تجدید چاپ «آرش کمانگیر» سیاوش کسرایی
کاروانی با صدای زنگ
نشر کلاغ امسال چاپ تازهای را از «آرش کمانگیر»، یکی از مشهورترین اشعار سیاوش کسرایی، منتشر کرده است. آرش کمانگیر منظومهای است که کسرایی آن را در اسفند1337 سروده و در آن به زبانی تمثیلی و با استفاده از داستان معروف آرش کمانگیر به خفقان دوران شاه اشاره کرده است. چاپ تازه آرش کمانگیر با نظرها و تحلیلهایی از نویسندگان و منتقدان مختلف همراه است که این نظرها و تحلیلها بعد از شعر آورده شدهاند. در تحلیل مهدی اخوان ثالث بر این منظومه میخوانیم: «من یکنسخه از آرش کمانگیر کسرایی دارم که اگر آن را ببینید، از مقدار حاشیههایی که بر آن زدهام، شگفتزده میشوید. این اثر آن چنان زبان حماسی ندارد و جز اول و آخر آن که خوب است و انصافا بسیار زیبا، در بقیه آن زبان حماسی به کار برده نشده است.» اما بهآذین که به منظومه کسرایی نگاهی مثبت دارد درباره آن میگوید: «آرش کمانگیر، اثر سیاوش کسرایی، نخستین منظومه حماسی است که در ایران به سبک نو و با دیدی نو سروده شده و از این نظر اثری راهگشاست... کسرایی خود را در چارچوب تنگ و روی هم فقیر داستان زندانی نکرده، بیش از داستانسرایی و شرح حرکات پهلوانی در تجسم حال و روح و محیط کوشیده است. تعابیر نغزش درنهایت باریکاندیشی است و بیان سادهاش شادابی زنده دارد که در اندیشه و احساس چنگ میاندازد. خواننده یا شنونده تا پایان نمیتواند از تاثیر این کلام سرشار از حقیقت و زیبایی بیرون برود.» اما براهنی که اصلا نگاه مثبتی به این شعر کسرایی ندارد دربارهاش میگوید: «آرش کسرایی قهرمانی است که به شکل رومانتیک و اجتماعی رجز میخواند، به جای آنکه ذاتا یک قهرمان رجزخوان باشد. اغلب قسمتهای آرش شباهت به یک انشای منظوم دارد. سمبولها فوق العاده کلی است و اگر وزن را از شعر بگیریم، چیزی که از محتوای مطلب میماند یک سرمقاله بسیار ساده است درباره قصه آرش با نتیجهای اجتماعی.» اما محمدرضا شفیعیکدکنی نظری ملایمتر درباره منظومه کسرایی دارد و آن را در مجموع موفق ارزیابی میکند و درباره آن میگوید: «کوششهایی که در سالهای اخیر برای بازخوانی و تحقیق در اساطیر ایرانی (از پورداوود به بعد) آغاز شده زمینه را برای توجه به اساطیر ملی آماده کرده و جوانههایی از ادب حماسی در شعر معاصر به ظهور پیوسته که از نظر احیای یک اسطوره، آرش کمانگیر اثر سیاوش کسرایی را میتوان نام برد که با همه ایرادهایی که به نحوه سرودن آن گرفتهاند، نفس حادثه و نفس اسطوره زمینه کامل دارد، زیرا هم مایه قومی و ملی دارد و هم حادثه غیرطبیعی در آن دیده میشود.»
