فیلم امروز در جشنواره روتردام
ستایش منتقدان جهانی از فیلم میرکریمی
امیر گنجوی، روتردام: برخورد منتقدان با فیلم «امروز» میرکریمی عجیب است. برخلاف اکثر منتقدان ایرانی، منتقدان خارجی فیلم را خیلی پسندیدهاند. جاناتان رُزنبام میگوید حالا که فیلم «امروز» نماینده سینمای ایران در اسکار2015 را دیده به این نتیجه رسیده که میرکریمی، مشخصا ویژگی استادان سینما را دارد. بهجز رُزنبام، دبرا یانگ، منتقد هالیوود ریپورتر، هم فیلم را تحسین و به شباهتهای این کار با جدایی نادر از سیمین اشاره کرده است. دنیس هاروی هم که به تازگی «امروز» را در جشنواره فیلم پالم اسپرینگز دیده، معتقد است: «فیلم سینمایی «امروز» برخلاف «یهحبه قند»، غنای شگفتانگیزی دارد و تقریبا از هرلحاظ، خوشساخت است و تاثیرگذار.» نگاه مثبت به «امروز» مختص منتقدان خارجی نیست. محافل دانشگاهی ایرانیان خارج از کشور هم فیلم را تحسین کردند. نسیم پاکشیراز، رییس بخش مطالعات فارسی دانشگاه ادینبورگ، «امروز» را کاری ارزشمند و با ساختاری پیچیده در سینمای ایران خواند. مهرناز وفا، استاد دانشگاه کلمبیا و نویسنده کتابی پیرامون سینمای کیارستمی، به تحسین شخصیتپردازی قهرمان در فیلم «امروز» پرداخت و آن را از نمونههای خوب قهرمانان نوین خواند. اما همانطور که میرکریمی، پیش از این در جشنواره تورنتو گفته بود، از نظر بینندگان ایرانی، ارتباطگرفتن با سینمای او دشوار است. شاید اشاره این کارگردان به برخورد منتقدان ایرانی با «امروز» در جشنواره فجر سال92 است که فیلم را - به تعبیر یزدان سلحشور - با «آرپیجی» زدند، آنهم موقعی که تازه از هواپیما بیرون پریده و چترش هم باز نشده بود! منتقدان این فیلمساز حتما در خاطرشان هست که در جشنواره فجر سال گذشته، نشستی برای فیلم او برپا شد که کارگردان و عوامل بیش از هرچیز از «امروز» دفاع کردند. کندبودن ریتم فیلم، ایرادی بود که به فیلم گرفته شد و البته میرکریمی در همان نشست در پاسخ گفت: «فیلمهای من گازوییلی هستند و دیر روشن میشوند.» منتقدان دیگر ایرانی، «امروز» را فیلمی بیرمق معرفی کردهاند. گاه مخالفتها از مرز فیلم گذشته و به خود کارگردان هم رسیده. حتی عدهای در ایران معتقدند که «امروز» چوب کارگردانش را میخورد. در عین حال برخی منتقدان به حضور ناموفق میرکریمی در دواسکار2005 و 2015 اشاره میکنند و اینکه این کارگردان دوبار با دوفیلم «خیلیدور، خیلینزدیک» و «امروز» به اسکار رفت، ولی دستخالی برگشت. اما در آنسوی دنیا ستایش و تحسین از فیلم امروز با جلسه گفتوگوی بیپرده (بریوتاک) در جشنواره روتردام هلند به اوج خود رسید؛ جلسهای که برای اولینبار میزبان یک کارگردان ایرانی بود. روند کار در این گفتوگو بدین منوال است که منتقد سینمایی سرشناسی با کارگردان فیلم وارد بحث میشود. اولین گفتوگوی بیپرده رسمی روتردام بین جف اندرو، منتقد نشریه «سایتاندساوند» برگزار شد. در این جلسه اندرو با اظهار تعجب از نظرات منفی پیرامون این فیلم در ایران، «امروز» را تحولی در سینمای ایران خواند. در ادامه جلسه میرکریمی در پاسخ به سوالات اندرو، از دلایل شکلگیری «امروز»، جایگاه اخلاق در آثار خود و ارتباط فلسفه لویناس با فیلم و همچنین نحوه برخورد با «امروز» در سینمای ایران صحبت کرد. اندرو در قسمتی از این مصاحبه از میرکریمی پرسید که با توجه به اینکه زن ایرانی فیلم، قوانین اجتماعی را میشکند و به قهرمان تبدیل میشود، آیا در راه ساخت فیلم در ایران با مشکلی مواجه نشده که میرکریمی در پاسخ گفت برای ساخت فیلم مشکلی نداشته، اما زمان اکران