خوشبختی نهفته در نگاه تماشاگر
کانت فیلسوفی بود که به تناقضهای موجود در اندیشیدن به مفهوم زیبایی اشاره کرد. لذتبردن از زیبایی با تحسین اخلاقی، هیجان جنسی یا دیگر انواع لذت فرق دارد. ممکن است شیئی این ویژگیها را داشته باشد و زیبا نباشد، یا فاقد آنها باشد و زیبا باشد. با اینهمه، از دیگرسو باید پذیرفت که تجربه زیبایی به تمامی نیز از علایق ما منفک نیست. داشتن تمایلات جنسی و دلمشغولی به راحتی و خوبی و خیر مهم هستند و واقعا در تجربه زیبایی نقش دارند. بنابراین به نظر میرسد که ما در این مورد درگیر نوعی تناقضیم. همچنین در بعد اجتماعی نیز این ابهام وجود دارد. تجربه زیبایی در میان کل جمعیت هر جامعه یا زمانهای همانند نیست. طبیعتا این سوال مطرح میشود که آیا تنوع تماشاگری زیبایی هیچ الگوی معناداری دارد یا خیر؟ پییر بوردیو، جامعهشناس فرانسوی در اثر «نقد اجتماعی داوری سلیقه» دانش و اولویتهای افراد بسیاری را بررسی و نتایج را بر اساس نوع طبقه و سطح تحصیلات اجتماعی آنها تحلیل کرد. او کشف کرد که با افزایش سطح تحصیلات، گرایش مردم به آگاهی از انواع هنر نیز بیشتر میشود؛ و همزمان نظر آنها در مورد جذابترین قطعات موسیقی و نقاشی نیز تغییر میکند. هرچه صلاحیتهای تربیتی و آموزشی شخص بیشتر باشد احتمال واکنش مثبت او به آثار جدی و پیچیده نیز بیشتر میشود. مثلا برای موسیقی باخ ارزشی بیشتر از موسیقی آفنباخ قایل میشوند. اما وقتی سوابق خانوادگی مدنظر قرار گیرد تفاوت ظریفتری مطرح خواهد شد. آنها که پیشینه مهذبتری دارند و سلایق و دانششان نه در مدرسه که در خانه پایهریزی شده اغلب نسبت به علایق هنری و زیباییشناختیشان رویکردی فارغتر و شخصیتر دارند. در بسیاری از موارد زیبایی واقعی علاوهبر لذترساندن به بیننده، سببساز رنجی خاص نیز در او میشود. به این علت که ما را با آن بعد از خویشتنمان روبهرو میکند که برایش ارزش فوقالعادهای قایلیم. بعدی از وجود ما که در آن مدتی احساس میکنیم همانی هستیم که باید باشیم. نظام ارزشیای فراروی ما تجلی مییابد. اما میبینیم و حتی حس میکنیم که در بخش عمدهای از زمان و تقریبا در تمام زندگیمان از این بخش خویشتنمان غافل و جدا و منفصل بودهایم یا احساس میکنیم که برای ادامه روال معمول زندگیمان باید این بخش از وجودمان را در نطفه خفه کنیم. به این ترتیب احساس میکنیم که به آنچه قاعدتا ارزشمندترین بعد وجودمان بوده خیانت کرده یا آن را از کف دادهایم. جان آرمسترانگ در کتاب «قدرت پنهان زیبایی» به پرسشهای زیادی با ارجاع به آثار نقاشی و هنری که به صورت عکس در کتاب آمده و همچنین مثالهای ادبی و نظریات فلسفی و جامعهشناختی پاسخ میدهد. اینکه زیبایی چیست؟ آیا کیفیت زیبایی در اشیا وجود دارد یا در نگاه تماشاگر؟ چرا کسی در شیئی زیبایی میبیند و دیگری در همان شیء زیبایی نمییابد؟ چه قدرت مرموزی در زیبایی نهفته است؟ آیا درک زیبایی تربیتی خاص میطلبد؟ زیبایی چگونه به زندگی ما غنا میبخشد؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.