ایرانیها در مقایسه با سایر کشورها چگونه درآمد خود را هزینه میکنند
سهم بالای هزینههای خوراکی و سهم اندک تفریح
محمدحسین نجاتی : مرکز آمار ایران اقدام به بررسی چگونگی هزینههای خانوارهای ایرانی در مقایسه با پنجکشور اندونزی، آلمان، ترکیه، کانادا و انگلیس کرده که نتایج آن نشان میدهد هزینههای ایرانیها در مقایسه با این کشورها بیشتر صرف خوراک میشود. همچنین نکته حایز اهمیت دیگر سهم اندک تفریح در میان هزینههای خانوارهای ایرانی است. براساس نتایج این پژوهش در کشور اندونزی و مناطق روستایی ایران بیش از 41درصد هزینههای خانوار صرف خوراک خانوار میشود. حال آنکه این سهم در کشورهایی چون کانادا و آلمان در کمترین مقدار خود و زیر20درصد است. البته سهم هزینههای خوراکی خانوارهای شهری ایران حدود 27درصد است که مشابه همسایه خود یعنی ترکیه است. سهم هزینههای مسکن در آلمان نیز حدود 34درصد است که بیش از یکسوم هزینههای خانوار را به خود اختصاص داده است. در انگلیس پایینترین سهم هزینه به هزینههای بهداشت و درمان تعلق دارد که این هزینه نهتنها در سبد آن کشور کمترین سهم هزینه را دارد، بلکه در مقایسه با سایر کشورها مشاهده میشود که در بین چندکشور منتخب کمترین سهم هزینههای بهداشت و درمان در کل هزینههای خانوار به انگلیس تعلق دارد. از سوی دیگر هزینههای تفریحات، سرگرمیها و خدمات فرهنگی ایرانیها در مقایسه با کشورهایی همچون اندونزی، آلمان، ترکیه، کانادا و انگلیس دارای کمترین سهم در بین هزینههای خانوارهای ایرانی است. همچنین کانادا پایینترین سهم هزینههای خوراکی را در کشوهای منتخب دارد و در نتیجه اختصاص سهم بیشتری از دریافتیها به هزینههای غیرخوراکی را در بین این چند کشور داراست. در مقابل، اندونزی بیشترین سهم دریافتیهای خود را به هزینههای خوراکی اختصاص داده و کمترین سهم را در هزینههای غیرخوراکی در بین این چند کشور دارد. در کشورهایی همچون کانادا و آلمان که سهم هزینههای خوراکی پایین و در مقابل سهم هزینههای غیرخوراکی بالاست، وضعیت اقتصادی به مراتب بهتر از کشوری همچون اندونزی است که خانوارها تقریبا نیمی از هزینههای خود را برای تهیه خوراکی صرف میکنند. با این حال اوضاع کلی ایران نشان میدهد در سال1391 خانوارهای روستایی 42درصد هزینههای سالانه خود را صرف خرید اقلام خوراکی کردهاند و 58درصد باقیمانده سهم هزینههای غیرخوراکی شده است. در مناطق شهری اما اوضاع متفاوت است و فقط 27درصد هزینههای سالانه خانوارها صرف خرید اقلام خوراکی شده و بقیه آن هزینههای غیرخوراکی را پوشش داده است. همچنین در این سال، 33درصد هزینه خانوارهای شهری هزینه مسکن بوده است. کمترین سهم هزینه در این سال در مناطق شهری به هزینههای تفریحات، سرگرمیها و خدمات فرهنگی و لوازم و اثاث منزل اختصاص داشته است. از طرف دیگر در تمامی کشورهای مورد مطالعه اعم از توسعهیافته یا در حال توسعه سهم پوشاک و کفش در سبد خانوار بین چهار تا حدود ششدرصد است. درآمد سالانه طبقه متوسط بهصورت میانگین، یکمیلیونو530هزارتومان تعیینشده است. در هزینههای ماهانه براساس نمودار بانکمرکزی هر کدام از موارد اصلی هزینههای شهری با درصد مشخص شدهاند؛ مانند هزینه فرهنگ در ماه که میشود نزدیک به دودرصد از هزینههای ماهانه. پس انداز صفر در میان خانوارهای