زلزله سیاسی در اروپای بحرانزده
اردشیر زارعیقنواتی
مردم یونان با رای اعتراضی خود به سیاستهای «ریاضت اقتصادی» برگ جدیدی از تاریخ را ورق زدند که تاثیر آن بر این کشور و بهطورکلی اتحادیه اروپا میتواند تعیینکننده باشد. پیروزی بزرگ حزب چپ رادیکال «سیریزا» به رهبری «الکسیس سیپراس» یک «زلزله سیاسی» در اروپای بحرانزده کنونی خواهد بود. تاکنون بهطور حتم مشخص شده است حزب سیریزا حداقل از 300کرسی پارلمان موفق به کسب 149کرسی شده است و در بدترین حالت تنها به دوکرسی جهت تشکیل دولت احتیاج دارد که با توجه به وجود احزاب کمونیست، چپ میانه و منشعبان راست ضدسیاست مالی اروپا در آینده برای تشکیل دولت هیچمشکلی را نخواهد داشت. اینکه سیپراس بتواند دولت تکحزبی یا دولت ائتلافی تشکیل دهد، بهدلیل همپوشانی سیاسی فعلی در بین اکثریت راهیافتگان به پارلمان تغییر چندانی در معادله کنونی در چارچوب مخالفت با سیاستهای ریاضت اقتصادی ایجاد نکرده و این انتخابات زودرس بهمثابه یک «همهپرسی» بر این رویکرد مخرب، خط بطلان کشیده است. اهمیت این انتخابات درواقع به همین خصوصیت منحصربهفرد آن برمیگردد که باید آن را بهعنوان یک همهپرسی درخصوص رای «نه» قاطع به سیاستهای ریاضتی مدنظر تروییکای اروپایی و «مرکلیسم» حاکم بر اروپای امروز پذیرفت. مردم یونان که از پنچسال سیاست ریاضتی و انقباض مالی تحمیلی توسط اتحادیه اروپا، صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی به ستوه آمده بودند، در این بزنگاه تاریخی پیام محکمی را به سیاستگذاران سیاسی- اقتصادی جهان نولیبرال کنونی ارسال کردند. در شرایطی روح «کارل مارکس» بر فراز یونان به پرواز درآمده که دیگر توصیههای خانمانبرانداز «میلتون فریدمن» برای آزادسازی اقتصاد، شکست قطعی خود را در یونان به اثبات رسانده است. اعتراضات همهروزه طبقات کارگری و متوسط جوامع اروپایی که روزبهروز پیرو سیاستهای ریاضت اقتصادی به زیر خط فقر کشانده شدهاند، از مدتها قبل نوید یک انقلاب سیاسی- اجتماعی در جوامع دموکراتیک را برای نفی این رویکرد نشان داده بود. هشدارهای «آنگلا مرکل» صدراعظم و معمار کنونی اقتصاد حوزه یورو، تهدید کمیسیون اروپا نسبت به اخراج یونان یاغی از واحد پولی یورو و اتحادیه اروپا به همراه هراسافکنی سیاستمداران دولت ائتلافی راست«دموکراسی نوین» و متحدان آن در آستانه این انتخابات نیز نتوانست در عزم جزم مردم یونان برای «تغییر» خللی ایجاد کند. ابعاد فاجعه برای سیاستهای جاری اتحادیه اروپا و سیاستمداران راستگرای یونان حتی بیش از پیشبینیهای اولیه بوده است و این نشان میدهد مردم یونان اینبار تصمیم گرفتهاند هرگونه هزینه سنگینی را در این راه جدید متحمل شوند. نتیجه این انتخابات برعکس تصور سیاستمداران، اقتصاددانان و تحلیلگران حامی اقتصاد آزاد و برنامههای ریاضتی، گویای یک واکنش منطقی به فاجعه بود که رشد و رونق اقتصادی را تنها در شاخصهای آمارهای ریاضی و بدون توجه به سود یا زیان طبقات اجتماعی اکثریت نابرخوردار در مقایسه با اقلیت انگشتشمار صاحبان سرمایه محاسبه میکرد. در