رقابت برای خشونت
آزاد حاجیآقایی
افراد نزدیک به شبکه القاعده یمن مسوولیت قتلعام هفتهنامه «شارلی ابدو» را پذیرفتند و اعلام کردند این حمله به دستور رهبر این شبکه تروریستی، «ایمن الظواهری» انجام شده است. اما متخصصان ضد ترور بر این باورند که «هنوز برای اینکه بفهمیم آیا القاعده پشت کشتار اخیر پاریس و آموزشهای ارایهشده، بوده یا نه؟ زود است.» گذشته از نقش واقعی القاعده در این حملات، القاعده شبهجزیره عربستان در رقابت با «داعش» به تبلیغات فزایندهای دست زده و این دو سازمان رقیب سلفی، برای تامین وجوه مالی و عضوگیری در رقابت شدیدی هستند. گفته میشود ویدئوی منتشرشده روز چهاردهم ژوئن که حاکی از نقش القاعده شبهجزیره در مرکز و خط مقدم این حمله است، بیشتر نشان از این رقابتها را در خود نهفته دارد. در این ویدئوی جدید، یک مقام ارشد القاعده شبهجزیره با نام «ناصر بنعلی آل انسی» اعلام کرد که این گروه انتخاب هدف، طراحی و تامین مالی این حمله در پاریس را برعهده داشته است. انسی در این فیلم از «سعید و شریف کواشی» دو مهاجم به شارلی ابدو، با عنوان قهرمان اسلام نام میبرد و میگوید القاعده شبهجزیره عربستان مسوول تیراندازی مرگبار در فروشگاه مواد غذایی در پاریس نیست. «آمدی کولیبالی» که در این حمله دست داشته طی فیلمی که بعد از مرگ او منتشر شد، از وفاداری خود به داعش سخن میگفت. اما در حالیکه این ویدئو ثابت نمیکند که القاعده شبهجزیره عربستان حمله به شارلی ابدو را سازماندهی کرده باشد، بر این نکته صحه میگذارد که این گروه نقش مهمی در حیات این دو برادر ایفا کردهاند. نکته اصلی اینکه این مساله پیامدهای مهمی برای سازمانهای اطلاعاتی غرب دربرداشته و سرنخهای ارتباطی حملهکنندگان را به شبکه تروریستی از دست داده یا کماهمیت جلوه دادهاند. از سوی دیگر، مقامهای رسمی و متخصصان تردید دارند که القاعده شبهجزیره عربستان مستقیما درگیر این عملیات بوده باشد، چرا که تسهیل پنهانکاری اقدامات لازم برای حملهکنندگان در پاریس و برقراری تماس با رهبری این گروه در یمن بدون آنکه سیستمهای نظارت غربی از آن مطلع باشند، بسیار دشوار است. اگر حملات به طور مرکزی طراحی و از پشتیبانی مالی برخوردار باشند، این امر نشاندهنده این نکته است که شبهجزیره عربستان موفق به تامین امنیت و نظارت بر این عملیات بوده است. ارتباط مستقیم این حمله به القاعده یمن برای نخستینبار طی انتشار جزییاتی از برادران کواچی قوت گرفت. هردو برادر از سابقه طولانی با گروههای تروریستی برخوردار بودند. طبق گزارش «والاستریت ژورنال» سعید کواشی 34ساله، بیش از یکسال را با ویزای دانشجویی در یمن گذرانده (سال2009) و در انستیتوی زبان صنعا با «عمر فاروق عبدالمطلب»، عضو نیجریهای القاعده شبهجزیره عربستان همراه بوده است. برادر جوانتر او نیز پیش از آنکه به دست پلیس کشته شود، گفته بود از سوی القاعده به یمن فرستاده شده است. با وجود این حتی اگر القاعده عربستان الهامبخش و مسوول آموزش کسانی باشد که در نهایت این حمله را انجام دادهاند، از ابتدا نسبت به هماهنگکردن این حمله به القاعده یمن مشکوک بودهاند. قبل از انتشار ویدیوی انسی این تئوری بعید بود، اما زمانی که یک مقام ارشد دفاعی ایالاتمتحده آن را تایید کرد، مساله رنگ جدیتر به خود گرفت. کارشناس ضدترور و افسر پیشین ارتش آمریکا میگوید که ممکن است برادران کواشی، القاعده را از برنامهشان مطلع کرده باشند اما او گمان میکند که القاعده یمن دستور انجام این عملیات را به این دو داده باشد. کارشناسان براین باورند، چه القاعده شبهجزیره عربستان در حمله به شارلی ابدو دست داشته باشد یا نه، این سازمان از ابراز توجه دوباره به خود بهره میبرد بهویژه اینکه نام القاعده بهدلیل فتوحات و پیشرفتهای نظامی داعش و تاکتیکهای وحشیانه آن در عراق و سوریه اکنون تا اندازهای به حاشیه رانده شده است؛ آنهم در حالیکه در چندسال اخیر القاعده شبهجزیره عربستان در سه حمله در درون خاک ایالاتمتحده آمریکا دست داشته است اما در هر سه عملیات خود با شکست مواجه شده که مشهورترین آن حمله به پرواز 253 خط هوایی «نورث وست» آمریکا بود. برخی از صاحبنظران بر این باورند که این دو سازمان و رهبران این دو گروه برای بهرسمیت شناختهشدن بهعنوان رهبران جهاد جهانی در سطح بینالمللی در عین رقابت در جنگی پنهان با یکدیگر نیز هستند. یکی از مقامات ارشد سابق سازمان اطلاعات آمریکا به روزنامه «دیلی بیست» میگوید «هرکسی به گونهای اعلام نظر میکند اما مردم به تمایز بین این گروهها چندان توجهی ندارند و از سوی دیگر احتمالا بنیادگرایان نیز به دعواهای ایدئولوژیک بین این دو وقعی ننهند؛ این امر بهویژه برای کسانی نگرانکننده است که مترصد حمله به غرب هستند.» «بروس هوفمان»، مدیر مرکز مطالعات امنیتی در دانشگاه «جورج تاون» و مولف چند کتاب درباره تروریسم بر این باور است که رقابت بین ایمنالظواهری و «ابوبکرالبغدادی»، رهبر خودخوانده داعش دستکم موضوعی شخصی و مبتنی بر غرور ناشی از کیش شخصیتی و خودپرستی این دو بوده و اساسا الهامبخش تروریسم است. «کلینت وات» در انستیتوی مطالعات سیاست خارجی هم معتقد است که «تروریسم جهادی از سه طریق درصدد تبدیل شدن به یک جنبش اجتماعی است؛ توسعه و تکثیر جهانی رسانه اجتماعی، فراخوانی بیپایان برای جهاد بهدلیل جنگ داخلی سوریه و شکست غرب و تهدیدهای غیردولتی در شبکههای جهانی.» از اینرو در برهه کنونی به نظر میرسد تکثیر و رقابتهای درونگروهی جهادیها نه تنها میتواند تنشهای جدید امنیتی در سراسر جهان ایجاد کند بلکه در درون خود به رقابت بر سر شدت خشونت نیز دامن میزند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.