مروری بر مجموعه شعر «عاشق ماشقِ» علی عبدالرضایی هیچ خبر خوشی نیست مجموعه شعر «عاشق ماشقِ» علی عبدالرضایی، بهتازگی برای دومینبار چاپ شده است. شاعر این مجموعه از آندست شاعرانی است که فارغ از نقد و نظر درباره آثارش، دستکم مدتهاست که در کار نوشتن شعر است. آنهم در میان انبوه شاعران تازهرسیده و کتابهای شعری که در این سالها چاپ شدهاند و بیشترشان هم تککتاب ماندند. «و من هنوز عاصیترین شاعر امروزم/ هنوز گیتار میزنم/ تا لااقل کوسهها بمانند/ دلفینها بخوانند/ هیچ بختی باخته نیست/ مار که میافتد به جان خانه/ از هیچکس کاری ساخته نیست/ همه آستین کوتاهند/ به پوستی که جا گذاشته برگشته مار/ پشت این سطرها/ سنگر ندارد شادی/ بیخود برای چه میگردید؟ / حتی آفتاب/ که نقاش سایههاست/ سیاه میکشد/ من هم خو کردهام به خودکار سیاهم/ جز برای گذشتن از درگاه سرخم نمیکنم/ جز برای باد/ که براندازم کند سر گذر نمیپوشم/ شاعر کسیست/ که سرانجامش بیکسیست/ و آنکه میکند کلامش کالا بیشک نیست/ تیغی تراشداده جان نی/ که مینالد اینگونه زخمی/ هی نگویید غم مخور/ کم بخور/ به یک میهمانی آمدهایم/ که زودی تمام میشود/ وقتی که آمدم/ عشق بر میز شام نشسته بود/ من انتظار نداشتم که تنفری منتظر باشد» و اینگونه شاعر در همان ابتدای کتاب، در این چندسطر شعر با عنوان «به جای مقدمه» تکلیف مخاطب را با مجموعه شعرش روشن میکند: پشت این سطرها/ سنگر ندارد شادی. کتاب در سهدفتر شعر تدوین شده است. «دفتر اول جنگ جهانی آخر» از جنگ و صلح میگوید و از ارتش سرخ و تیرباران، گلبول، کبریت و سرانجام یادگاری و انتظار. «ما قانون یک غلطایم/ دیگر کسی مولف حقیقی نیست/ ما را ثبت نمیکند که از یاد برود/ ادارههای ثبتاحوال پر از اسمهای یک نفرند/ هیچکس آن دیگری نیست/ دیگر نیست...» «دفتر دوم عاشق ماشق» چنان که از عنوانش هم برمیآید از عشق میگوید؛ عشقی که اول بر میز شام نشسته بود و شاعر انتظار نداشت به تنفر بدل شود. «با یک دوباره هستم باز / از یک دوباره باز دل کندم/ مثل یک اضافی از رو نمیروم/ هنوز به این دنیا بندم...» عاشقانههایی که بیشتر از تنهایی میگویند، گویی در نظر شاعر عشق همان تنهایی است یا حتا تنهاترشدن. «اگر شبی از شبهای زمستان/ مسافری/ دست نگه دارد/ نگه میدارم/ و مثل اسبی که در ندارد/ با تو سفر در خانه میکنم/ بیتو جهان زندان است/ و تنهایی/ چالهای/ که فقط گودتر میشود.» جز این شعر که اشارهای به یکی از رمانهای معروف و بسیارخواندهشده در ایران دارد، این مجموعه شعر دیگری دارد با عنوان «اسماعیل شاهرودی» و جز این دوشعر کمتر شاعر ارجاعات یا گذاری به بیرون دارد. و از قضا شاید ایندو شعر هم از بهترینهای دودفتر شعر این کتاب باشند. «هیچ فعلی از او برنمیآمد/ زندگی قبلیش/ فعلی/ هر دو ماضی بود/ تازه آن هم بعید/ که از بس ادامه داشت/ شد استمراری/ تااینکه تو آمدی و حال/ حال سادهای به او دادی/ وگرنه عاشق نمیشد/ آینده در تیمارستان» دفتر سوم، پایانبخش کتاب است با چندینشعر بسیار کوتاه، تنها چند سطر. که جز چندشعر، همگی حالو هوای دفتر دوم عاشق ماشق را دارند. مثلا «سر قرار نرفتم/ او هم نیامد/ هر دو در خانه ماندیم» یا «زمین دارد میلرزد/ دستم میلرزد/ این صفحه دارد میلرزد/ یواش! / زیر این سطر کودکی گیر کرده» یا «همه از ارتفاع میترسند/ از پستی/ معدودی» و آخر هم «وقتی ایمیلی ندارم/ نامهای ندارم/ وقتی تلفن خاموش است/خوشحالترم/ هیچ خبر خوشی نیست»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.