستگیری ماهیگیرانی که قایقشان بنزین تمام کرده بود؛ این توصیف یکفیلم جنایی نیست، توصیف اتفاقی است رخداده در دریای خزر. چندروستایی ماهیگیر ایرانی، حین ماهیگیری بنزین تمام میکنند و پلیس دریایی ترکمنستان قایق آبآورده آنها را مصادره و چهارماهیگیر را دستگیر میکند، البته این روایت سایت محلی «سرو» است. اگرچه خبرگزاری جمهوریاسلامیایران (ایرنا) روز گذشته به نقل از منابع موثق خبری خود در استان گلستان، خبر را بهشکلی دیگر روی خروجی خود قرار داده بود. «ایرنا» نوشته: «پلیس دریایی ترکمنستان، ماهیگیران ترکمنی که ساکن روستاهای «خواجه نفس» و «چپقلی» هستند را در یکعملیات غافلگیرانه در کمین خود قرار داده و بهسمت آنان گلولههای جنگی شلیک کرده است.» بهدنبال شلیک گلوله پلیس ترکمنستان «یکی از قایقها غرق شد و از سرنوشت سرنشینان آن اطلاع دقیقی در دست نیست، اما براساس اظهارات شاهدان، یکماهیگیر کشتهشده و بقیه به اسارت پلیس دریایی عشقآباد درآمدهاند.» ایرنا تاریخ حادثه را اواخر آذرماه اعلام کرده، درحالیکه هیچ موضعگیری در این مورد تاکنون از سوی مقامات مسوول وزارتخارجه یا وزارتکشور در رسانهها منعکس نشدهاست، اما منابع خبری روزنامه «شرق» در استانداری گلستان، زمان وقوع این حادثه را 16آبان اعلام کردهاند. اگرچه مقامات مسوول استان احتمال گمشدن ماهیگیران و نفوذ به محوطه آبی ترکمنستان را محتمل میدانند، اما برخی منابع از شلیک گلوله بدون اخطار قبلی سخن میگویند که بیشک اقدامی خارج از عرف دیپلماتیک و مغایر با قوانین بینالمللی محسوب میشود. اطلاعات دریافتی «شرق» حاکی از این است که ماهیگیران دستگیرشده، چهارنفر بوده و دونفر از آنها برادر هستند، اما «ایرنا» گزارش داده این ماهیگیران با ششقایق عازم صید شده و حدود 300کیلوگرم ماهی صید کرده بودند. بر این اساس تکلیف دونفر در این بین مشخص نیست. پدر یکی از صیادان با تایید خبر دستگیری چهارصیاد به سایت محلی «سرو» گفته: «صیادان در جلسه دادگاه حسنقلی به چهارسال زندان محکوم شدند.»پدر یکی از ماهیگیران روایت میکند علت اصلی این حادثه تمامشدن سوخت قایق بوده و جریان آب قایق متوقف شده را بهسمت مرز ترکمنستان برده است. بعد از 15دقیقه پلیس دریایی چهارصیاد را با قایق بنزین تمام شده در آبهای ترکمنستان دستگیر میکند. وی میگوید پلیس ترکمنستان بخشی از صید آنها را به دریا ریخته و بخشی را با خود میبرد.» پدر عبدالله تاکید میکند: «هیچگونه تیراندازی و درگیری انجام نشده، حتی یک گلوله هم شلیک نشده است.» افشین کردی، صیاد دیگری است که در همان قایق دستگیر شد. «مردبردی کردی»، پدر او هم در گفتوگو با «سرو» میگوید: «ما به نمایندگی وزارتخارجه مراجعه کردیم و آنها به ما گفتند که پیگیری میکنند. این کار را چندبار انجام دادیم، اما تا این لحظه خبری نشده است.» روستاهای خواجهنفس و چپقلی که این ماهیگیران ساکن آنها بودهاند، از روستاهای شهرستان ترکمن در استان گلستان هستند. ترکمنستان از همسایگان شمالی ایران است با ۷۹۹کیلومتر مرز خشکی و ۴۰۷کیلومتر مرز آبی مشترک با ایران. استان گلستان ۹۰کیلومتر مرز آبی با کشور ترکمنستان دارد. ایران از سال۹۲ در نقطهصفرمرزی ایران و ترکمنستان یکپاسگاه دریایی با نام «مختومقلی» تاسیس کرده است. رویدادی که بیسابقه نیست اگرچه این خبر تازهترین اتفاق در این حوضه آبریز است اما اتفاقی کمسابقه نیست. همانطور که نماینده استان روایت میکند، حتی سابقه تیراندازیها بهسوی ماهیگیران موجب شده تعداد معلولیتهای جسمی در میان شهروندان