سیاست خارجی و زنان
طاهره هادیان
از زمان رویکارآمدن حسن روحانی سیاستهای دوستانه در مورد جذب فراگیر زنان در حوزه دیپلماسی به کار گرفته شده اما اینکه این سیاستها و این روندها تا چه میزان به واقعیت پیوسته محل تردید بوده و سوال اصلی این است که این سیاستها تا چه میزان محقق شده است.
وزارت امور خارجه نشان از سازمانی دارد که در آن مردان به شکل خاص نقشهای کلیدی ایفا میکنند. این ویژگی مردانهمحور در این وزارتخانه را عدهای منوط به یکسری مسایل امنیتی و پروتکلهای بینالمللی میدانند که زنان را محدود کرده است. گفته میشود این پروتکلها با مسایل شرعی ما همخوانی نداشته و موانعی برای حضور زنان در مجامع بینالمللی به وجود آورده است. سیاستهای دولتهای پیشین هم بر همین منوال بوده و از زنان کمتر برای شرکت در سطوح مدیریتی و مراحل تصمیمگیری استفاده میشد. حضور کارشناس و دیپلمات زن در ماموریتهای خارجی یا نبود یا بهندرت اتفاق میافتاد. به دلیل تعداد معدود زنان فعال در این وزارتخانه اغلب از آن بهعنوان مردمحورترین وزارتخانه دولت یاد میکنند؛ وزارتخانهای که اغلب در موضوع جذب زنان انعکاسدهنده نوعی نگاه سنتی است. اغلب زنان فعال در حوزه دیپلماسی و سیاست خارجه از فضای بهنسبتمردانه حاکم در این وزارتخانه انتقاد کرده و بر این باورند که بسترهای لازم برای رشد زنان در این وزارتخانه به وجود نیامده است. یکی از این کارشناسان تاکید دارد که فضای وزارت خارجه کمتر مهیای رشد زنان است و در سفرها و ماموریتهای کلیدی کمتر شاهد حضور زنان هستیم. او تاکید دارد که این مساله نه در ناتوانی زنان دیپلمات بهلحاظ کارشناسی بلکه در ساختار تعریفشده برای رشد زنان در این وزارتخانه ریشه دارد؛ ساختاری که به دلایل مختلف به زنان کارشناس و دیپلمات امکان رشد برابر با مردان را نمیدهد. آنان بر این باورند که استفاده از زنان اغلب نمادین بوده و با اینکه دولت روحانی فصل جدیدی برای بهکارگیری زنان در این باز کرده اما باز هم انتصاب زنان در برخی موقعیتها اغلب بروندادی نمادین دارد. این کارشناسان تازهنفس سیاست خارجی ایران بر این باورند با اینکه دولت جدید به اهمیت بهکارگیری زنان پی برده اما کماکان این رویکرد با تاکید بر اهمیت نمادین حضور زنان در ساختارهای بینالمللی در دستور کار قرار گرفته و هدف تغییرچهره ایران در جامعه بینالمللی را از طریق بهکارگیری زنان در حوزههای بینالمللی دنبال میکند. انتصاب «مرضیه افخم» بهعنوان سخنگوی دولت اگرچه نشان از عزم تازه و یکسری اصلاحات در وزارت امور خارجه دارد اما متاسفانه به همین انتصاب محدود و وعده انتصاب سفیران زن محقق نشد. تعدادی از دختران جوان کارشناس که تحصیلات خود را در مرکز آموزشهای دیپلماتیک وزارت امور خارجه به اتمام رساندهاند، در وزارت امور خارجه استخدام شدهاند. البته جذب زنان در مرکز آموزشهای دیپلماتیک وزارت امور خارجه سیاستی بود که در زمان دولت اصلاحات کلید خورد و پس از رویکارآمدن دولت بعدی متوقف شد. تعداد دختران دانشجو در رشته امور بینالملل وزارت امور خارجه نسبت به مردان در دانشکده یکسوم بوده است. آنها بر این باورند که اراده به پذیرش زنان در دانشکده وزارت امور خارجه - در دوره اصلاحات- درست زمانی در دستور کار دولت وقت قرار گرفت که ایران سیاست فعالترشدن در حوزه دیپلماسی بینالمللی را در پیش گرفت. آنها تاکید دارند که جذب زنان در دانشکده وزارت امورخارجه - اگرچه باز هم نمادین- نقطهعطفی در شکستن تابوی مردانهبودن امر دیپلماسی در کشور بود و حالا در دولت آقای روحانی نیز- البته در سطح کارشناسی- فصل جدیدی از بهکارگیری زنان در وزارت امورخارجه آغاز شده است. البته بررسیهای بیشتر نشان از آن دارد که با وجود غیبت زنان در وزارت امور خارجه، آنها در انجمنهای دوستی میان کشورها فعالند. تعدادی از روسای انجمنهای دوستی را زنان تشکیل میدهند. از جمله میتوان به رییس انجمن دفاع از قربانیان سلاحهای شیمیایی اشاره کرد. گفتوگو با کارشناسان زن جوان وزارت امور خارجه نشان داد که دغدغههایی در بدنه وزارت امورخارجه در بهکارگیری زنان در مراتب کلیدیتر وجود دارد؛ از برخی کلیشههای جنسیتی گرفته تا برخی توصیهها از چپ و راست. به هر شکل با وجود تمام این محدودیتها در دوره جدید در سطح کارشناسی بستر برای بهکارگیری زنان هموار شده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.