بازی پوتین و اوباما در خاورمیانه
رها معتمدی: در دوره اول ریاستجمهوری پوتین، روسیه همواره در حال تلاش برای بازیابی قدرت از دسترفته در زمان شوروی بود. مخالفت سرسختانه او با آغاز حمله نظامی آمریکا به عراق در سال۲۰۰۳ نمونه بارز تلاش پوتین برای بازیابی جایگاه مسکو بود که میزان محبوبیت داخلی او را نیز بهشدت افزایش داد. اخطارهای مکرر پوتین به سران آمریکا بهویژه «جورج بوش» رییسجمهوری سابق آمریکا، درباره عواقب یکجانبهگرایی این کشور و سپس حمله به گرجستان نیز نمونههای دیگر این رویارویی با غرب بود. در پایان دوران نخست ریاستجمهوری پوتین در سال۲۰۰۸، روسیه با پشتسرگذاشتن دوران رکود تبدیل به قدرت منطقهای شده بود که برای تعیین دستور کار جهانی مورد مشورت قرار میگرفت. از همینرو «باراک اوباما» رییسجمهوری آمریکا، بعد از ورود به کاخسفید، بهسرعت سیاست بازتعریف روابط با روسیه را در دستور کار خود قرار داد. بهگفته کارشناسان، سیاستهای خاورمیانهای روسیه در چارچوب فعالیتهای آمریکا صورت میگیرد و نوع رابطه این دوکشور با یکدیگر تاثیر مهمی بر درک گامهای بعدی مسکو دارد. اکثر کارشناسان روس بر این باورند که روسیه بعد از حملات ۱۱سپتامبر همکاری خوبی با آمریکا برای مبارزه با تروریسم داشت، اما مسکو در ازای این همکاری چیزی دریافت نکرد و تنها موقعیت واشنگتن در آسیا تثبیت شد و حوزه یکجانبهگرایی این کشور گسترش یافت. به همین دلیل دیپلماتها و نخبگان روس این سیاست را به کرملین دیکته میکنند که تنها با بهچالشکشیدن منافع و سیاستهای آمریکا در خاورمیانه است که مسکو میتواند توجه واشنگتن را از مناطق اورآسیا به دیگر نقاط سوق دهد. از سوی دیگر، برخی از تحلیلگران معتقدند هرچند پوتین نیز به دنبال اتخاذ سیاستهای ضدغربی است، اما با توجه به شاخصههایی که از رفتارهای نمایشی و واقعی پوتین وجود دارد، میتوان گفت او بازیگر عاقلی است که اصول تغییر میدان بازی را بهخوبی میداند. پوتین میداند مردم روسیه با فردگرایی او در مقابل اعتراضهای منطقه مخالف هستند از همینرو واکنش پوتین به این مساله، تعامل با رقباست. اما در این تعامل هم زمانی که پای سوریه به وسط کشیده میشود، مجددا در مقابل غرب میایستد و از منافع مشترک دمشق و مسکو باجدیت حمایت میکند. اکنون این سیاست حفظ دوصندلی، یکی مخالف و دیگری موافق، بهعنوان عادت در سیاستهای دیپلماتیک مسکو درآمده است. مسکو حتی در تحولات اخیر منطقهای نمیخواهد روابط سودمند خود را با کشورهای غربگرای خاورمیانه قطع کند و از سوی دیگر، روابطش با کشورهای ضدغرب منطقه نیز ایدهآل نیست؛ از همینرو، روسیه در حالی بر حفظ وضع موجود در منطقه تاکید میکند که آمریکا خواستار انقلاب بزرگی در خاورمیانه است. در این میان، پیروزی در بازی خاورمیانه منوط به استفاده درست از کارتهایی است که واشنگتن و مسکو در دست دارند؛ اکنون تمامی بازیگران دور میز بازی نشستهاند و میدانند برگبرنده دست کدامیک از آنان است. اما با هرتحول جدیدی، کارتها از نو تقسیم و بازی دوباره آغاز میشود. در این قمار، دولتمردان آمریکایی سیاست خود را بر نزدیکی به اعراب تنظیم میکنند و از اسراییل فاصله میگیرند؛ حال در آن سوی میز، روسیه بهدنبال حفظ شرکای قدیمی مانند ترکیه و ایران است و درعینحال اسراییل را نیز از خود نمیراند. این سیاست روسها به واشنگتن اجازه نمیدهد گامهای بلندی را در منطقه بردارد چراکه در تقسیم مجدد کارتهای بازی، مشخص نیست برگبرنده به چه کسی میرسد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.