این مناطق زیاد باشد. معاون سیاسی- امنیتی استان گلستان نیز در مورد این اتفاق اینگونه توضیح میدهد: «احتمالا این ماهیگیران وارد حریم آبی ترکمنستان شدهاند. ترکمنستان نیز نسبتبه تجاوزات مرزی و موادمخدر بهشدت سختگیر است.» طهماسبی به خبرنگار «شرق» توضیح داد : «در سفر آذرماه رییسجمهوری به استان گلستان به معاون کنسولی وزارتخارجه این موضوع را اطلاع دادهایم و آقای قشقاوی نیز قول پیگیری دادهاند.» اما روز گذشته قشقاوی، معاون کنسولی، وزیر خارجه به خبرنگار «شرق» گفت غرقشدن کشتی در آذرماه و انتشار خبر آن در بهمنماه عجیب است. او غرقشدن یککشتی یا کشتهشدن یکماهیگیر در یکحادثه دریایی را تکذیب کرد و گفت کشتهشدن یکماهیگیر یا غرقشدن یککشتی توسط استانداری یا سفارت به اطلاع ما نرسیده است و اولینبار است که چنین خبری را میشنود. قشقاوی چندماه گذشته چند سفر به گلستان و عشقآباد داشته و قرار است بهزودی دوباره به این کشور سفر کند. بااینحال قشقاوی احتمال برخورد مرزی ماهیگیران ایرانی در مرزهای آبی شمال و جنوب را اتفاقی میداند که تکرار میشود و گاهی رخ میدهد؛ بهدنبال آن تلاش برای آزادی زندانیان صورت میگیرد، همانطور که چندیپیش تعدادی زندانی از زندانهای ترکمنستان آزاد شدند. کشته نداشتیم طهماسبی بهعنوان یکمقام استانی بر وضعیت نامناسب زندانهای ترکمنستان تاکید دارد و یادآوری کرد که این اتفاق قبلا هم پیش آمده است و حتی مواردی از مرگ زندانیان ایرانی هم داشتهایم. خبرنگاران محلی به ما گفتند که سال85 نیز اتفاقی مشابه این در حوزه آبریز مشترک ایران و ترکمنستان برای ماهیگیران ترکمن افتاده است. درهمینحال این مقام استانی تاکید دارد که «سال93 هیچتبعه ایرانیای در حوضهآبی استان گلستان کشته نشده است.» از همینرو او نیز خبر مرگ یکماهیگیر بر اثر شلیک گلوله را تایید نمیکند. این مقام استانی با تاکید بر این نکته که اطلاعات استانداری بر مبنای گزارشهای مرزبانی است، مسوول پیگیری ماجرا را سفارتخانههای دو کشور و وزارت خارجه دانست. این درحالی است که در پیگیریهای خبرنگار ما، بخشی از وزارتخارجه، تایید یا تکذیب خبر را منوط به تکمیل اطلاعات از سوی منابع مطلع خود کردند و بخش دیگری از این مجموعه نیز اصرار داشتند این خبر مشابه خبری تکراری در چند ماه گذشته است و صحت ندارد. دیدارهای دیپلماتیک با اهداف اقتصادی حسن روحانی و قربان قلیوردی محمداف، روسای جمهوری ایران و ترکمنستان یکبار در حاشیه اجلاس سازمان همکاریهای شانگهای در شهریورماه در دوشنبه پایتخت تاجیکستان و بار دیگر در سفر روحانی به عشقآباد در آذرماه با یکدیگر دیدار کردند اما در هر دو دیدار توسعه روابط و راهاندازی خطراهآهن و گسترش فعالیت اقتصادی بیش از دیگر موضوعات حایزاهمیت بود. سفیر جمهوریاسلامیایران در عشقآباد، آبانماه گفته که تعداد زندانیان ایرانی در زندانهای ترکمنستان280نفر است. سفر ظریف به مقصد عشقآباد نیز، که اواخر دی92، انجام گرفت، نتوانست راهگشا باشد. این سفر برای شرکت در سیزدهمین نشست کمیسیون مشترک همکاری اقتصادی ایران و ترکمنستان بود که مذاکرات اقتصادی در آنجا هم اولویت داشت. البته، آبانماه سفیر ایران در ترکمنستان از امضای پروتکل تبادل زندانیان در آینده نزدیک خبر داد. او اطلاع داده بود که حتی در سفر تابستان گذشته معاون امور کنسولی وزیر خارجه ایران به ترکمنستان، مفاد پروتکل تبادل زندانیان موردبررسی قرار گرفته اما هنوز این اتفاق رخ نداده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.