حلقه مفقوده
مریم رامشت، روانشناس و مدرس دانشگاه
دنیای امروز، دنیای ارتباطات است. افرادی که بهتر بتوانند ارتباط برقرار کنند زندگی بهتری دارند و موفقیتهای بیشتری هم به دست میآورند. ارتباطات انواع مختلف دارد، علاوهبر ارتباطهای مجازی و شبکههای اجتماعی انواع دیگر ارتباطات هم وجود دارد که از دو مورد نامبردهشده بسیار مهمتر است. فرد سالم در دنیای امروز باید بتواند با محیط اطراف، اعضای خانواده، دوستان و... ارتباط سالمی را برقرار کند، خشم خود را کنترل کند، باید بتواند با فرزند یا پدر و مادر خودش درست رفتار کند و... متاسفانه نداشتن تعامل درست و سالم و ناتوانی در حل مساله فرد را بهشدت تنها و بهلحاظ روانی بیمار میکند. قتل معلم به دست دانشآموز در بروجرد نیز دقیقا به همین دلیل اتفاق افتاده است. حلقه مفقوده این پرونده، ارتباطات است؛ بررسی اخبار نشان میدهد آنچه باعث قتل معلم شده درواقع نقص ارتباطات سالم در مدرسه است. همان چیزی که در اکثر پروندههای قتل وجود دارد و نادیده گرفته میشود. همه مردم جامعه نیاز دارند ارتباط سالم را یاد بگیرند و مهارتهای ارتباط موفق را بیاموزند اما بعضی مشاغل بهدلیل اینکه مخاطبان بسیار و در ردههای سنی مختلف دارند در این خصوص بیشتر در معرض آسیب هستند و باید فراگیری مهارت برقراری ارتباط در آنها با حساسیت بیشتری رسیدگی شود. آموزشوپرورش یکی از محلهایی است که با طیف سنی گستردهای روبهروست بچهها از کودکی یعنی از هفتسالگی تا آغاز جوانی یعنی 18سالگی در مدرسه هستند و درواقع با معلمان خود زندگی میکنند. بنابراین افرادی که در آموزشوپرورش کار میکنند به دلیل اینکه با مخاطبانی در حساسترین سنین کار میکنند باید آستانه تحمل و تشخیص بالایی داشته باشند. وظیفه معلم فقط آموزشدادن کتب درسی به دانشآموز نیست معلم باید در وهله اول مهارتهای زندگی و برقراری ارتباط را به دانشآموزش آموزش دهد. کتابهای درسی را هرزمانی میتوان آموخت اما یادگیری مهارتهای زندگی در سنین تحصیل بچهها بسیار اهمیت دارد و اگر این فرصت از دست برود دیگر قابل بازگشت نیست اما واقعا آموزشوپرورش چقدر به معلمان آموزش مهارتهای ارتباطی و مهارتهای زندگی را در کنار کتب درسی گوشزد میکند؟ چقدر به معلمان آموزش داده میشود که با دانشآموزانشان در مدرسه چطور رفتار کنند؟ آیا به معلم گفته میشود به وضعیت روحی دانشآموزانش توجه کند؟ به معلم آموزش میدهیم نشانهشناسی کند و دانشآموز بیمار را تشخیص دهد؟ متاسفانه این آموزشها در حد کلاسهای دورهای آن هم نه کاملا تخصصی برگزار میشود درحالیکه اهمیت موضوع بسیار بیشتر است. در خصوص پرونده محمد - دانشآموز 15ساله که مرتکب قتل معلمش شده است - دقیقا نقطه کلیدی همینجاست. پدر خانواده متوجه رفتار غیرعادی فرزندش شده و هنگامی که برای دریافت کارنامه او رفته با زبان خودش این موضوع را به مدیر و مشاور مدرسه گفته است اما آنها برخورد سالمی با این موضوع نداشتهاند. هرچند دعا گرفتن برای بچه بیمار کار درستی نیست و درمان او محسوب نمیشود اما پدر رفتار سالمتر و درستتری با نوجوانی داشته که دچار تشویش و بیماری بوده است حداقل اینکه او تلاش خود را برای حل مشکل فرزندش انجام داده و موضوع را به مسوولان مدرسه نیز اعلام کرده است اما آنها برخورد درستی نکردند و بهنظر میرسد آنها نیز