|

بنیادگرایان، مهاجران و حکایت انسان آزاد

سیاوش رزمند

بین 28تا 29ماه می‌1993 بود که چهار «اسکین‌هد» آلمانی خانه یک‌خانواده ترک را به آتش کشیدند. سه‌دختر و دو زن کشته شدند و کودکان و دیگران به‌سختی مجروح شدند. مکان شهر «سولینگن» و کشور آلمان از نو متحد و فدرال بود. در انگلیسی نام‌های زیادی به نژادپرست‌ها می‌دهند «اسکین‌هد»، «وایت‌تراش»، «ردنک» که با نگاهی از بیرون، همگی گرد پرچم نئونازی قرار گرفته‌اند یا در بهترین حالت، خود را اروپایی‌هایی وطن‌پرست می‌نامند که از ارزش‌های جهان غرب به‌زعم خود دفاع می‌کنند. حال و دوباره پس از کشتار پاریس و تشدید جنبش «پگیدا» و جنگ جدید علیه ترور، می‌توان بازگشت و نگاهی به اروپایی انداخت که نمی‌دانیم نژادپرست‌تر از گذشته‌اش شده است یا نه؟ برای پاسخ به چنین شکی لازم است این را بدانیم که قتل‌های برآمده از نفرت نژادی، پهنه جغرافیایی ندارند. روسیه کنونی که خود را وامدار اتحاد جماهیر شوروی می‌پندارد که شکست‌دهنده نهایی فاشیسم بود و بیرق‌های نازیسم را از فراز رایشتاگ بر زمین کشیده بود، امروز مردمانی نژادپرست را در خود جای داده است که از آزار مهاجران قفقازی (ارمنی‌ها و به‌ویژه گرجی‌ها) و کارگران آسیای‌میانه (تاجیک‌ها، قرقیز‌ها) و مسلمانان چچنی و داغستانی ابایی به خود راه نمی‌دهند و در بلوک‌های مسکونی درهم‌پاشیده جامانده از عصر خروشچف و برژنف وحشت را در سوسوی مهتابی‌های کم‌رمق می‌پراکنند. آلمان را با جمعیت ترک‌تبارش با سینمای معرکه فاتح آکین و «آشپزخانه روح»اش می‌شناسند که مجموعه‌ای رنگارنگ از درهم‌تنیدگی نژادی است: یونانی‌ها، ترک‌ها و آلمانی‌ها. آلمانی برای همه؛ آنگونه که در سدن، هامبورگ و برلین هزاران‌نفر برایش به خیابان آمدند. اما اگر از «آشپزخانه روح» گفتیم، باید از «با سر به دیوار» هم بگوییم که حدیث تنهاماندگی مهاجران ترکی است که از سنت‌هایشان نمی‌توانند جدا شوند و ناخواسته راهشان را به سوی استانبول کج می‌کنند بلکه هویت‌شان را در کنار بوسفر بازیابند. واضح است قوانین خانوادگی مرسین و ماراش را نمی‌توان در برمن و مونستر جا انداخت و در مقابل نمی‌توان هم انتظار داشت که مهاجران دست از آداب و رسوم و سننی که نسل‌درنسل با خود داشته‌اند، بکشند. از اروپا بگذریم و به آمریکا برسیم، برادران سارنایف و بمب‌گذاری‌شان در بوستون بیش از آنکه ریشه در بنیادگرایی‌شان داشته باشد، حکایت از تنهایی و استیصال دوجوان از کوه‌های قفقاز شمالی داشت که دوستی در سرزمین فرصت و نژاد‌های رنگارنگ نیافته بودند. جوهر سارنایف روی جلد مجله «رولینگ‌استونز» که رفت، بیشتر شباهت به جوانی «سید برت» موزیسین راک افسانه‌ای انگلیسی داشت تا یک سلفی، دل در گروی «امارت اسلامی قفقاز.»اما روی دیگر سکه را در بریتانیا می‌یابیم .حتی اگر بخواهیم خاطره بمب‌گذاری‌های 2005 لندن را هم فراموش کنیم، باز چهره‌های خشمگین سلفی‌های متعصب شرق و شمال لندن پیش‌رویمان است که در ایمانشان به برپایی خلافتی فراگیر در قلب اروپا خدشه‌ای وارد نیست. از دهه80 به‌این‌سو که اقتصاد اروپا به‌سختی افتاد، نژادپرستی قدم به جوانی‌اش گذاشت و طبقات کم‌درآمد و بالطبع عامی‌مسلک و کم‌تحصیلات را به سوی خود کشاند. خارجی‌ها مسبب نگون بختی و تیره‌روزی مردمی بودند که کار و رفاه اجتماعی از آنها دریغ شده بود: الجزایری‌ها و تونسی‌ها در فرانسه، هندی‌ها و پاکستانی‌ها در انگلستان، ترک‌ها در آلمان، سورینامی‌ها در هلند، آلبانیایی‌ها در یونان و این فهرست را می‌توان همچنان ادامه داد تا به هندی‌ها، سریلانکایی‌ها و فیلیپینی‌های نگون بختی رسید که برای چنددلار در چنگ برده‌داری بی‌پرده‌شان برهنه‌ترین نژادپرستی را نه‌تنها در حق خارجی‌ها که به دیگر عرب‌ها از جمله: فلسطینی‌ها و سوری‌ها روا داشته‌اند. نژادپرستی و خارجی‌ستیزی مرز و کشور نمی‌شناسد و تمام جهان را می‌تواند به‌راحتی موطن خود کند و در هرکجا رنگ و زبانی به خود گیرد، چرخه معیوبی است که با خون روغنکاری می‌شود. اما این سیاه‌بینی پایان کار نیست و روی روشنایی هنوز رخ می‌نماید: راست‌افراطی شاید قصدی بر پراکندن نفرت نژادی داشته باشد، اما به‌راحتی نمی‌تواند فرهنگ‌های میهمان را خفه کند. نژادپرستی و افراطی‌گری هردو متعلق به دواقلیت از دوسوی جامعه هستند، ولی جدای از این خصم، انسان‌ها با پیشینه متفاوت در کنار هم سال‌هاست که زیسته‌اند و جنگ‌ها و بحران‌های اقتصادی را تاب آورده‌اند. اما اکثریت مردم به زندگانی با یکدیگر با فرهنگ‌ها و سنت‌های متفاوت خوگرفته‌اند. نژادپرستی و بنیادگرایی در اروپا رابطه‌ای مستقیم با سطح رفاه اجتماعی و پیشرفت اقتصادی دارد. اما شاید این تمام حقیقت نباشد: غربت هیچ‌گاه برای مهاجران راحت نخواهد شد. آنها هیچ‌گاه آلمانی، فرانسوی یا انگلیسی نمی‌شوند و همچنان باید از بنادر هامبورگ، رتردام و لیورپول خود را در رویای خانه تصور کنند یا اینکه همانند «جاهد» فیلم «با سر به دیوار» از استیصال با ماشین مستقیم به دیوار شهری بکوبند که هیچ‌گاه دری بر آنها نگشوده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.