|

جهان‌سوم درون جهان‌اول

جهان سوم پدیده‌ای است که از آغاز دوره مدرن و در نتیجه جهش اجتماعی سرنوشت‌ساز شمال‌غربی اروپا ظاهر شد. خیزش جامعه سرمایه‌داری پویا که در مراحل پی‌درپی در فراسوی اروپا گسترش یافت، کنترل بخش‌های گسترده‌ای از دنیا را در دست گرفت تا آنکه در قرن‌نوزدهم بر سراسر جهان سیطره یافت. گسترش سرمایه‌داری به‌تدریج به شکل‌گیری دوقطبی کشورهای توسعه‌یافته و توسعه‌نیافته انجامید و جهان را به جنگ داراها و ندارها بدل کرد. این الگو از گسترش سرمایه‌داری در میان نظریه‌پردازان نیز به نزاع‌های فکری مختلفی منجر شد که از جمله مهم‌ترین آنها را می‌توان «نظریه وابستگی» دانست. در دهه1970 کشمکش روشنفکرانه تند‌و‌تیزی میان نظریه‌پردازان وابستگی مانند سمیر امین، آندره گوندر فرانک و امانوئل والرشتاین و منتقدان نظریه وابستگی، درگرفت که گاه به آنان تحلیلگران شیوه تولید یا «گروه بین‌المللی‌کردن سرمایه» می‌گفتند و به بحث‌های مختلفی دامن زد. اما آنچه در اواخر قرن‌بیستم و اوایل قرن حاضر شاهدیم؛ شکل‌گیری یک ‌جهان سوم، درون جهان اول است. تا پیش از این کشورهای توسعه‌یافته می‌کوشیدند تقابل خود را با ممالک توسعه‌نیافته، تمایزی بیرونی نشان دهند و الگوی پیشرفت را الگویی همگانی قلمداد کنند. ولی امروزه این تمایز به درون خود کشورهای به‌اصطلاح جهان اول کشیده شده است. تقابل یک‌درصدی‌ها و 99درصدی‌ها را شاید بتوان درونی‌شدن همین تمایز بیرونی تلقی کرد. آنچه در اواخر قرن‌بیستم با هیاهوی بسیار، «جهانی‌شدن» خوانده می‌شد بیش از هرچیز جهانی‌شدن فقر و فلاکت در سراسر پهنه گیتی بود و حرکت سرمایه و زوج ابدی آن، نابرابری تا اقصی‌نقاط جهان. مولفه‌های این جهان سوم درون کشورهای توسعه‌یافته را به‌خوبی می‌توان مشاهده کرد: حضور جمعیت پرشماری از بیکاران در سراسر اروپا، شکل‌گیری زاغه‌ها در اغلب کشورهای توسعه‌یافته، شورش‌های گرسنگان در لندن و پاریس، کاهش امید به زندگی و فقدان هرگونه خدمات رفاهی و درمانی برای بخش عمده‌ای از ساکنان کره خاکی. این مجموعه از مولفه‌ها هم‌بسته، سیاست‌هایی است که از دهه1970 با بیشترین شتاب در کل جهان پیاده شد. از سال‌های دهه70میلادی و به دنبال فراگیر شدن سیاست‌های تعدیل اقتصادی بانک جهانی و صندوق بین‌المللی پول که جهت کاهش بحران بدهی‌های کشورهای در‌حال‌توسعه تجویز می‌شد، شاهد اجرای برنامه‌هایی نظیر کاهش سرمایه‌گذاری‌های عمومی، خصوصی‌‌سازی گسترده، کاستن از حجم یارانه‌ها، کاهش تعرفه‌های واردات و در نتیجه، موج گسترده بیکاری بودیم. با سرکوب نیروهای اجتماعی متشکلی که بتوانند در مقابل این هجوم همه‌جانبه ایستادگی کنند، روند مذکور نتیجه‌ای جز آنچه امروز در قالب تقابل «وال‌استریت» با «مین‌استریت» می‌بینیم نداشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.