فرصت طلایی
احمد نصیری-کارشناس اقتصاد انرژی
به نظر میرسد توان و پتانسیل بند «ق» تبصره 2 قانون بودجه بهخوبی توضیح و تفسیر نشده است و تولیدکنندگان و کارآفرینان از آن بیاطلاع و کارفرما و دولت نیز آن را تبیین نکرده است. امکان گسترش و توزیع این بند بر شمول مختلف میبایستی موضوع تحقیق و تجزیهوتحلیل مراکز مطالعاتی و دانشگاههای کشور قرار گرفته و ابعاد مختلف آن در کاهش وابستگی، خودکفایی، جلوگیری از اسراف، صرفهجویی و بهینه مصرفکردن انرژی و ایجاد شغل و استفاده از سرمایههای بزرگ و کوچک در پروژهها و طرحهای بسیار متنوع قابل برنامهریزی و کاملا اجرایی خواهد بود. از آن جهت که یکی از دغدغههای اصلی تامینکنندگان مالی و بانکها و در کل بازار مالی و پولی و همچنین بازار سرمایه برای تامین مالی طرحها و پروژهها، همانا محل و چگونگی بازپرداخت وام و تسهیلات دریافتی است.بند «ق» تبصره 2 این مشکل را کاملا از میان برداشته و منابع بازپرداخت (Source of Repayment) و سهیلات را مشخص کرده و بازپرداخت را ضمانت میکند. یعنی دقیقا معادل ریالی صرفهجویی انجامشده براساس بند «ق» مستقیما جهت بازپرداخت استفاده خواهد شد. به نظر میرسد بند «ق» ظرفیت یک وزارتخانه را از نظر ارزش، اثرات عمیق اقتصادی، اجتماعی و سیاسی دارا باشد، سقف اولیه بند «ق» را مجلس با صدمیلیارددلار مصوب کرده است.
بند «ق» شاید انقلابیترین، استراتژیکترین، بزرگترین و باشهامتترین اقدام و تصمیم این دولت است که دقیقا در راستای سیاستهای نظام و پیادهکردن اقتصاد مقاومتی موردنظر رهبری، اتخاذ شده است. براساس آمارهای بینالمللی، ایران یکی از پرمصرفترین کشورهای جهان در امر انرژی بوده که شدت مصرف آن بسیار بالاست و براساس نظر متفق کارشناسان اقتصاد انرژی، مهمترین راهحل، اصلاح ساختار مصرف و قیمتگذاری از یک طرف و اصلاح ساختار کارفرمایی از طرف دیگر است که در این نوشتار روی راهحل اول یعنی اصلاح ساختار مصرف تمرکز شده است. مصرف 37میلیاردلیتر گازوییل که حدود 50درصد آن در حملونقل استفاده میشود، 22میلیاردلیتر بنزین، 2/5میلیاردلیتر نفت سفید، 25/16میلیاردلیتر نفت کوره، 156میلیاردمترمکعب گاز و 184 گیگاواتساعت در سال، ایران را یکی از پرمصرفترین کشورهای جهان کرده است (با توجه به قیمتهای منطقهای و نرخ 26،450ریال برای هردلار، حجم یارانههای آشکار انرژی بیش از 270هزارمیلیاردتومان در سال است). بند «ق» ظرفیت اصلاح و جلوگیری بخش اعظمی از این اتلاف و اسراف را داراست. در مورد قیمتگذاری نیز یک فرصت طلایی پدید آمده که قیمت فعلی فرآورده اصلی یعنی بنزین با قیمت فوب تقریبا برابر شده است، بنابراین شناورسازی نرخ حاملهای انرژی براساس قیمتهای بینالمللی مشکل قیمتگذاری را برای همیشه حل خواهد کرد که اثرات بسیار عمیق و مثبتی در اقتصاد داشته و با توجه به قیمتهای کنونی، کمترین هزینه سیاسی و اجتماعی را نیز در پی خواهد داشت. البته این موضوع بسیار مهمی است که میبایستی بهصورت مستقل بررسی شود. مصادیق صرفهجویی و استفاده از بند «ق» بسیار متنوع بوده و همانگونه که بیان شد، میتواند و باید موضوعات تحقیقاتی بسیاری از دانشگاهها و موسسات تحقیقاتی و اقتصادی قرار گیرد. برای آشنایی با موضوع و طرح مساله، برخی زمینههای قابلانطباق با بند «ق» به شرح ذیل آورده شده است: 1- طرحهای کلان وزارت نفت همچون افزایش ظرفیت تولید گاز و افزایش ظرفیت پالایشی گاز و میعانات گاز و محصولات پتروشیمی و... . 2- گازرسانی به روستاهای فاقد گاز و دور از دسترس خط لوله از طریق LNG و حذف استفاده از نفت سفید. 3- بهینهکردن و LNG سوزکردن ناوگان حملونقل کشور. درحالحاضر بیش از 160هزار وسیله نقلیهعمومی باری با عمر بالای 20سال در کشور در حال تردد هستند که در حدود 35میلیونلیتر در روز گازوییل مصرف میکنند که با نوسازی و LNG سوزکردن آنها میتوان سالانه حدود 13میلیاردلیتر گازوییل مصرفی را با ارزش حدود هفتمیلیارددلار به بازارهای بینالمللی عرضه کرد. 4- بهینهکردن و LNG سوزکردن اتوبوسهای درون و برونشهری. اخیرا شورای اقتصاد، نوسازی و LNGسوزکردن 17هزار اتوبوس درونشهری را تصویب کرده است که حدود چهارمیلیونلیتر در روز گازوییل صرفهجویی خواهد شد. 5- گازسوزکردن نیروگاههایی که سوخت مایع مخصوصا گازوییل مصرف میکنند. بهعنوان مثال نیروگاه چابهار حدود 800میلیونلیتر گازوییل در سال مصرف میکند که با احداث خط لوله گاز، در مصرف این میزان گازوییل صرفهجویی خواهدشد. ادامه در صفحه 2
6- استفاده از تکنولوژی جدید CCHP در کارخانههای بزرگ و برجهای بزرگ اداری و مسکونی در شهرها؛ استفاده از CCHP بازده استفاده از گاز را برای تولید برق و گرمایش و سرمایش به بیش از 85درصد میرساند در حالیکه میانگین بازده تولید برق در کشور حدود 33درصد بدون احتساب میزان اتلاف انتقال است.
7- زمینههای بسیار فراوان دیگری همچون بهینهکردن بخاریهای نفتی، اصلاح مشعل گاز موتورخانهها، اصلاح و تبدیل موتورهای آب، افزایش حملونقل برقی (مترو) LNC سوزکردن دکلهای حفاری و... را میتوان نام برد. نتیجهگیری: با توجه به فرصت پدیدآمده از کاهش قیمت نفت و تاکیدات مکرر رهبری در مورد اقتصاد مقاومتی به نظر میرسد یک نهضت بنیادین و برنامهریزیشده در سطح ملی درخصوص استفاده بهینه از انرژی با استفاده از بند «ق» که همراه با ایجاد اشتغال و بهکارگیری سرمایهگذاران داخلی خواهد بود، باید سامان داده شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.