افت یک جشنواره ۳۳ساله
این نامش تئاتر نیست
رضا آشفته
شامگاه امروز، یکشنبه 12 بهمن، ما در پایانه سیوسومین جشنواره بینالمللی تئاتر حضور خواهیم یافت اما با این نکته بارز که این جشنواره نتوانست نمایانگر 33 سال تجربه و تلاش اهل فرهنگ و هنر ایران باشد. هنگامی که باید به اصالت فرهنگ اشاره کرد، باید از تعارف پرهیز کرد؛ این جشنواره اصالتهای وجودی ایرانیان را نمایندگی نمیکرد. باید با صراحت گفت که دلایل بسیاری در این افت و افول کارساز بوده است، امسال خیلی دیرتر از همیشه اردشیر صالحپور برای برگزاری جشنواره برگزیده شد. او نتوانست در این مدت کوتاه تفکرات بایستهتری را برای برگزاری در روال جشنواره تئاتر فجر تزریق کند. از سوی دیگر بودجه، بسیار پایینتر از همه سالیان گذشته بود. اما در مقابل تورم بسیار سنگینتر و کمرشکنتر بوده است و از سوی دیگر باز هم تحریمها مانع از برقراری ارتباط بهموقع با گروههای خارجی شده است. بنابراین دبیر جشنواره بهتنهایی در این افت سهیم نبوده، چهبسا در سطح بالاتری معاونت هنری و حتی وزیر ارشاد هم مسوول اصلی این واقعه باشند؛ از اینرو که جشنواره تئاتر فجر همواره به اقتضای زمان برگزاریاش شناساننده بخشی از تئاتر و فرهنگ ایرانی بود اما امسال هیچ توشه پرباری برای این شناسایی در چنته نبوده است. حالا استثنائاتی هم هستند که دلالتی بر یک جشنواره ملی و بینالمللی نخواهد کرد. شوربختانه همه خوابوخیالهای ما بر باد رفته و این جشنواره نتوانست آبرومندانه فرصتی بهتر برای تئاتر ایران بسازد. گروههای خارجی بسیار معمولی و حتی ضعیفتر از تئاتر ایران در جشنواره حضور یافتند. اگر گروههایی بهنسبت بهتر بودند مثل نمایش «قلعه انسانات» کار علی شمس از ایتالیا و فراموشی کار اسکندر ساکایف از روسیه و با نویسندگی داریوش ربیعی از ایران، بیشتر اتکایشان به نیروهای ایرانی بود و البته باز هم در حد و توان تئاتر ایرانی توانستند حضورشان را اثبات کنند نهاینکه بخواهند شگفتیساز باشند. ما هرسال در تئاتر شاهد شگفتیهایی بودیم اما امسال هیچ رویداد مهمی در میان نبود. از پیشکسوتان فقط آتیلا پسیانی، حسین پاکدل و قطبالدین صادقی قد علم کرده بودند. از 117 نمایش، اختصاص سه نمایش به بزرگان تئاتر آمار بیمنطقی است. جوانگرایی در یک جشنواره حرفهای که میخواهد نام و نشان بزرگی در سطح بینالمللی- حتی در خاورمیانه باشد- چندان راهگشا نیست. جوانگرایی در جشنواره دانشگاهی و در جشنواره ماه و امثالهم بهراحتی به وقوع میپیوندد، باید گزیده این آثار در جشنواره فجر قرار بگیرد. جوان باید دچار سلسلهمراتب شود وگرنه کار و حضورش تهدیدی برای استقرار یک وضعیت بهنجار در تئاتر خواهد بود. هرچند در این بیصاحبشدن تئاتر، هر قهرکرده از مادر، دچار تئاتر است انگاری. واقعا این اسمش جوانگرایی نیست. یک عده جوان در میزانسنی رسمی و جدی بخواهند و بتوانند جولان دهند، نامش در واقع تئاتر نیست. هر کسی به اعتبار عمر و زحمتش باید حضورش رقم زده شود. وگرنه هیچکس مخالف کارکردن جوانان نیست اما هدایت آنان است که آنها را به تراوشات هنریتری سوق خواهد داد. امسال جوانها بیشتر از آنکه با فرم یا با منطق تئاتر کار کرده باشند، جماعتی فرمزده و بیمنطق بودند که نمیتوانستند حضورشان را بهراستی نمایان کنند. شهرستانیها انگیزه بیشتری برای حضور در جشنواره تئاتر فجر دارند و گذر از هفتخان رستم نیز بر رتوش و قوامیافتن کارهایشان بسیار موثر است. امسال حضور احسان ملکی (هزار شلاق)، سینا شفیعی (سیا رود)، علی شفیعی (کسی دستبهعصا توی شکمم راه میرود)، علی حیدری (بهشت 50 درجه بالای صفر)، مهدی محمدی (رویش ناگزیر دخیها در حاشیه)، علیرضا داوری (غزل پری دریایی)، علی فتوحی (ترانههای تلخ تارا) ) و رضا گشتاسب و رضا کرمیزاده (چند روایت نامعتبر، نادیدنی) میتوانست تاکیدی بر رشد تئاتر در مناطق مختلف ایران باشد. باید بر این نامها و نشانهها امیدوارانه تاکید کرد که فردای بهتری را برای تئاتر ایران تدارک خواهند دید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.