وضعیت جدید با پیروزی قاطع چپ رادیکال و احزاب ضدبرنامههای مالی اروپایی در یونان، بهطور اساسی در معادلات سیاسی- اقتصادی این کشور و اتحادیه اروپا یک تغییر ذاتی ایجاد خواهد شد. به همین دلیل اتحادیه اروپا و حوزه یورو در شرایطی قرار گرفتهاند که بهدلیل پیام شفاف سیپراس در شامگاه پیروزی خود و اکثریت مطلق مردم یونان درخصوص ضرورت تجدیدنظر در سیاستهای مالی حوزه یورو و عدم تمکین آتن به ادامه روند کنونی مذاکرات با تروییکای اروپایی، باید به یک تجدیدنظر اساسی در سیاستهای خود در قبال این کشور دست بزنند. در این موقعیت دوراه برای اتحادیه و حوزه یورو در مواجهه با یونان وجود خواهد داشت که پذیرش هرکدام از این دوراه میتواند تبعات بنیادین و انکارناپذیری به همراه داشته باشد. چنانچه اتحادیه اروپا و رهبران حوزه یورو همچنان بخواهند بر سیاستهای اقتصاد فاشیستی مرکل و تحمیلات شوکآور فریدمنی در چارچوب اقتصاد ریاضتی ادامه دهند و سیپراس بهعنوان یک عنصر یاغی را مجازات کنند، باید در انتظار ظهور یک بحران بزرگ در حوزه یورو، اتحادیه اروپا و یونان بود. راه دوم و عاقلانه که برای رهبران قدرتمند اروپایی وجود دارد، رویکرد «مصالحه» است و آنان ناچار به عقبنشینی از سیاستهای گذشته و تحمیلی خود بر آتن خواهند بود که به نظر میرسد چپ رادیکال و الکسیس سیپراس بهعنوان نخستوزیر آینده یونان نیز از آن استقبال خواهد کرد. انتخابات یونان، ناکارآمدی و شکست برنامه ریاضت اقتصادی را بهخوبی به مردم و رهبران اروپایی نشان داد و این دقیقا در راستای اعتراضات همه روزه و مداوم طبقات زحمتکش و متوسط اروپایی در شمال و جنوب بوده است. هماکنون که تجربه پیروزی چپگرایان در یونان به یک واقعیت اجتماعی با ضرباهنگ قدرتمند تبدیل شده و با توجه به استقبال و اعتمادبهنفسی که در بین چپگرایان و این طبقات اکثریتی در کل قاره اروپا به وجود آمده است، هرگونه مجازات و تهدید دولت جدید یونان بر شدت بحران در کل اتحادیه اروپا خواهد افزود. اتحادیه اروپا و حوزه پولی یورو در این مقطع حساس زمانی، باید یک تصمیم استراتژیک گرفته و بین تشدید بحران و اصلاح سیاستهای شکستخورده گذشته یکی را انتخاب کند. با توجه به انتخاب مردم یونان در این خصوص و مشخصشدن اینکه آنان تحت هیچشرایطی به سیاستها و تحمیلات گذشته تن نخواهند داد، هماکنون «توپ سیاست» در زمین اروپاست. همچنین با زیر فشار قرارداشتن رهبران سوسیالیست فرانسه و ایتالیا در کنار سیاستمداران حاکم بخش جنوبی اروپا برای ایجاد تغییرات اساسی و اولویتبخشیدن به سیاست «رشد» در مقابل سیاست ریاضتی، به نظر نمیرسد دست خانم مرکل و حامیان سیاست ریاضت اقتصادی برای ادامه راه و اعمال فشار بر یونان چندان باز باشد. به یقین، رهبران اروپایی تبعات اخراج یونان از حوزه یورو و اتحادیه اروپا را بهخوبی متوجه هستند و به نظر نمیرسد آن اندازه دیوانه باشند که راه جنگ و تقابل با دولت جدید یونان و سیپراس بهعنوان ژنرال جدید ارتش تهیدستان اروپایی و یونانی را در پیش بگیرند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.