گسترش پایه مالیاتی راهکار تامین کسری بودجه
سعیده شفیعی . پژوهشگراقتصادی
کسری بودجه بهطورکلی به معنای بیشتربودن هزینههای دولت نسبت به درآمدهای آن طی یکسال مشخص است. این متغیر یکی از مهمترین شاخصهای اقتصاد کلان است که وجود آن بیانگر انضباط یا عدم انضباط مالی دولت است. هزینههای دولت بهعنوان یکی از اجزای تقاضای کل اقتصاد شناخته میشود که افزایش آن تقاضای کل را افزایش و کاهش آن تقاضای کل را کاهش میدهد. کاهش یا افزایش کسری بودجه جهتگیری دولت در سیاست مالی را نشان میدهد. در اقتصاد ایران کسری بودجه به دلایل ساختاری از جمله وجود درآمد نفت وجود داشته است. تکیه دولت بر درآمدهای ناشی از صادرات نفت سبب شده کسری بودجه به نوسانات قیمت نفت در بازارهای جهانی وابسته باشد و برنامهریزی را برای توسعه دشوار کند. اگرچه کسری بودجه تاثیر بسیاری بر سایر متغیرها از جمله مصرف بخش خصوصی (اثر کاهشی) دارد، اما باید توجه داشت آنچه بیش از کسری بودجه اهمیت دارد، نحوه تامین آن است. روش تامین کسری بودجه نقش اساسی بر متغیرهای کلان اقتصادی دارد. دولت میتواند این کسری را از طرق مختلف مانند استقراض داخلی و خارجی، دریافت وام از بانک مرکزی و کاستن از هزینههای غیرضروری تامین کند. طی سه دهه گذشته، از تمامی این روشها برای تامین کسری بودجه در ایران استفاده شده است. پرهزینهترین این روشها استقراض از بانک مرکزی است که سبب افزایش پایه پولی و به تبع آن افزایش سطح عمومی قیمتها میشود. اگر کسری بودجه از طریق استقراض داخلی یا انتشار اوراق قرضه جبران شود، این مساله به مفهوم افزایش تقاضای دولت برای اعتبارات است که اولین تاثیر آن افزایش نرخ بهره و بهدنبال آن کاهش سرمایهگذاری بخش خصوصی است. اگر کسری بودجه از طریق منابع خارجی تامین شود، این امر به کسری در حساب جاری منجر میشود که در نهایت میتواند به بحران بدهیها دامن بزند. در شرایط کنونی و با توجه به کاهش قیمت نفت به زیر 40دلار، نگرانی کارشناسان از افزایش کسری بودجه سال آینده به جهت کاهش درآمدهای نفت افزایش یافته است. به بیان مسوولان اقتصادی، کاهش یکدلاری قیمت نفت، هزارمیلیاردتومان از درآمدهای دولت را کاهش میدهد. به نظر میرسد در شرایط کنونی، دولت باید تمرکز خود را بر گسترش پایههای مالیاتی قرار دهد تا این کاهش شدید درآمدهای نفتی در سال آینده کسری بودجه دولت را تحتتاثیر زیاد قرار ندهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.