باید مسوولیت خود را در این خصوص قبول کنند. برخورد با عوامل خاطی مهمترین وظیفه آموزشوپرورش و تحلیل این مساله و جلوگیری از تکرار آن در مدارس سراسر کشور بسیار مهم است. شناسایی مدارس آسیبپذیر در کشور، آموزش به معلمان و مسوولان مدرسه برای توجه به سلامت روان بچهها، تعیین کلاسهای مهارت برقراری ارتباط، آموزش به مسوولان مدرسه برای شناسایی نوجوانانی که درمعرض آسیب هستند و آموزش به آنها برای برخورد با دانشآموزان که در حساسترین سن زندگی خود به سر میبرند و دچار بحران هویت و تغییرات هرمونی شدید قرار شدهاند، میتواند مهمترین کار برای جلوگیری از تکرار این حادثه باشد اما وظیفه دیگری نیز بر دوش آموزشوپرورش است؛ مسوولان این وزارتخانه نباید فراموش کنند که حمایت از معلم و دانشآموز هر دو بر دوش وزارت آموزشوپرورش است و با معلم و دانشآموز خاطی باید برخورد شود اما حداقل در مورد آموزشوپرورش نه با کشاندن این شکایت به دستگاه قضایی. این وزارتخانه باید بداند حمایت از معلم وقتی است که خانواده او تحت پوشش مالی و روانی قرار بگیرد. مرحوم خشخاشی دو فرزند دارد، فرزندانی که دانشآموزان همین آموزشوپرورش هستند و خواهند شد درحالیکه از همین حالا همه میدانند این بچهها بهشدت آسیب دیدهاند. پدرشان را که ستون اصلی زندگی آنها بوده از دست دادهاند بدون اینکه قصوری در این خصوص داشتهباشند، بنابراین حمایت آموزشوپرورش نباید در حد تعیین وکیل برای این خانواده یا اعلام شکایت باشد چون قانون و قوهقضاییه در این خصوص ورود کرده است. آموزشوپرورش باید شرایطی را فراهم کند که خانواده مرحوم خشخاشی تحتنظر متخصصان قرار گیرند تا آسیبهای این ضربه در مورد بچههای او کمتر شود و آنها بتوانند از توفان سهمگین مرگ پدر جوانشان به سلامت بیرون بیایند. فرزندان مرحوم خشخاشی تا چندسال دیگر نوجوان خواهند شد و بحران هویت و تغییرات جسمی و پرتشدن به دنیای واقعی در حالی در مورد آنها اتفاق خواهد افتاد که پدرشان بهعنوان تکیهگاه اصلی در زندگیشان وجود ندارد. بنابراین حمایتهای مادی و معنوی از آنها برعهده آموزشوپرورشی است که پیش از این وظیفهاش را در مورد آموزش مهارتهای برقراری ارتباط و برخورد با دانشآموز بحرانزده به مسوولان مدرسه انجام نداده و نتیجهاش هم قتل پدر آنها شده است. بنابراین خسارت وارده را باید جبران کند. چرا که همگان میدانند حتی اگر وکیلی از سوی اولیایدم مرحوم خشخاشی به دستگاه قضایی معرفی نشود، دستگاه قضایی خود با قوانین و حساسیتهایی که نسبت به این نوع پروندهها دارد از حقوق اولیایدم دفاع خواهد کرد. ضمن اینکه توصیه میکنم آموزشوپرورش نظریه پزشکیقانونی درخصوص دانشآموزش را هم در نظر بگیرد و با توجه به جمیع دلایل و اتفاقات و شناسایی مقصران درخصوص پرونده محمد تصمیمگیری کند. حالا باید آموزشوپرورش از خود بپرسد چرا دانشآموزی که میلیونهاتومان از زمان ورود تا زمان خروجش از مدرسه برای او هزینه میکند و انتظار میرود با این سرمایهگذاری عظیم او فردی سالم و موفق در جامعه شود دست به چنین عملی میزند؟ مدرسه، خانه دانشآموز و معلم است. در بسیاری موارد آنها بیشتر از اینکه با خانوادههایشان وقت بگذرانند با همدیگر وقت میگذرانند. حلقه مفقوده در چنین حوادث دلخراشی کجاست؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.