ظرفیت بالای «مذاکره و همکاری» در روابط بینالملل
بهزاد صابری
بیستوهفتم ژانویه، سالگرد امضای تفاهمنامه دولت ایران و آرژانتین در ارتباط با حادثه انفجار آمیاست. مذاکرات منتهی به امضای این یادداشت تفاهم در دولت دهم صورت گرفت و متن آن توسط جناب دکتر صالحی، وزیر امور خارجه وقت، امضا شد. با انتشار خبر مذاکرات میان دو کشور درخصوص این موضوع، محافل صهیونیستی در داخل و خارج آرژانتین با این فرآیند به مخالفت پرداخته و یکصدا مطرح میکردند ایران در این مذاکرات جدی نیست و هیچ اراده واقعی در ایران برای بهسرانجامرساندن مذاکرات وجود ندارد. جالب اینکه این مدعیان، روند طولانی و بینتیجه مذاکرات هستهای تا آن زمان را بهعنوان شاهد مثالی برای جدینبودن ایران در مذاکرات مطرح میکردند. نزدیک به دودهه از واقعه آمیا گذشته بود و در این مدت، دولتهایی که در آرژانتین بر سر کار آمده بودند، یکی بعد از دیگری با اهداف مختلف داخلی و خارجی، سادهترین راه را انتخاب کرده بودند؛ با موج همراه شوند و بهجای جستوجوی پرهزینه سیاسی برای یافتن مسببان واقعی این انفجار، تقصیرها را گردن دولتی در آن طرف دنیا بیندازند که حداکثر خطر این اتهامافکنی برای آنان، کاهش سطح مبادلات تجاری با آن کشور باشد و آنهم با تقویت روابط تجاری با غرب قابلجبران بود. در آن مقطع زمانی خاص، بدنه کارشناسی وزارت امور خارجه به این جمعبندی رسیده بود که برای نخستین بار، نشانههایی، لااقل در ظاهر، از دولت جدید آرژانتین مشاهده میشد که حاکی از شهامت و اراده این دولت برای روبهروشدن با حقیقت و پرداختن هزینههای آشکارسازی آن بود. این جمعبندی کارشناسی با حمایت مدیران سیاسی و مسوولان نظام روبهرو شد و دیپلماتهای ایران این مذاکرات را با جدیت تمام در چندمرحله مختلف و در سطوح کارشناسی و مدیریتی به پیش بردند و نهایتا دو وزیر خارجه که هر دو بهعنوان ناظر برای شرکت در اجلاس سران اتحادیه آفریقایی در آدیسآبابا بهسرمیبردند، از فرصت استفاده کرده و در حاشیه این اجلاس، یادداشت تفاهم معروف را امضا کردند. با امضای این یادداشت تفاهم، اینبار صهیونیستها که انتظار بهنتیجهرسیدن مذاکرات را نداشتند، ناچار شدند از یکطرف فشار سیاسی داخلی و خارجی روی دولت آرژانتین را دیوانهوار بالا ببرند و از سوی دیگر، هجوم تبلیغاتی خود را روی این پیشگویی متمرکز کنند که ایران هرگز اقدامی برای تبادل اسناد لازمالاجرای سندی که امضا کرده است، صورت نخواهد داد. مجددا، چندماه بعد اینبار کاردار وقت ایران در آرژانتین اعلام کرد، مراحل داخلی لازم در جمهوریاسلامیایران طیشده و ایران آماده است بهمحض آمادگی طرف آرژانتینی، اسناد لازم را تبادل کرده و اجرای رسمی یادداشت تفاهم آغاز شود. بدینترتیب، آنانی که نزدیک به دودهه، بر سر این سفره نشسته و به دنبال این اتهامافکنی، خوراک لازم برای تبلیغات ضدایرانی خود را فراهم میکردند، در موقعیتی قرار گرفتند که هرگز انتظار آن را نداشتند. در نتیجه، برای غرقنشدن در سیلاب جدیدی که به راه افتاده بود، به هر خاشاکی دست انداختند. از تلاش برای جلوگیری از تصویب این سند در مراجع ذیصلاح قانونی آرژانتین تا کشاندن موضوع به سیستم قضایی و نهایتا نیز از طریق همین مکانیزمها، مانع از اجراییشدن یادداشت تفاهم از سوی طرف آرژانتینی شدند. اخیرا هم که ماجرای تازه متهمکردن رییسجمهور آرژانتین از سوی دادستان پرونده، نیسمان و بعد مرگ یا خودکشی مشکوک این دادستان به ماجرا اضافه شده است تا آبها کماکان گلآلود باقی بماند و امکان ماهیگیری برای کاسبان آمیا در داخل و خارج آرژانتین از میان نرود. اما فارغ از اینکه در داخل آرژانتین این پرونده چه سرنوشتی پیدا کند، نکته