کمپینهای مبارزه با فقر، چاره کار نیست
سعید برآبادی: جشن و پایکوبی شروع سال2015 با تشکیل کمپینی جهانی برای مبارزه با فقر رنگوبویی دیگر به خود گرفته. کمپین بینالمللی «Action/2015» که از هزار سازمان جهانی تشکیل شده است، درست در روزهای نخستین سال میلادی از تمام مردم جهان کمک خواسته که آستینها را برای مبارزه با فقر بالا بزنند چراکه به عقیده این کمپین، بسیاری از مردم جهان امروز در فقر بسیار شدیدی زندگی میکنند و روزانه کمتر از 25/1دلار حقوق دریافت میکنند و ادامه داده است که بیش از یکمیلیاردنفر در 110کشور جهان گرفتار فقری چندبعدی هستند. بازگشت واژه «فقر» از ادبیاتکهن اقتصاد جهان به ادبیات اقتصادی سالی که در قلب قرن بیستویکم سخن از پیشرفت آدمی با سرعتنور دارد، موضوعی است که در این گفتوگو با دکتر پدرام سلطانی، نایب رییس اتاق بازرگانی تهران به بحث گذاشتهایم؛ با این سوال اولیه که چرا باوجود این همه پیشرفت انسانی، باز هم باید از فقر بشنویم و نگران آن باشیم:
ما با واژه فقر و فقیر چندان غریبه نیستیم اما بعید بهنظر نمیرسید که پس از قرنها تلاش بشری در جهت رشد و شکوفایی و بهترشدن زندگی انسانها، باز هم نگران آن باشیم؟ در ادوار مختلف اقتصادی، موضوع فقر مطرح بوده و بعد از انقلابهای صنعتی، پدیده فقر بسیار آشکارتر و روشنتر به این ادبیات پا گذاشته است چراکه کمکم با واژههایی چون کارگر، افراد کمدرآمد، طبقات غنی و ضعیف و... مواجه شدهایم. در دورههای پیش از آن هم، نظامهای فئودالیته شیوع و گستردگی داشتهاند و بهنوعی با ایجاد تضاد بین قشر غنی و فقیر جامعه، این واژهها به فرهنگ لغت انسانی وارد شدهاند. در این ادوار، افراد پاییندست، تنها بخش محدودی از آنچه را که برداشت میکردهاند بهعنوان درآمد کسب کردهاند و همین باعث بهوجودآمدن اولین تعاریف ما از فقر و فقیر بوده است. در ایران نیز وضع بههمین منوال بوده است؟ وقتی به تاریخ خودمان مراجعه میکنیم در آن هم شاهد طبقات مختلف اجتماعی اعم از درباریان، روحانیون، پیشهوران و... هستیم و طبقه بدون عنوانی که مردم لقب گرفتهاند و همواره بهلحاظ اقتصادی در سطح پایینتری بودهاند. آیا مسیر زندگی بشری درجهت رفع فقر انسانی موفق بوده است؟ نمیشود به این سوال پاسخ درست و منطقی داد اما همچنان که توسعه و پیشرفت جهان به کاهش فقر کمک کرده، در افزایش آن هم نقش داشته است. طبیعتا در مسیر توسعه و خصوصا توسعه اقتصادی، با جریانی که در یکقرن گذشته و بهویژه در 30سال اخیر در دنیا طی شده، تغییرات یا شاکله اقتصاد جهان دچار چرخش شده بهنوعی که افراد براساس خلاقیتها و توانمندیهای ویژهای که دارند میتوانند بهسرعت در اقتصادهای جهانی از نردبانهای ثروت بالا بروند. چرا؟ چون ثروت از یک مقوله فیزیکی به یک مقوله مالی بدل شده و محدودیتها در این زمینه کمتروکمتر از قبل شده است. این روند به شکلی باعث شده است که سطح داراییهای بشری هم افزایش یابد. در مقابل این تغییر تعریف ثروت، فقر اقتصادی همچنان برپایه همان تعریف قدیمی خود باقیمانده، بنابراین میبینیم که شکاف جامعه بیشتر شده و آن بخشی که زیر خط فقر قرار دارند همچنان درگیر ارضای نیازهای اولیه خود هستند. چه راهکاری میتواند نتیجهبخش باشد و از میزان فقر در جهان امروز بکاهد؟ آنچه در این زمینه بهعنوان یکنیاز مطرح است و باید به آن توجه داشت این است که باید برای آن برنامهای طراحی شود که به این دوسوال پاسخ بدهد: چگونه و با چه روشی در عین احترامگذاشتن به انگیزه خلاقیت که منجر به ایجاد ثروت میشود، میتوان ثروت را بهصورت متعادل در بین افراد جامعه توزیع کرد. ما در روزگاری زندگی میکنیم که شاهد انفجار ثروت هستیم اما متاسفانه نظامهای تامیناجتماعیمان برای مقابله با این پدیده طراحی نشدهاند و عملا روند ثروتآفرینی از جریان تامیناجتماعی پیشی گرفته است. راهافتادن کمپینهایی اینچنینی میتواند روش خوبی برای مقابله با فقر باشد؟ من فکر میکنم وظیفه امروز دنیا چیزی جدا از طراحی کمپینهای اینچنینی است که باعث میشود حساسیتها از روی کشورهای فقیر برداشته شود و به سمت کشورهای غنی برود. بهترین راه میتواند تغییر در الگوهای امروزی و ایجاد الگوهای تولید ثروتی متناسب با نیاز جهان باشد تا از انباشت سرمایه و فرار آن از سمت فقرا به سمت کشورهای غنی جلوگیری کند. کمپینهای اینچنینی از جانب کشورهای ثروتمند ایجاد میشوند و نگاهی ترحمی برای ایجاد حداقلها در کشورهای فقیر دارند. آنها نمیتوانند خود را از این نوع نگاه ترحمی محافظت کنند و در نهایت راهکارهایی که ارایه میدهند، صرفا کمک برای حل مشکلات کوچک است نه ازبینبردن فقر. اما من، بودن این کمپینها را نفی نمیکنم بلکه معتقدم پاسخ مناسبی برای اتفاقی که امروز در جهان میافتد نیست. یک رفتار متمدنانه از سوی کشورهای غنی جهان است برای آنکه نشان دهند به دنیای اطراف خود حساس هستند اما در عمل راه به جایی نمیبرند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.