|

همه تعاریف عشق

تلاش برای تعریف عشق همواره تلاشی شکست‌خورده است. از تعبیر رمانتیک: «عشق بال‌درآوردن روح است» تا تعریف بدبینانه: «عشق خواب‌و‌خیال بیهوده و نوعی توهم است» تا تعریف خوشبینانه: «عشق حلال بزرگ‌ترین مشکلات زندگی است» تا تعریف دلسرد‌کننده: «عشق عبارت است از دوستی به‌علاوه رابطه جنسی». ویتگنشتاین برای تعریف کلمه «بازی» که آن نیز دربرگیرنده معانی متضادی از بازی بچه‌ها تا بازی رقابتی و بازی یک‌نفره است از «شباهت خانوادگی» این تعاریف نام می‌برد؛ تعریف‌هایی که شبیه فرزندان خانواده، هرکدام شباهتی به مادر دارند اما در ظاهر با هم تفاوت دارند. در طول تاریخ متفکران تعریف‌های بسیار متفاوتی برای عشق قایل شده‌اند. برای مثال یکی از دیرینه‌ترین تعاریف عشق که همچنان در قلب تفکر درباره این موضوع برجا مانده است متعلق به ارسطو است که در کتاب هشتم «اخلاق نیکوماخوس» بیان می‌دارد. ارسطو در مقام بحثی از دوستی، ‌فیلیا (به معنای دوستی) را اینگونه تعریف می‌کند: «میل به اینکه آنچه را برای دیگری خیر است نه به‌خاطر خودمان، بلکه به‌خاطر او انجام دهیم.» این عشق دو تاریخ دارد؛ تاریخی عمومی که تغییرات عظیم حال‌و‌هوای فرهنگی را پی می‌گیرد و نیز تاریخی فردی که در زندگی هر شخصی که عاشق شخصی دیگر می‌شود تحقق می‌یابد. تاریخ دوم تاریخ این ماجراست که ما به چه نحو در مقام افراد، گرایش‌های موروثی را به صورت پاره‌های بالفعل رفتار درمی‌آوریم. این تاریخ حکایت می‌کند که چگونه محمل‌هایی برای ابراز عشق خود در گفتار و کردار پیدا می‌کنیم یا در یافتن آنها ناکام می‌مانیم. فروید معتقد بود که غایت زندگی و نشانه سلامت روانی قابلیت کار‌کردن و عشق‌ورزیدن است. اما او در عین‌حال عشق را نوعی انتقال می‌دانست. به آن معنا که ما به افرادی که با آنها روبه‌رو می‌شویم خصوصیاتی نسبت می‌دهیم که واقعا از آن خود آنها نیست بلکه سرچشمه در روابطی دارد که خودمان پیشتر داشته‌ایم. او همچنین بدل‌شدن ناگهانی یا تدریجی عشق به نفرت را با استفاده از مفهوم «عقده ادیپ» توضیح می‌دهد. در ضمیر پسر‌بچه که نسبت به مادرش دلبستگی شدیدی دارد این باور شکل می‌گیرد که پدرش رقیب او در عشقی است که نسبت به مادر محبوبش دارد. فروید بر آن است که این باور پیامدهای بسیاری دارد. از آن جمله حالت دوگانگی احساسی است که در این هنگام پسربچه نسبت به والدینش پیدا می‌کند. مادر همچنان محبوب پسر است اما به‌نفع پدر دست رد بر سینه پسربچه می‌گذارد و به این علت منفور می‌شود. چیز واحدی هم محبوب است هم منفور. در کتاب «شرایط عشق»، جان آرمسترانگ می‌کوشد از منظری فلسفی و با بهره‌جستن از پاره‌ای آثار تامل‌برانگیز ادبی، زوایای مهمی از عشق را بررسی کند و ضمن برشمردن خاستگاه‌ها، پیچ‌و‌تاب‌ها و صورت‌های گوناگون تجربه عاشقی، ظرایف پیدا و پنهان آن را روشن کند تا آنچه را «بلوغ و پختگی» می‌نامد با تجربه عشق‌ورزیدن همراه کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.