دیدگاه برخی شرکتکنندگان در سمینار
پژوهشهای دانشگاهی از نگاه دیگران
دکتر امیر دانشگر: بیشک یکی از مواردی که درباره کیفیت آموزش ریاضی در ایران به آن اشاره میشود، موضوع طول مدت آموزش ریاضی در دوره تحصیلاتتکمیلی است. در بسیاری از دانشگاههای خارج از کشور طول دوره دکترا حدود ششسال و هفتسال است که برخی در مقایسه با طول دوره چهارونیمسال آموزش دکترا در ایران، آن را دلیل اصلی کیفیت بهتر آموزش در خارج از کشور میدانند. این در حالی است که در بسیاری از کشورها، دانشجو پس از اتمام دوره کارشناسی، وارد دوره دکترا میشود، اما در ایران پس از دوره کارشناسی، دانشجو وارد دوره کارشناسیارشد یا فوقلیسانس میشود که بین دو تا سهسال طول میکشد و پس از آن دوره دکترا را آغاز میکند. علاوه بر این، در بسیاری از موارد دانشجوی دکترا نمیتواند درسش را در همین مدت تمام کند و باید چند نیمترم به سنوات تحصیل خود اضافه کند. نکته دیگر اینکه قانون را برای آدمهای معمولی و تیپیکال وضع میکنند نه برای انسان خاص و اکسپشنال. به نظر من اگر کسی بخواهد ریاضیدان بزرگی شود، در جامعه ریاضیات تاثیرگذار باشد یا اینکه بخواهد استاد برجستهای شود، لزومی ندارد حتما در دوره دکترا واحدهای مشخصی را گذرانده باشد بلکه کافی است استانداردهای آموزش ریاضی را طی کرده باشد. دکتر «غلامرضا سلیمی»، عضو هیاتعلمی دانشگاه باهنر کرمان: برخی از همکاران به لزوم ارزشیابی و داشتن معیارهایی در این زمینه اشاره کردند. چندی پیش تحقیقی انجام و طی آن مشخص شد که برد تیمهای بسکتبال به سایز لباسشان بستگی دارد به این معنی که تیمهایی که اعضای آنها لباسهای بزرگتر و بلندتری میپوشیدند، بیشتر برنده میشدند. این تحقیقات بسیار علمی بود که در مقیاس بینالمللی انجام گرفت. به همین دلایل برخی از کشورها برای آنکه بتوانند در مسابقههای بسکتبال برنده شوند، فقط لباسهای بزرگتری را به بازیکنان تیمشان دادند، استدلالشان هم این بود که طی تحقیقهای کاملا علمی مشخص شده است تیمهایی که اعضایشان لباسهای بزرگتری میپوشند، بیشتر برنده میشوند. غافل از اینکه آن تیمهایی که لباسهای بلندتر و بزرگتری میپوشند، اندامهای بزرگتری هم دارند و دلیل اصلی بردشان هم نه پوشیدن لباسهای بزرگتر و بلندتر، بلکه داشتن اندامهای قویتر و ورزیدهتر است، اما برخی که معنی این تحقیق را نمیدانند به تن زار و نحیف خود لباسهای بلند و بزرگی را میپوشانند و انتظار دارند که برنده هم بشوند. جالب است که در ابتدای کار بسیاری از کارشناسان با این موضوع مخالفتی نمیکردند چون گمان میکردند چنانچه شخص لاغر و ضعیف لباسی بزرگتر از اندامش بپوشد، میبیند این لباس مناسب اندامش نیست و درنتیجه از رفتار خود شرمنده میشود، اما در کمال تعجب دیدیم نهتنها شرمنده نشدند بلکه آنها را بهعنوان استاد یا پژوهشگر برتر معرفی کردند، همهگونه امکاناتی را به آنها دادند و آنها رییس هم شدند. من از جمع ریاضیدانان حاضر در این جمع خواهشمندم که مواردی از این دست را در چنین جلساتی مطرح کنند و در مورد آنها بحث و تبادلنظر صورت گیرد تا درنهایت به یک جمعبندی کاملی برسیم و بتوانیم این موارد را منعکس کنیم. برای مثال دوستان گفتند که برخی موارد را در برزیل اجرا کردند و درنهایت هم توانستند اثرگذار شوند. با توجه به اینکه در این جمع افراد زبده و ارزشمندی حضور دارند، بسیار بجا و شایسته است که همه این موارد مطرحشده را به نحو شایسته ارزیابی کنیم تا بتوانیم به یک