|

عنوان جانشین ولیعهدی عربستان به نسل‌دوم خاندان آل‌سعود رسید

پایان پادشاه

«ملک‌عبدالله» پادشاه 90ساله سعودی، بامداد روز گذشته و پس از 10سال حکمرانی در شهرک پزشکی گارد سلطنتی در ریاض درگذشت تا آل‌سعود با سیل ‌پیام‌های تسلیت از سوی رهبران جهان مواجه شود؛ رهبرانی که هر‌یک به‌دلیلی متفاوت بر پیکر بی‌جان ملک‌عبدالله سوگواری می‌کنند. اما پیروز این رقابت، همان‌طور که انتظار می‌رفت، «باراک اوباما» رییس‌جمهوری ایالات‌متحده بود که به‌عنوان اولین‌رهبر تاسف خود را از درگذشت ملک‌عبدالله اعلام کرد. رییس‌جمهوری کنونی آمریکا درحالی پادشاه فقید عربستان را به‌عنوان رهبری صریح و شجاع ستود که همواره با عزمی راسخ بر اعتقادات خود پایبند بود که بوش‌های پدر و پسر، روسای‌جمهور سابق ایالات‌متحده نیز در پیام همدردی خود، از او به‌عنوان متحدی مهم و قابل‌اعتماد و نیرویی اثرگذار در راستای مدرن‌سازی کشورش نام‌ بردند. دلیل آن نیز روشن است. از تقویت مناسبات و تحکیم همکاری‌های راهبردی با ایالات‌متحده همواره به‌عنوان میراث ملک‌عبدالله یاد می‌شود؛ میراثی که اگرچه ریشه‌های آن از منظر جورج بوش پدر، به جنگ‌جهانی‌دوم بازمی‌گردد، اما همواره در سایه نقش تاثیرگذار عبدالله در جریان جنگ‌اول خلیج‌فارس و کارزار جدید جهانی علیه داعش رنگ می‌بازد. شاید همین نقش او در منازعات منطقه‌ای است که موجب شد «چاک هاگل» وزیر دفاع ایالات‌متحده از مرگ او به‌عنوان فقدان صدایی رسا در ترویج مدارا، اعتدال و صلح در سطح منطقه و جهان یاد کند. اما مقامات اسراییلی نیز از منظری دیگر لب به ستایش ملک‌عبدالله گشوده‌اند. نقش کلیدی عربستان در تنظیم طرح صلح اعراب در سال2002 کافی بود تا «شیمون پرز» رییس‌جمهور اسبق اسراییل، از مرگ ملک‌عبدالله به‌عنوان خسرانی بزرگ برای تحقق صلح در خاورمیانه سخن گوید. مقامات ارشد سایر قدرت‌های اروپایی، چون «آنگلا مرکل» صدراعظم آلمان و «فرانسوا اولاند» رییس‌جمهور فرانسه نیز با اشاره به نقش پررنگ ملک‌عبدالله در مسیر مدرن‌سازی عربستان و برقراری گفت‌وگوهای دوطرفه با دنیای‌غرب، یاد او را گرامی داشتند. «ولادیمیر پوتین» رییس‌جمهوری روسیه نیز در پیام‌تسلیت خود، گذشته از تلاش‌های ملک‌عبدالله در جنگ با تروریسم، به نقش اثرگذار او در بهبود اوضاع اجتماعی و اقتصادی مردم و توسعه نهادهای اجتماعی در آن کشور اشاره داشت. این درحالی است که خبر مرگ ملک‌عبدالله، تقریبا تمامی دنیای‌عرب را سیاه‌پوش کرده است. دوپادشاهی بحرین و اردن درحالی به مناسبت مرگ پادشاه عربستان، 40روز عزای‌عمومی اعلام کرده‌‌اند که دفاع از ملت عرب و مسلمانان، کلیدواژه مقامات کشورهای عربی در ستایش ملک‌عبدالله است. عبدالفتاح السیسی، رییس‌جمهوری مصر، یکی از این خیل مقامات عرب است که طی بیانیه‌ای، فقدان ملک‌عبدالله را ضایعه‌ای تاریخی دانسته و هفت‌روز عزای عمومی اعلام کرده است. این درحالی است که اعلام سه‌روز عزای‌عمومی از سوی «محمود عباس» رییس تشکیلات خودگردان فلسطینی، مهر تایید دیگری بر میانجیگری پادشاه فقید عربستان در منازعات منطقه است. با تمام این اوصاف، در بین تقریبا تمامی مقامات نامبرده ترسی مشترک موج می‌زند: آیا عربستان همچنان بر مسیر پیشین گام می‌زند؟ ترسی که با معرفی «سلمان‌بن‌عبدالعزیز» 79ساله به‌عنوان پادشاه جدید تاحدودی برطرف شده است. ملک‌سلمان، برادر ناتنی عبدالله که سه‌سال به‌عنوان ولیعهد عربستان در انتظار تخت‌پادشاهی به‌سر می‌برد، در اولین سخنرانی تلویزیونی خود پس از مرگ عبدالله، از عزم خود برای ادامه سیاست‌هایی سخن گفت که به‌زعم او، از زمان تاسیس عربستان‌سعودی همواره در مسیری صحیح در پیش گرفته شده‌اند. سلمان که پس از 48سال استانداری بر ریاض، در هنگامه کارزار جهانی علیه داعش و همکاری ارتش عربستان با نیروهای ائتلاف، در سال2011 وزارت دفاع را برعهده گرفته بود، بر لزوم همبستگی بین کشورهای عرب برای مقابله با تروریسم تاکید داشته و خواستار گسترش همکاری‌های بین‌المللی برای دفع‌خطر داعش شده است. اما اگر با پادشاهی ملک‌سلمان، ترس از تغییر در سیاست‌های خارجی عربستان و راهبردهای نفتی آن کشور که موجب افت شدید قیمت نفت شده، بلاموضوع شده، به نظر می‌رسد تنها قربانی این جانشینی روند کم‌نفس اصلاحات مدنی در حوزه آموزش و حقوق زنان باشد. بیم آن می‌رود ملک‌سلمان که در گذشته و به دلیل ترس از آشوب ناشی از استحاله اقوام گوناگون عربستان به احزابی سیاسی، برپایی دموکراسی در شبه‌جزیره را ناممکن دانسته، اکنون فرصت آن بیابد تا به مواضع ضددموکراتیک خود جامه‌عمل بپوشاند. انتصاب‌های جدید در ریاض براساس حکم سلمان «محمدبن نایف» که هم‌اکنون وزیر کشور عربستان است، با حفظ‌سمت به‌عنوان جانشین ولیعهد منصوب شد که در صورت تغییر‌نکردن شرایط و ثابت‌ماندن اصول بازی قدرت در عربستان، او به‌عنوان اولین فرد از نسل‌دوم خاندان آل‌سعود، به پادشاهی خواهد رسید. محمدبن‌نایف همچنین به‌عنوان معاون‌دوم رییس شورای وزیران انتخاب شد. سلمان بن عبدالعزیز بر اساس این حکم همچنین «محمدبن سلمان» پسر خود را به‌عنوان وزیر دفاع و رییس دیوان پادشاهی این کشور انتخاب کرد. این سمت پیش از شاه‌شدن سلمان در اختیار خود او بود. --------------------------------------------------------------------------------- مقرن‌بن‌عبدالعزیز؛ ولیعهد قدرتمند عربستان با مرگ پادشاه‌ عربستان و آغاز دوره سلطنت سلمان‌بن‌عبدالعزیز، نام شخص دیگری نیز در خاندان آل‌سعود برجسته شده است که کارشناسان معتقدند شخص قدرتمندی بوده و حتی ممکن است زودتر از آنچه که باید در این خاندان به سلطنت برسد. «مقرن‌بن‌عبدالعزیز» (69ساله) در سال2014، توسط ملک‌عبدالله، پادشاه متوفی عربستان به‌عنوان «ولیعهد‌ولیعهد» -سمتی که تا آن زمان در عربستان سابقه نداشت- منصوب شد. او در سال1945، به دنیا آمد و سی‌وپنجمین پسر ملک‌عبدالعزیز، موسس عربستان‌سعودی به‌شمار می‌رود که هیچ ‌برادر تنی در میان خاندان آل‌سعود ندارد. او سال‌ها به‌عنوان مشاور ویژه ملک‌عبدالله و نماینده خاص او فعالیت می‌کرد و در فوریه2013، به‌عنوان معاون‌دوم رییس کابینه ‌عربستان، که دومین‌مقام در عربستان بعد از پادشاه محسوب می‌شود، معرفی شد. منابع آگاه در عربستان می‌گویند عبدالله‌‌بن عبدالعزیز پادشاه متوفای این کشور پیش از مرگ از شورای موسوم به بیعت خواست با تعیین مقرن به‌عنوان ولیعهد پس از به‌قدرت‌رسیدن سلمان موافقت کند. این درحالی است که طبق سنت‌های سعودی هر پادشاهی حق دارد خود ولیعهدش را انتخاب کند. مقرن به داشتن اظهارنظرهای تند و صریح در عربستان شهره است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.