ایرانی بررسیها نشان میدهد 21میلیون خانوار ایرانی در ماه 840میلیاردتومان صرف هزینه رستوران میکنند و حداقل تا پایان سال91 همین تعداد خانوار معادل همین عدد را صرف سینما، تئاتر و کنسرت کردند. همین بررسی نشان میدهد هرخانوار ایرانی ماهانه 30هزارتومان هزینه ارتباطات میکند. براین اساس 21میلیونخانوار شهری و روستایی ایران ماهانه 630میلیاردتومانهزینه ارتباطات میکنند. نکته قابلتوجه در بررسی هزینههای ماهانه خانوارهای ایرانی کاهش سطح پسانداز به صفر و کمتر از صفر است. بررسیها نشان میدهد هزینه سینما، تئاتر، کنسرت موسیقی و... یک خانواده طبقه متوسط در ماه حدود 46هزارتومان است. خانوادهای از طبقه متوسط وجود دارد که شاید ماهی بیش از 150هزارتومان هزینه فرهنگیاش باشد اما این خانواده برپایه الگوی بانکمرکزی یک نمونه عمومی محسوب نمیشود. در میان هزینههای ماهانه یک خانواده شهری، دو هزینه از سایر هزینهها پر رنگتر است؛ «خوراکیها و آشامیدنیها» و «مسکن». مسکن حدود 30درصد هزینههای ماهانه درآمد را دربرمیگیرد؛ یعنی از درآمد یک خانواده طبقه متوسط، حدود 460هزارتومان. آمارهای مرکز آمار ایران نشان میدهد 22درصد مردم ایران اجارهنشین و 64درصد صاحب ملک هستند. سایرین نیز در انواع دیگر مسکن مانند سازمانی، همراه با والدین و نمونههای رایگان زندگی میکنند. 382هزارتومان از درآمد ماهانه یک خانواده صرف خوردنیها میشود اما درباره خوراکی، نیز درصد بالایی دیده میشود؛ حدود 25درصد. به این ترتیب 382هزارتومان از درآمد ماهانه یک خانواده صرف خوردنیها میشود. همچنین هزینه تحصیل در ماه دودرصد عنوان شده است. به عبارتی 30هزارتومان در ماه. اما اگر فرزند یک خانواده در دانشگاه آزاد تحصیل کند هزینه ماهانه تحصیلیاش حداقل چندبرابر این رقم است. در نتیجه این عدد برای یک خانواده که فرزندی در دانشگاهی غیردولتی دارد، منطقی بهنظر نمیرسد. اما هزینه حملونقل ماهانه حدود 12درصد اعلام شده است. بنابراین 183هزارتومان در ماه هزینه حملونقل میشود. هزینه رستورانرفتن طبقه متوسط نیز حدود 2/2درصد تعیین شده است؛ 40هزارتومان در ماه که بازهم ممکن است برای بسیاری از خانوادهها متفاوت باشد. شاید خانوادهای از طبقه متوسط در ماه بیش از صدهزارتومان هزینه رستوران کند. البته آمارهای بانکمرکزی تایید میکند که دهک اول و دوم درآمدی سالانه 80هزارتومان و دهک دهم سالانه بیش از یکمیلیونتومان هزینه رستوران و فستفود میکنند. در آمارهای بانکمرکزی «کالاها و خدمات متفرقه» سهم هشتدرصد هزینه ماهانه خانوار را به خود اختصاص میدهد. به عبارتی 122هزارتومان در ماه هزینه این بخش میشود. در بودجه خانوار برای «ارتباطات» کمی بیش از دودرصد در نظر گرفته شده است؛ یعنی 35هزارتومان در ماه. «بهداشت و درمان»، پنجدرصد یا 76هزارتومان از درآمد طبقه متوسط. «لوازم و موارد مورد استفاده در خانه» نزدیک به پنجدرصد یا 70هزارتومان. در نهایت یکی از مهمترین موارد «پوشاک و کفش» با عددی نزدیک به پنجدرصد هزینه را به خود اختصاص میدهد که 70هزارتومان میشود. براین اساس جمع هزینههای خانوار در ماه به عدد یکمیلیونو514هزارتومان میرسد. براین اساس گزارش رسمی بانکمرکزی نشان میدهد میزان پسانداز خانوارهای ایرانی منفی شده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.