جمعبندی در زمینه راهکارهای خروج از این مشکلات برسیم و بتوانیم این نتیجهگیریها را به گوش دیگر همکاران خود نیز برسانیم. پس شایسته است دوستانی زحمت بکشند و همه مواردی را که در چنین جلساتی مطرح میشود، مکتوب کرده و پیگیری کنند. دکتر«میثم نصیری» پژوهشگر پژوهشگاه دانشهای بنیادی: نکتهای را که من مایلم در این جا مطرح کنم تبعات و پیامدهای سیاستهای کنونی و ساختار آموزشعالی کشور و تاثیر آن بر کل کشور است. برای مثال برای آنکه کسی بتواند در دوره دکترا فارغالتحصیل شود، باید مقالههایی در ژورنالها ارایه کند. همچنین برای ارتقای استادان نیز قوانین خاصی وضع شده است. این قوانین بر بسیاری از موارد پژوهشی در کشور اثر گذاشته است از جمله در زمینه توزیع استادان در رشتهها و گرایشهای مختلف ریاضی. میدانیم که تعداد استادان برجسته کشور ما در زمینه نظریه اعداد، بسیار کم است و درنتیجه دانشجوی دکترا هم در این زمینه خیلی کم است. اما در بسیاری از کشورهای دیگر تعداد زیادی از افراد در حوزه نظریه اعداد کار میکنند. در حوزههای دیگر ریاضی نیز تا حدود زیادی همین موضوع مشاهده میشود. اگر به این موضوع بیشتر دقت کنیم، میبینیم در بسیاری از زمینههای ریاضی که پژوهشهای زیادی در آنها انجام میشود و حوزههای پژوهشی فعالی محسوب میشود، در ایران تحقیقی انجام نمیشود. در عوض در برخی از موضوعهای حاشیهای که مثلا 40 ، 50سال پیش مطرح بودند اما امروزه در این زمینه تحقیقات کمتری انجام میشود و اتفاقهای جالب و بدیعی در این زمینهها روی نمیدهد، ما در ایران به وفور دانشجو و استاد داریم؛ یعنی در برخی از زمینههای کم اهمیت، تعداد زیادی مقاله تولید میشود. به نظر میرسد این موضوع یکی از نتایج نامطلوب و ناخواسته سیاستهایی که است که در سالهای اخیر اعمال شده است. دکتر«میرامید میرصادقی»، دانشگاه صنعتی شریف: وقتی یک قانونی را به طور یکسان برای همه افراد و گروهها اعمال میکنند بدون اینکه به تفاوت ماهیت بین رشته ریاضی با رشتههای فنی مهندسی یا دیگر رشتهها دقت کنند یا حتی بدون اینکه به تفاوت بین شاخهها و گرایشهای مختلف خود ریاضی توجه کنند، نتیجه آن میشود که پژوهشگر پیش از آنکه وارد کار تحقیقات بشود، به موارد دیگری از جمله سختی و آسانی تولید مقاله در یک رشته خاص فکر کند و طبیعی است که در برخی رشتهها، برای آنکه فردی بتواند مقالهای تولید کند، به پیشزمینههای علمی بسیاری نیاز دارد و درنتیجه فرد باید سالها وقت بگذارد تا بر موضوع مسلط شود اما در عوض در برخی رشتههای دیگر آسانتر میتوان مقاله تولید کرد. همین موضوع باعث میشود که تمایل افراد برای حضور در این عرصههای پژوهشی تحت تاثیر چنین عواملی قرار گیرد. با توجه به اینکه در بسیاری از موارد از طرف گروه آموزشی فشار زیادی روی دانشجو یا استاد وجود دارد که هرچهزودتر مقالهای ارایه دهند یا آنکه تعداد مقالههای خود را زیاد کنند، برخی تمایل دارند وقت و انرژی خود را تقسیم کنند و بخشی از وقت خود را به مقالههایی اختصاص دهند که اهمیت چندانی ندارد اما کارنامه آنها را از لحاظ تعداد مقاله پربارتر میکند ولی بخشی از وقت خود را برای پروژهها جدی صرف کنند که مورد علاقه خودشان است. به همین دلیل است که در کارنامه برخی از پژوهشگران مقالههایی میبینیم که بهلحاظ علمی، اعتبار چندانی را نمیتواند برای محقق به ارمغان بیاورد و فقط میتواند فهرست مقالههای وی را مفصلتر کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.