پرفورمنس «مرثیهای برای کتابسوزیها» از چه میگوید؟
مناسک و آیین
مهدی امامی: 1- «مرثیهای برای کتابسوزیها»، تجربهای متفاوت در حوزه هنرهای اجرایی است که با زبانی فاخر و استعارهگون به جستوجویی تمثیلوار در لابهلای تاریخ کتابسوزیها میپردازد. ادامههای متن فوق شرحی خرد هستند برای معرفی این اثر متفاوت به علاقهمندان آثار تجسمی و اجرایی در ایران. 2- اثر چندرسانهای مرثیهای برای کتابسوزیها همانطوری که از شیوه ارایهاش پیداست ادعا میکند که در میان انبوه و دخالت مردم روی صحن گالری اجرا میشود. در این شیوه اجرایی، اثر فوقالذکر چونان مناسکی است که با پیروی از الگوریتمهایی نانوشته کیفیتی آیینگونه را تجربه میکند؛ مناسکی که دستکم با توجه به پیشینه مذهبی جامعه ما قبلا در اشکال گوناگونی از قبیل تعزیهخوانی یا مراسمی همچون زار تجربه شده است؛ مناسکی که اصولا فارغ از قیدوبندهای قصهگویی یا پایبندی به اصل اساسی روایتپردازی است. درواقع چنین مناسکی فارغ از دلالتهای ایدئولوژیکی آن همواره بستری است برای جمعشدن مردم و تامل در بازخوانی دوباره واقعهای تاریخی. در مورد شیوه اجرایی مرثیهای... که سراسیمه چنین مراسمی را لااقل از لحاظ فرم بازنمایی میکند، ما با خوانش تکههایی پراکنده از متون کهن پارسی مواجه میشویم که بدون درنظرگرفتن منطق توالی دستوپاگیر اساسا و ابتدا از همه، خود نفس قصهگفتن و وادارکردن مخاطب برای دنبالکردن آن را زیر سوال میبرد. نمایش مرثیهای... با توجه به نامش میخواهد در نهایت و از کنارهمگذاشتن این تکههای روایی آن هم از زبان رسانههای گوناگون به فاجعه تاریخی کتابسوزیها اشاره کند. این اثر درواقع از سهبخش ویدئو اینستالیشن، اجرای زنده و اجرای موسیقیزنده تشکیل شده است که هرکدام از آنها بهنوبه خود تلاش میکنند تا بخشی از همین واقعه را بازنمایی کنند. 3- بخش اول اجرا مربوط است به پخش ویدئوهایی با دو راوی زن و مرد که بهصورتی گنگ و نامفهوم از آغاز این میهمانی کذایی خبر میدهند. سخنان آنها ملغمهای است با زبانی آرکاییک از متونی شبیه به متون تمثیلی گذشتگان این سرزمین. پس از این بخش، اجراگری، مخاطبان را به طبقه دوم گالری هدایت میکند؛ جایی که انبوه مخاطبان اینبار با اجرایی زنده رودررو میشوند. دومرد و دوزن در دوسوی میزی بزرگ نشستهاند و دوبهدو با یکدیگر سخن میگویند؛ زنان خطاب به یکدیگر و مردان خطاب بههم. زنان میاندیشند و مینویسند و مردان نوشتههای آنان را میسوزانند. کار بهجایی میرسد که رفتهرفته زنان تحتتاثیر قدرت و خواست مردان نوشتههای خود را بیآنکه تقدیمشان کنند، میسوزانند. پایان کار نیز دقیقا آنجایی است که یکی از زنان اجراگر به دیگری میگوید دیگر چیزی برای نوشتن نمانده است و آنها حتی کلمات را نیز سوزاندهاند. واکنش زن اجراگر در قبال این کار البته که از جذابیتهای کار است. او از جایش بلند میشود و بهسوی مخاطبان میرود که یکی از آنها را برای نوشتن چیزی دعوت کند؛ دعوتی که البته با شوکهشدن مخاطب و عملا سکوت او توامان میشود. او نیز بنابر جو سنگین سکوتی که بر همگان چیره شده، خاموش میماند تا اجراگر را تماما از سیاهشدن کاغذی دیگر مایوس کند. اینجاست که آوازخوان شروع به خواندن رباعیای از خیام میکند؛ رباعیای که مضمونش ابراز امیدواری برای دمیدن سبزهای از دل خاک است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.