|

چشم‌ها را باید شست

زینب اسماعیلی سیویری

دیپلماتی که یکسال‌ونیم است روزهای زیادی در صدر اخبار بوده، دیپلماتی که هم‌ترازانش از او با توصیفاتی مانند «سخت‌کوش» و «دشمن قابل‌احترام» یاد می‌کنند، حالا بعد از یک‌سال‌ونیم مذاکره نفس‌گیر، می‌گوید: «دوست دارد برگردد به شرایط چهارسال پیش.»احتمالا منظورش همان زمانی است که «خانه‌نشین» شده ‌بود؛ دیپلماتی با سه‌دهه سابقه حضور در مهم‌ترین کارزارهای دیپلماتیک کشور، از قطعنامه 598 تا مذاکرات هسته‌ای 2002 تا 2005، در سال‌های دولت نهم و دهم به‌جای فرار مغزها، حبس و خانه‌نشین شده‌ بود. از آن‌زمان گذشته و حال نمی‌خواهیم رخت‌های کهنه، بر بند آویزان کنیم. جواد ظریف این هفته، دوباره به بهانه‌ای جدید، مورد حمله قرار گرفت. ماجرا از پیاده‌روی یک‌ربعه‌ای در حاشیه مذاکرات با جان کری، وزیر خارجه آمریکا آغاز شد و بعد به اعتراض در مورد سفر او به پاریس منتهی شد.

برخی در نارواگفتن به این عضو کابینه، در یک‌سال‌ونیم گذشته آنچنان گوی سبقت از هم می‌ربایند که گویی مسابقه‌ای در جریان است و ما بی‌خبرانیم؛ اگرچه مخالفت گروهی با رویکرد فعلی دستگاه دیپلماسی نمی‌تواند مورد ایراد باشد. آنها نگاه و منظر خود را دارند؛ همان منظری که در پایگاه‌های رسانه‌ای‌شان بازتاب پیدا می‌کند، اما یادمان نرود در انتخابات سال 92 تنها چهارمیلیون رای به دست آورده و بعید به نظر می‌رسد اکنون در زمستان 93 مجموع رای‌شان توفیر چندانی پیدا کرده‌باشد. شاید بد نباشد نکاتی را با هم بازخوانی کنیم: جواد ظریف زمانی مورد حمله واقع می‌شود که رفتار یا کلامش به مذاق طیفی خوش نیاید. در مقابل زمانی‌که از «لغو همه تحریم‌ها»، «رعایت خطوط قرمز» و «پیروی از اصول طراحی شده توسط مقامات بالای کشور در جریان مذاکرات» سخن می‌گوید هیچ سخنی به تایید او از جناح همیشه معترض شنیده نمی‌شود. زمانی‌که او از «کوتاه‌نیامدن از منافع مردم در جریان مذاکرات» سخن می‌گوید، یا آن‌زمان که جواد ظریف از «حفظ دستاورد بومی‌شده هسته‌ای کشور» یا «تاکید بر حفظ تحقیق و توسعه» در جریان مذاکرات هسته‌‌ای پافشاری می‌کند هم هیچ حرفی به نشانه تایید از سوی مخالفان وزیر خارجه شنیده نمی‌شود. ظریف و کری بعد از چندین ساعت مذاکره در ژنو یک ربع در خیابانی پیاده‌روی کرده‌اند، فارغ از همه گفته‌ها وشنیده‌ها، تحلیل‌ها و توجیه‌ها، چند نکته را با هم مرور کنیم. فرض کنید یک‌سال با وزیر خارجه‌ای در سخت‌ترین شرایط، مذاکره کنید، به وقتش لبخند بزنید و به وقتش صدا بلند کنید، تا روی میز مذاکره به آنچه در سیاست ‌کشورتان مشخص شده، دست پیدا کنید، وقتی دیوار اتاق‌های مذاکره غیرقابل تحمل می‌نماید اما هنوز کسی نتوانسته‌ دیگری را مجاب کند، اگر طرف مقابل شما پیشنهاد یک پیاده‌روی را می‌داد، چه می‌کردید؟ می‌گفتید داخل کشورم، این موضوع به سوال و توبیخ علیه من تبدیل می‌شود، پس قبول نمی‌کنم؟ جواد ظریف با وزیر خارجه کشوری در حال مذاکره است که تمام خط‌قرمزهایش را کنار گذاشته ‌است. آخرین آن را می‌توان از سرگیری رابطه با کوبا دانست. تصور کنید جان کری به جواد ظریف پیشنهاد دهد در حالی‌که هر دو احساس گرسنگی شدیدی دارند، مذاکره را روی میز ناهار یا شام ادامه دهند، همان چیزی که در افتتاحیه اغلب مذاکرات بین کاترین اشتون، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و جواد ظریف گذشته ‌است. این ناهار یا شام کاری یا پیاده‌روی و هر رفتار دیگر، نشان‌دهنده رفاقت یا دوستی جواد ظریف با کسی‌که مقابلش نشسته، نیست. این اقتضای شرایطی است که او در آن قرار گرفته. همان‌طور که سعید جلیلی سال 2009 به پیشنهاد نماینده انگلیس در مذاکرات و اصرار خاویر سولانا، نماینده اتحادیه اروپا در مذاکرات به گپ و قدم‌زنی 45دقیقه‌ای با نیکلاس برنز آمریکایی رفت. نکته‌ای که هیچ‌گاه مورد اعتراض اصولگرایان نبوده و نیست. ماجرای «شارلی ابدو» نشریه فکاهی که توهین به پیامبر(ص) را در پیش گرفت و موجب خشم مسلمین شد، از سویی موجب اقدامی افراطی و تروریستی شد و در دیگر سو، موجب اعتراض دیپلماتیک دستگاه دیپلماسی کشور شد. پس از این محکومیت جواد ظریف رفتن به پاریس را که احتمالا از پیش‌ در دستور کار قرار داشت با محور «محکومیت اهانت به پیامبر(ص)» و «محکومیت تروریسم» انجام داد. آ‌‌ن‌هم در شرایطی که تهران همیشه به درستی اذعان می‌کند بزرگ‌ترین قربانی تروریسم است. در شرایطی که «بنیامین نتانیاهو» که هنوز خون‌های ریخته در غزه از روی آستینش خشک نشده، برای خود در صف اول مخالفان تروریسم در تظاهرات پاریس جا باز می‌کند، بدیهی است که جمهوری اسلامی ایران نیز باید دیپلماسی فعالی را پی ‌بگیرد. اما گویا مخالفان ظریف از «دیپلماسی فعال» و «محکومیت» منظوری دیگر از آنچه در عرف دیپلماسی شناخته می‌شود، در ذهن دارند. قطعا «دیپلماسی فعال» در این شرایط، محکومیت دیپلماتیک است و بیانیه سخنگوی دستگاه دیپلماسی که به موقع انجام شد. این قاعده بازی است. اتفاقا محمدجواد ظریف در پاریس همه آنچه مورد انتظار مخالفان بوده را محکوم کرده، فقط مشخص نیست چرا به چشم آنها که باید، دیده نمی‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.