مهم برای ایران این است: استفاده از فرصت برای ورود به فرآیند مذاکره با دولتی که در آرژانتین روی کار آمده بود و حتی اگر شده در ظاهر، آماده تعامل مینمود، بهخودیخود اثرات تبلیغاتی، سیاسی و بینالمللی قابلملاحظهای برای ایران بهدنبال داشت. امضای یادداشت تفاهم همکاری و اعلام آمادگی برای تلاش مشترک بهمنظور آشکارکردن واقعیت اتهاماتی که نزدیک به دودهه فضای بینالمللی را آلوده کرده بود، نزد بسیاری از دولتهای ثالث و افکارعمومی جهان بهمنزله آب پاکی بود که تصویر ملکوکشده ایران را شستوشو داد. این واقعیت که درنهایت، ایران رسما برای اجرای فوری یادداشت تفاهم اعلام آمادگی کرد و این رژیم اسراییل و مراکز یهودیان آرژانتین بودند که نهایت ناخرسندی خود از انعقاد این سند را اعلام کردند و از هیچ تلاش آشکار و پنهانی برای اجرانشدن آن خودداری نکردند و این واقعیت که نه یکی از قوای سهگانه ایران، بلکه دستگاه قضایی مشهور به فساد آرژانتین بود که تیر خلاص را به این سند همکاری شلیک کرد و تاثیرات سیاسی و دیپلماتیک خود را برجای گذاشت. بدینترتیب، ورود جدی به این روند برای ایران، با عنایت به اینکه هیچ دخالتی در انفجار کذایی نداشت و برای رد شواهد ضعیف ارایهشده، دلایل و مستندات محکم دراختیار داشت، در هر دوصورت منشا خیر و نیکی بود: یا تفاهمنامه اجرایی میشد که درنتیجه آن، کذب اتهامات وارده ثابت میشد، یا اینکه در یکی از مراحل، طرف آرژانتینی به اصطلاح عامیانه «جا میزد» و به نحوی از انحا از مسیر اجراییشدن تفاهمنامه خارج میشد.
که در این صورت، همچنانکه همین فرض رخ داد، دیگر افکارعمومی جهان، حتی افکارعمومی در خود آرژانتین نیز به راحتی قبل، فریب تبلیغات هدایتشده علیه ایران را نخورده و اتهامات مطرحشده را با سوالات و تردیدهای جدی مینگرد و به اصطلاح، «کاسه» از پیش محکومدانستن ایران در این وقایع تروریستی «ترک برداشته است».مساله آمیا و اتهامات تروریستی علیه ایران، البته در قیاس با ابعاد و عمق پرونده هستهای به مراتب کوچکتر است. اما همین منطق فوق، بهنوعی درخصوص مذاکرات هستهای نیز جاریوساری است. دولت کنونی آمریکا، اگر شده حتی در ظاهر، ادعای آن را داشت که از سیاستهای میلیتاریستی دولت بوش تبعیت نمیکند و نشانههایی مبنی بر آمادگی ظاهری برای پذیرش جایگاه ایران و نظام جمهوریاسلامی را آشکار ساخته بود. در چنین شرایطی، برای جمهوریاسلامی که خود بیش از همه به فتوای رهبری در مورد حرمت سلاحهای هستهای ایمان داشته و از پاکدستی خویش مطمئن است، ورود جدی به مذاکرات هستهای و پذیرش قرارومدارهایی با رعایت اصول برای حلوفصل این پرونده، قطعا چیزی جز خیر و صلاح به دنبال ندارد. به یاری خداوند، اگر وفاق، سعهصدر و همدلی در کشورمان جاری باشد، همانند همان وفاق و همبستگیای که در زمان مذاکرات و تفاهمنامه منعقد شده با آرژانتین در کشور به منصهظهور رسید، جمهوریاسلامی ایران نشان میدهد که در مذاکرات صادق و جدی و آماده است در صورت نیل به توافق، آن را با جدیت، شفافیت و حسننیت اجرا کند تا پاکدستی ایران به همه اثبات شود. در این میان، اگر بههرصورت، با نقشآفرینی بازیگران متعدد منطقهای و بینالمللی که خواستار بهنتیجهنرسیدن این فرآیند هستند، گامی در جهت ناکامماندن این ابتکار از سوی طرف مقابل (کنگره یا هر مرجع دیگر) برداشته شود، نتیجه این خواهد بود که حنای کسانیکه ایران را تهدیدی برای صلح و امنیت بینالمللی جلوه داده بودند، بیش از گذشته بیرنگ خواهد شد و ایران در قامت یک بازیگر متعهد و مسوول در نظام بینالملل ظهور کرده و فضا برای تعامل با دولتها و ملتها بازتر و مهیاتر خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.