کشف سرنخهایی برای جنجالهای رسانهای اخیر
هفتگام تا مقصد
محمدحسین ذوالفقار . کارشناس حوزه هوافضا
1- در چندروز اخیر بیانصافیها و حتی بیاحترامیهای زیادی در خصوص تصمیم دولت محترم در زمینه تشکیل مرکز ملی فضایی که نقش سیاستگذاری و نظارت بر نهادهای فضایی را خواهد داشت و میتواند نویدبخش آینده درخشان علوم فضایی کشور باشد، صورت گرفت. در بعضی از موارد تحلیل این موضوع به مسایل سیاسی از جمله مذاکرات هستهای هم گره خورد. 2- اما مدتی پیش از این جنجالها طی مراسمی که در پژوهشگاه فضایی برگزار شده بود، تعدادی از پژوهشگران فضایی کشور مورد تقدیر و تشکر قرار گرفتند و در آن مراسم، قائممقام فعلی سازمان فضایی (سرپرست سازمان فضایی در دولت قبل) در تشریح موفقیتهای فضایی کشور سخن از پنجپرتاب موفق فضاییمداری و زیرمداری راند و به گونهای این مطالب را بیان کرد که این موفقیتها حاصل وجود پژوهشگاه فضایی و متعلق به آن نهاد است. حتی اعلام شد پروژه کاوشگر فضایی حامل موجود زنده به فضا طرح پژوهشگاه فضایی بوده است. 3- پس از این مراسم قائممقام سازمان فضایی کشور با حضور در کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی که خبر آن از سوی سخنگوی کمیسیون، رسانهای شد از انفکاک سازمان فضایی ابراز نگرانی کرده و از مجلس تقاضا میکند با ورود به این مساله اجازه ندهد که انسجام سازمان فضایی از هم پاشیده شود. ایشان در این جلسه همچنین اعلام میدارد طراحی کپسول زیستی، طرح پژوهشگاه فضایی ایران بوده و این پژوهشگاه توانسته است این اقتدار را برای کشور فراهم کند. 4- در حالیکه ادعا شده است طرح کاوشگر فضایی متعلق به پژوهشگاه فضایی است، سندی در سامانه رسمی ثبت طرحهای صنعتی (روزنامه رسمی) وجود دارد که نشان میدهد این طرح به اسم یک شخص (قائممقام سازمان فضایی کشور) ثبت شده است. 5- براساس اسناد و اخبار رسمی موجود، مسوولان سازمان فضایی بارها و بارها اعلام کردهاند طراحی و ساخت کاوشگر فضایی حامل موجود زنده از بهمن سال1388 آغاز شده است. در حالی که در آن زمان پژوهشگاه فضایی وجود خارجی نداشته است. همچنین بعضی از پرتابهای فضایی موفق ایران مربوط به ماهوارههایی است که پیش از تاسیس پژوهشگاه رونمایی شده بودند. 6- پس از طرح این مسایل، خبری در یکی از خبرگزاریهای رسمی کشور با عنوان انحلال پژوهشگاه فضایی کشور درج میشود و با مطرحشدن این خبر در رسانهها برخی از سایتهای خبری و تحلیلی که در پی ارایه تحلیل بر مبنای اصول خود، وقتی موفقیتهای نسبت دادهشده به پژوهشگاه فضایی را در سایت رسمی سازمان مشاهده یا به آخرین اظهارنظرهای قائممقام سازمان فضایی کشور در پژوهشگاه فضایی یا مجلس شورای اسلامی مراجعه میکنند، انحلال این پژوهشگاه را مساوی با به خطرافتادن یکی از مراکز اقتدار فضایی تلقی کرده و در یک اقدام عجولانه احساس خطر خود را از نابودی مراکز فضایی ابراز میکنند. 7- در این میان مواضع منتقدان دولت گاهی آنقدر تند میشود که حتی اقدام مثبت رییسجمهور برای تشکیل مرکز ملی فضایی زیر نظر دکتر «سورنا ستاری» معاونت محترم علمی ریاستجمهوری را تحتتاثیر قرار میدهد و پای مسایل سیاسی همچون مذاکرات هستهای و اقتدار موشکی به میان کشیده میشود. در چنین وضعیتی، به نظر میرسد حرکتی عجولانه و غیرحرفهای رسانهای از طرف مخالفان دولت در نتیجه جوسازیهای خاص اخیر صورت پذیرفته که قابلتامل است. 3پیشنهاد برای مرکز ملی فضایی 1- مرکز ملی فضایی میتواند بهعنوان عامل تسهیل ورود بخش خصوصی به پروژههای فضایی باشد. در این راستا ابتدا باید فناوریهای فضایی را به دودسته سودده و غیرسودده تقسیم کرد. در بخش سوددهی میتوان به خدماتی مثل تصاویر ماهوارهای اشاره کرد که از طریق ماهوارههای مختلف بینالمللی توسط ارگانهای مختلف خریداری میشود. در این راستا مرکز ملی فضایی کشور میتواند با ایجاد همافزایی بین شرکتهای بهرهبردار از این خدمات و بخش خصوصی در حوزه سیاستگذاری اقدام به تدوین راهبرد استفاده از این خدمات کند. همچنین چنین مرکزی میتواند توازن منطقی را میان عرضه و تقاضا با تعریف تعرفههای واقعی تدوین کرده و بخشی از ارزش افزوده این بخش را در حوزه پروژههای فضایی سرمایهگذاری کند. همچنین مرکز ملی فضایی میتواند در بخش غیرسودده که شامل طراحی و ساخت بعضی از ماهوارههای خاص فضایی و کاوشگرهای زیستی و تحقیقاتی است، شرایط لازم برای ورود بخش خصوصی را فراهم کند، بهگونهای که بعضی از شرکتهای بخش خصوصی جهت تبلیغ برند خود روی محصولات چنین پروژههایی سرمایهگذاری کنند و رقابت برندهای تجاری ایجاد شود. 2- مرکز ملی فضایی کشور میتواند فاصله تصمیم تا اجر را در پروژههای فضایی با تدوین الگوهای مناسب کنترل پروژه و تضمین محصول فراهم آورد و در حوزه فضایی زمینهساز حل اختلاف پیمانکاران و کارفرماها باشد. همچنین این مرکز در بخش ارتباطات بینالمللی با همافزایی طرح کلان دیپلماسی علمی در معاونت علمی و فناوری ریاستجمهوری با قدرت و تسلط کامل بر گلوگاههای فناوری و نوآوری در کشور، زمینهسازی لازم در راستای توسعه دیپلماسی فضایی را فراهم آورد. 3- پیشنهاد میشود با تاسیس مرکز ملی فضایی کشور زیر نظر معاونت علمی و فناوری ریاستجمهوری زمینه همافزایی شرکتهای دانشبنیان بینرشتهای فراهم شود چراکه این معاونت با هدایت و توسعه شرکتهای دانشبنیان زیرنظر خود قادر خواهد بود شرکتهایی را که در بخش تولید فناوریهای مشترک با حوزه فضایی و سایر رشتهها فعالیت میکنند، بهصورت یک شبکه منسجم همافزا کرده و سوددهی چندگانه و بینرشتهای را برای این شرکتها فراهم آورد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.