فیلم، نگاههای مختلفی وجود داشته که از همین جهت فیلم را نقد میکرده است. او اضافه کرد: «خیلیها دوست داشتند در مورد هویت این زن بدانند و من در جواب آنها میگفتم شما مسیری را میروید که فیلم علیه آن میایستد و آن، قضاوتکردن است. این روحیه کنجکاوی و اینکه من به تو کمک میکنم درصورتیکه بدانم تو کی هستی، رفتاری است که فیلم میخواهد آن را نقد کند و طبیعی است که خیلیها مخالفش بودند.» جف اندرو در این گفتوگو اظهار تعجب کرد که چطور فیلمی که در آن از سقطجنین و خشونت مردان صحبت شده، بهعنوان نماینده ایران برای اسکار فرستاده میشود. میرکریمی دلیل آن را ماهیت انسانی و اخلاقگرای فیلم دانست. وی همچنین در پاسخ به این سوال که آیا خودتان را فیلمسازی سیاسی میدانید یا خیر، جواب سربستهای داد و گفت: «الان مسایل سیاسی متصل با مسایل اجتماعی هستند و نمیتوان ایندو را از هم جدا کرد.» او در این گفتوگو اعلام کرد دوست داشته زنی را به تصویر بکشد که نگران قضاوت دیگران است و به پشتیبان نیاز دارد. این کارگردان فیلم خود را پیشنهادی اجتماعی و پاسخی برای هیجانهای سیاسی کاذب دانست. کارگردان «امروز» همچنین در مورد موضوعیت فیلم و اینکه چقدر مختص به ایران است توضیح داد که موضوع فیلم، موضوعی جهانشمول است و موقعیت و جغرافیا تنها میتوانند تغییرات کوچکی در معنای آن بدهند؛ مثلا مردی که در جنگ مجروح شده یا زنی که از آبرویش میترسد، مسایلیاند که فقط در ایران درک میشوند. میرکریمی پس از پایان گفتوگوی 20دقیقهایاش با جف اندرو، پاسخگوی یکی، دوسوال حاضران هم شد. یکی از حاضران به طرح این پرسش پرداخت که داستان فیلم و شخصیتهای ارایهشده موضوعهایی جهانی هستند اما چه بخشی از این فیلم جزو واقعیتهای زندگی ایرانیان است؟ میرکریمی چنین پاسخ داد: «حرفها مشترک هستند ولی موقعیتها و جغرافیای قصه تغییر میکند. شاید برخی از نقاط فیلم برای جامعه ایرانی بیشتر معنا پیدا کند مثل مردی که در جنگ مجروح شده است. این قصهای است که ما در ایران داشتهایم و با خودش یکمعنی میآورد؛ با اینحال قبول دارم موضوع اخلاق و انسانیت خیلی مشترک است.» این شرکتکننده در دومین پرسش خود گفت: «چرا پرستاران زن فیلم در مقایسه با مردهای داستان نگاه مثبتتری در مورد شخصیت مرد دارند؟» که میرکریمی با مکثی که نشاندهنده تامل او روی این سوال بود، جواب داد: «من به این موضوع توجه نکرده بودم.» یکی دیگر از شرکتکنندگان، سوالی در مورد معنای عنوان فیلم پرسید: «نام فیلم که به انگلیسی today ترجمه شده، آیا همان نامی است که در زبان فارسی از آن استفاده کردهاید؟ این پرسشگر البته در ابتدا بهاشتباه بهجای زبان فارسی واژه زبان عربی را بهکار برد و میرکریمی تصریح کرد که زبان فیلم، فارسی است و پرسشکننده از این بابت عذرخواهی کرد. کارگردان «امروز» به این سوال اینطور پاسخ داد: «معنای فیلم همان امروز است اما من درواقع میخواستم رابطهای میان نام و مضمون فیلم برقرار کنم. فیلم میگوید گذشته را فراموش کن، کاری را که میتوانی همین امروز انجام بده، اصلا نگران فردا نباش و به این فکر نکن عواقب کارت چیست. بههمیندلیل فکر کردم عنوان امروز برای این فیلم خوب است.» جشنواره فیلم روتردام، آخرین جشنوارهای نخواهد بود که «امروز» در آن حضور خواهد داشت. به گفته نسرین میرشب، مدیر کمپانی دریملب و پخشکننده بینالمللی فیلم، چندین جشنواره دیگر، از جمله جشنواره مونیخ تقاضای نمایش فیلم را کردهاند. جشنواره روتردام شنبه اولفوریه به کار خود پایان میدهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.