|

یادداشتی درباره «چندمترمکعب عشق» ساخته جمشید محمودی

سوژه ناب، پرداخت الکن

فریبا اشویی

عبدالسلام، شهروندی افغانی است که برای حفظ جان و زندگی‌اش به ایران مهاجرت کرده است. او به همراه دخترش مرونا در یک کارگاه مشغول کار شده است. ساعد سهیلی در نقش صابر که پسری ایرانی است در یک‌گاراژ در حاشیه تهران، به مرونا، دختر افغانی دل می‌بندد و روزبه‌روز این علاقه و پیوند محکم‌تر می‌شود تا این که... فیلمنامه دوپیرنگ اصلی دارد که به موازات هم قصه را پیش می‌برند. پیرنگ اول به موضوع مهاجرت افغان‌ها و مشکلاتی که در ایران با آن مواجهند، می‌پردازد و پیرنگ دیگر فیلمنامه، دلبستگی پسر ایرانی را به دختر افغان دنبال می‌کند. این پیرنگ دستمایه نویسنده برای پرداخت درام هم بوده است. اما نویسنده نتوانسته چینش درستی برای اتفاقات قصه فراهم آورد. شخصیت‌های مکمل در قصه تنها راوی‌اند و در حد ارایه یک‌تیپ باقی می‌مانند. در حالی که نوشتن شناسنامه برای هرکدام از این شخصیت‌ها و پرداختن به لایه‌های زیرین شخصیتی‌شان قطعا می‌توانست خرده‌قصه‌ جذاب و موثرتری در جهت پیشبرد داستان اصلی فراهم کند؛ خرده‌قصه‌هایی که پشتیبان ارزشمندی برای خط اصلی داستان به‌شمار می‌آیند و کشش و ریتم قصه را از یکنواختی و تکرار درمی‌آورند. آنچه که نویسنده «چندمترمکعب عشق» روی آن تاکید داشته، تنها تمرکز بر دوجوان اصلی و قصه دلبستگی‌شان بوده تا به‌وسیله آنان فضای گرم و عاشقانه لازم برای پایان نافرجام درامش را فراهم آورده باشد. بیننده از آغاز تا نیمه‌های فیلم شاهد هیچ‌گونه گره‌افکنی و نقطه‌عطف موثری در قصه نیست و متاسفانه اغراق در پرداخت رابطه محبت‌آمیز دوشخصیت اصلی، به‌نفع جریان اصلی قصه هم نبوده است و قصه را تا مرز فیلم‌های پرسوزوگداز هندی پیش برده است. تا جایی که دیگر پیرنگ اصلی فیلمنامه یعنی همان زندگی مهاجران افغان و تلخی‌هایش را تحت‌الشعاع خود قرار می‌دهد. عبدالسلام در «چندمترمکعب عشق» یکی از هزاران مهاجری است که همه زندگی‌اش را بر اثر این مهاجرت از دست داده و قصه فیلم می‌توانست زمینه پرداخت اصولی‌تر این شخصیت را فراهم آورده و با کنکاش علل باخت این شخصیت، مقوله مهاجرت افغان‌ها را هم به‌شایستگی آنالیز کند. اما فیلمنامه‌نویس به‌سادگی از کنار این فرصت عبور می‌کند و سوژه‌ای به این بکری و پرمایگی را قربانی قصه‌ای تکراری می‌کند. بدون‌شک پیشبرد موازی این دوماجرا، نتیجه‌اش فیلمنامه‌ای محکم و بدون‌نقص بود که کارگردانی خوب جمشید محمودی را شاخص‌تر می‌کرد. مکان‌هایی که قصه فیلم در آن می‌گذرد، در آغاز به‌دلیل تنوع، رغبت و سلیقه مخاطب را برانگیخته می‌کنند، اما آرام‌آرام با عبور از پرده آغازین، به‌دلیل اینکه محرک موضوعی خاصی در آن برای بیننده ایجاد نمی‌شود همین جذابیت و رغبت برای مخاطب تبدیل به رخوت و کلافگی می‌شود. کارگردان با عنایت به کاستی‌های قصه خود، تلاش می‌کند تا در پرده سوم فیلم، شماری از این کاستی و خلأها را جبران کند. اما چون پرده اول به‌درستی هدف‌گذاری نشده، شیب تند پرده سوم تا رسیدن به حادثه دراماتیک خوب از کار درنمی‌آید. «چندمترمکعب عشق» جمشید محمودی تلاش می‌کند عاشقانه‌های دلنشین را از میان انبوه زشتی‌ها بیرون آورد. پلان‌های حرکت آهسته (اسلوموشن) که تعداد آن در کل فیلم کم هم نیست، تلاش کارگردان برای ایجاد فضای دراماتیک در فیلم است؛ تلاشی که نه‌تنها موفق نبوده بلکه از ارزش‌های بصری فیلم نیز کاسته است. محمودی همچنین در مسیر دستیابی به عاشقانه‌های دراماتیکش از موسیقی هم استفاده می‌کند. اگرچه موسیقی فیلم قادر است به‌عنوان یکی از شخصیت‌های فیلم تعیین‌کننده باشد، اما در این فیلم به‌دلیل ناهماهنگی به هنگام صداگذاری و میکس، موسیقی حضور نابجایی داشته و نتوانسته است برای دستیابی به ضرباهنگ مطلوب در سکانس‌های مورد اقبال کارگردان مطلوب واقع شود. جمشید محمودی سینما را می‌شناسد، با نشانه‌شناسی و قانون زیبایی‌شناسی تصویر آشناست و باوجود کاستی‌های مورد اشاره فوق، در کلیت اثرش با تسلط از مهارت‌هایش بهره کافی برده است. او در پرداخت و چینش پلان‌هایش میزانسن‌های پویا و بی‌نظیری را به نمایش می‌گذارد. همچنین فیلمبرداری از شاخص‌های فیلم «چندمترمکعب عشق» است که به‌غیر از چندنمای باز بدون تحرک از محل زندگی افغان‌ها و نماهای آزاردهنده از قراضه کانتینرها، باقی به‌ویژه در اجرا بسیار خوب ارزیابی می‌شوند. بیننده در طول این اثر شاهد تصاویر چشم‌نوازی است که تا حد زیادی کاستی‌های محتوا و پلان‌های کسل‌کننده آغازین را پر کرده و مخاطب را با خود همراه می‌کند. در پایان باید گفت فیلم «چندمترمکعب عشق» سوژه ناب و متفاوتی دارد، اما در پرداخت الکن است. توجه بیشتر به فیلمنامه و اصول نگارش آن می‌توانست از این فیلم یک‌پدیده بسازد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.