|

روایت شب چهارم تا ششم جشنواره تئاتر

«کامنت» توهین به تماشاگران و «من» دلپذیر

رضا آشفته : در شب‌هایی که جشنواره سی‌و‌سوم تئاتر فجر را پشت‌سر می‌گذاریم اتفاقات ریز‌و‌درشتی در آن به‌وقوع پیوسته. در شب‌چهارم، نمایش کامنت، کار یوسف باپیری، به‌نوعی توهین‌به‌تماشاگران خطاب شد، اما «قلعه انسانات»، علی شمس، با استقبال عمومی مواجه شد. در شب چهارم و پنجم نمایش «من» فرهاد تجویدی همه را به خود متوجه کرد و شب ششم نمایش «گنجفه»، کار نوشین تبریزی با بازی پژمان جمشیدی انتقاد شدید تماشاگران را در پی داشت. اما «خانه‌ وا ده» محمد مساوات در این شب درخشید. در شب‌چهارم نمایش کامنت که به موضوع اسیدپاشی می‌پرداخت به‌لحاظ ساختاری تکیه‌ای‌ بر متون شناخته‌شده و قالب‌های مشخص نداشت؛ نوعی بازی با واژگان که درنهایت هم راه به‌جایی نمی‌برد. برخی از علاقه‌مندان تئاتر از اینکه بیهوده بشود به یک‌موضوع جدی مانند اسیدپاشی خندید بسیار ناراحت بودند. قلعه انسانات نوشته و کار علی شمس از ایتالیا که به داعش و مغول و بربریت می‌پرداخت به عنوان یکی از بهترین تولیدات مشترک نمایشی در این سال‌ها خود را ثبت کرد. نمایشی که با اسباب‌بازی‌ها و به شیوه روایتی می‌توانست نگاه‌مخاطب را متوجه حقایق تلخی درباره توحش کند که ریشه‌ای تاریخی نیز دارد. در شب چهارم و پنجم، نمایش «من» فرهاد تجویدی در بخش مسابقه بین‌الملل مورد توجه منتقدان و استقبال تماشاگران واقع شد. نمایشی درباره بازیگران و هنر بازیگری که خیلی‌ها دوست دارند برای یک‌بار‌هم‌ ‌شده خود را در این حرفه محک بزنند. برخی این فرصت را می‌یابند و اگر بازیگر باشند در این شغل می‌مانند، برخی‌هم می‌بینند از پس بازی در حضور جمع برنمی‌آیند و دنبال شغل‌های دلخواهشان می‌روند. فرهاد تجویدی که خود به آماتورها درس بازیگری می‌دهد از این هنرجویان به‌درستی بهره ‌برده است که بتواند به گونه‌ای زیباتر هم هنر بازیگری را نمایان کند و هم این خود بستر مناسبی برای پرداختن به خرده‌روایت‌هایی از اجتماع شود. «من» نمایش چندوجهی است که در آن انواع نگاه بزرگان تئاتر همچون بیومکانیک میرهولد، تئاتر بی‌چیز گروتفسکی، تئاتر پسامدرن، فاصله‌گذاری برشت و پرفورمنس حضوری پررنگ دارد. به بیان بهتر تجویدی به دنبال الگوهای نوین اجرایی است. شاید همین ذوق‌زدگی اجرایی است که او را در نگارش متن با غفلت‌هایی مواجه کرده که اگر نکرده بود بی‌تعارف از او یک شاهکار نمایشی می‌دیدیم، اما در همین حد هم کار قابل‌قبولی است و به‌گونه‌ای دقیق‌تر ما را در جریان اتفاقی نمایشی خواهد گذاشت. «من» در تقابل با منیت‌های حاکم بر جامعه است که از دل شناخت فردی بتواند نقبی بر مشکلات عمده اجتماعی بزند و این شاید مقدمه‌ای برای راه‌بردن به فضایی کم‌دردسرتر باشد. فرهاد تجویدی کارگردانی با تفکرات جمع‌گرایانه و زیبایی‌شناسی قابل‌درک و خلاقه ما را به‌گونه‌ای پوینده‌تر با واقعیت‌های پیرامونی درگیر می‌کند. اگر او به سراغ فرم می‌رود هدفش دلزدگی از معنا و درک اجتماعی نیست. بلکه او به‌‌دنبال بیانی زیباتر است که بشود مسایل اجتماعی را با درنگی ژرف برای مخاطبان تئاتر بازنمایی کرد. در شب‌ششم، «خانه وا ده» محمد مساوات یکی دیگر از کارهای قابل‌تعمق بود. انتزاعی از واقعیت و موضوعش دیکتاتوری بود. نمایشی که خانواده را انگیزه‌ای برای بازنمایی یک‌وضعیت دیکتاتورمنشانه قرار داده است. زمانی که پدر به دروغ خانواده را می‌خواهد متقاعد کند که برایشان یک‌هواپیمای سفری خریده، همه با چشمان‌‌بسته این هدیه را می‌پذیرند مگر پسر بزرگ، که این مخالفت با نظم موجود است، زیرا که پدر هواپیمایی نخریده و نمی‌توان دروغ را به حقیقت تبدیل کرد. پسر بزرگ کشته می‌شود! به‌دنبالش دختر خانواده و بعد مادر و دیگر افراد که این دیکتاتورزدگی فضا را جنون‌زده و مالیخولیایی خواهد کرد. اما تنها پسر کوچک‌تر است که پیرو دستورات بی‌چون‌و‌چرای پدر است! انگار دیکتاتوری همچنان در خانه. وا. ده از هم گسیخته چون نکته‌ای موروثی باقی مانده است. در همین شب نمایش اقیانوس آرام از کارهای علی حاتمی‌نژاد که از مشهد در بخش مسابقه بین‌الملل اجرا شد، توانست با استقبالی نسبی روبه‌رو شود. در این اجرا هم مساله مهاجرت و کاریابی هنرمندان در بیرون از ایران مورد‌‌بررسی قرار گرفته بود. نمایش علاوه‌بر‌این، به مسایل یک‌رابطه نیز می‌پرداخت. این زن و شوهر -نگار و فرزاد- در استامبول به میلاد (وکیل) و آذر (دانشجوی پزشکی) پناه برده‌اند. با بچه‌دار‌بودن نگار، نمایش گره‌های دیگری می‌یابد. نگار می‌پندارد که هیولایی در درونش رشد می‌کند. این هم خودش عامل مهم‌تری برای به‌هم‌زدن یک رابطه است. اگر این هیولا مشخص‌تر پرداخت می‌شد حتما متن به جاهای باورمندتری می‌رسید و اثر نمایشی قابلیت‌های بهتری برای مطرح‌شدن می‌یافت. اما اکنون بخشی از کار الکن و نامفهوم است و بخشی که به فرهنگ کرمانجی (کردهای مقیم شمال‌خراسان) می‌پردازد، بسیار زیبا، دیدنی و شنیدنی بود، به‌ویژه موسیقی کرمانجی که کارکردی درست در کلیت اثر داشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.