عموزادهخلیلی، رییس هیاتمدیره انجمن نویسندگان کودک و نوجوان:
استحقاق نویسندگان بیشتر از اینهاست
گیسو فغفوری: عصر امروز مراسم جشن تولد هفدهمینسال تاسیس انجمن نویسندگان کودکونوجوان برگزار میشود؛ انجمنی که در این مدت برنامههای صنفی کوچک و بزرگی داشته است که به سرانجام رسیده از پیگیری حقوق نویسندگان یا برگزاری میزگردهایی درباره سانسور و ممیزی و پیگیری برنامههایی برای بزرگداشت نویسندگانی همچون مرادیکرمانی. به این مناسبت با فریدون عموزادهخلیلی، رییس هیاتمدیره کنونی و عضو هیات موسس انجمن گفتوگو کردیم:
آغاز هفدهمینسال تاسیس انجمن نویسندگان کودک و نوجوان است، زمانی که در آغاز راه بودید تصور میکردید انجمن این مدت دوام بیاورد؟ راستش را بخواهید، نه! این ناامیدی هم هیچربطی به نویسندگان کودک و نوجوان نداشته. حقیقت این است که در ایران کارجمعیکردن مشکلات خودش را دارد و اغلب این مشکلات هم ساختاری است و گاهی مقطعی. مثلا در طول تاریخ یک بیاعتمادی از طرف دولتها نسبت به تشکلها و سازمانهای غیردولتی بوده. دولت ها همیشه فکر کرده که وقتی چهارتا آدم همفکر، همصنف و همدرد و هممساله دورهم جمع میشوند حتما توطئهای در کار است. از آن طرف بخش غیردولتی و مردم یکسوءظن تاریخی نسبت به دولت ها داشتهاند. چون همیشه خیال کردهاند دولتها بهدلیل آنکه قدرت دارد و زورش میرسد، میکوشد بهمحض آنکه اراده کند تضعیف و تخریب و حتی نابودشان کند. این بیاعتمادی و سوءظن یا سوءتفاهم تاریخی گاهی شل و سفت شده، اما همیشه بوده است. بسته به نگاه دولت به مردم و جامعه مدنی و همچنین درک جامعه مدنی از شرایط، این سفتی و شلی تغییر کرده. از طرف دیگر خود خلقوخوی مردم ما هم بهگونهای است که انگار نمیتوانستند زیاد دورهم بنشینند، همدیگر را تحمل کنند و مسیر درازی را - با حفظ انتقاد و تفاوت نگاه- با هم پیش ببرند. آن شوخی تاریخی، رگههایی از این حقیقت را در خود دارد که ما وقتی دونفر میشویم حزب تشکیل میدهیم و وقتی سهنفر میشویم انشعاب میکنیم! با چنین پسزمینه ذهنی، فرهنگی و اجتماعی است که میگویم اصلا فکر نمیکردم اینقدر دوام بیاوریم و حالا باید بگویم واقعا شگفتزده و ذوقزدهام از دوام انجمن تا به امروز. اما وقتی با خودم خلوت میکنم، میگویم شاید یکی از علتهای اصلی این دوام از قضا به اعضای این انجمن برمیگردد، یعنی نویسندگان کودک و نوجوان و فکر میکنم شاید همان درجاتی از کودکانگی ذاتی که در این نویسندگان هست به کمکشان آمده برای رواداری نسبت به همدیگر، تحمل و مدارای همدیگر و دوام این مجموعه. اگر بخواهید گذشته را مرور کنید چه سختیهایی را پشتسر گذاشتهاید؛ در این مدت رابطه انجمن بهعنوان یک نهاد مدنی با دولت چگونه بوده است؟ اگر بخواهم تشکیلاتی نگاه کنم، انجمن همیشه گرفتار سختی بوده، از نداشتن ساختمان و امکانات کافی و درخور بگیرید تا کملطفیهای مستمر این و آن. اما اگر بخواهیم شخصی و عاطفی نگاه کنیم مرگ بعضی از نویسندگان کودک و نوجوان که جزو همراهان و موسسان معنوی یا اولیه انجمن بودهاند مثل مهدی آذریزدی، حسین ابراهیمیالوند، نادر ابراهیمی و قهر و جداشدن بعضی از اعضای خوب و اصلی انجمن در اثر بعضی دلخوریها یا سوءتفاهمها. برای انجمنی مثل انجمن ما، که پایهاش، هم بر ساختارهای تشکیلاتی بنا شده هم ارتباط عاطفی اعضا، این دو مشکل میتواند مشکلات جدی باشد. چه مواقعی دولت برای انجمن شما بهعنوان کمک و پشتیبان بوده است و چه زمانهایی مسیر شما را سنگلاخ کرده است؟ بستگی به دولتش داشته و دیدگاهی که دولتمردان جامعه مدنی و تشکلهای غیردولتی داشتهاند. در دورهای مثل دوره خاتمی، چون نگاه تقویت جامعه مدنی و تشکلهای مردمنهاد بوده، بهترین رابطه و تعامل را داشتهایم، هم ما به سهم خود و با توجه به پتانسیلهایمان با رویکرد منافع ادبیات کودک و نویسندگان کودک و نوجوان، گوشهای از بار دولت را برداشتهایم و هم دولت حمایتمان کرده است. در دوره دیگری مثل دوره آقای احمدینژاد، که یک سوءظن عمومی نسبت به جامعه مدنی و اهل فرهنگ و تشکلهای مردمنهاد وجود داشت، نهتنها ارتباط ما با دولت تقریبا تعطیل بود که بیشترین محدویتها و تنگناها را داشتهایم و همینقدر که توانستهایم در آن دوره دشوار روی پای خودمان بایستیم و از هم فرونپاشیم هنر کردهایم. اما نگاه کلی در انجمن، چه در میان موسسانش و چه در میان عموم اعضا، این است که باید سوءتفاهمها و سوءظنها را کنار گذاشت و هم با دولت و هم با نهادهای غیردولتی دیگر تعامل مثبت و سازنده داشت. اگر واقعبینانه نگاه کنیم، جز این هم چارهای نداریم. به هر حال این ساختار سه پایه دارد؛ دولت، مردم، نهادهای غیردولتی. بین اضلاع این مثلث باید تعادل برقرار باشد تا امکان پیشرفت و حرکت روبهجلو فراهم شود. فکر میکنید اکنون و در این دولت ارتباط چگونه باشد؟ ارتباط ما با دولت آقای روحانی مثبت و تعاملی است. کاری هم به اینکه چه کسی اصولگراست و کی اصلاحطلب نداریم، اینکه میگویم کاری نداریم از موضع انجمن میگویم. انجمن نویسندگان کودک و نوجوان یک انجمن غیردولتی، غیرسیاسی و غیرانتفاعی است. بنابراین نه اهمیتی دارد که مواضع سیاسی کسی چه هست و چه نیست، نه اصولا به انجمن ارتباطی دارد. ما به دیدگاهها کار داریم، اینکه نگاهشان به تشکلهای مدنی و نهادی غیردولتی چیست؟ اگر میگویم در دوره احمدینژاد با مشکل مواجه بودیم و در دوره خاتمی نبودیم هیچ ربطی به گرایش سیاسی دولتها ندارد، برای ما مهم دیدگاهشان نسبت به جامعه مدنی است. اینکه تشکلهای مردمنهاد را چقدر با سوءظن و تهدید نگاه کنند و چقدر آن را فرصتی ببینند که از پتانسیلهایش بهنفع جامعه و مخاطبان اصلیشان، یعنی کودکان و نوجوانان بهره بگیرند. خوشبختانه در حالحاضر تعامل مثبتی با بعضی از نهادهای دولتی آغاز شده، با معاونت فرهنگی وزارت ارشاد اخیرا تفاهمنامهای امضا شده و امید همکاریهای موثرتری میرود، با کانون پرورش فکری، کتابخانه ملی، آموزش و پرورش و شهرداری تهران هم ارتباطها و گفتوگوهایی برای امکان همکاری بیشتر صورت گرفته که امیدواریم به نتایج خوبی برسد. انجمن در این مدت در انجام وظایف صنفی برای نویسندگان چه تلاشی کرده است؟ دولت میتواند به شما کمک کند؟ در اساسنامه انجمن و در آن نگاه آرمانی اولیه موسسان انجمن این شرح وظیفه وجود داشته و دارد. اما یکی از مشکلاتی که انجمن از همان ابتدا با آن مواجه بوده دقیقا همین نقطه است. حمایت از حقوق صنفی نویسندگان کودک و نوجوان جزو شیرینترین و جدیترین آرمانهای ماست اما هزارویک مانع سر راه تحقق این آرزو وجود داشته و دارد، که بعضیهایش ساختاری است و بعضیهایش به دیدگاه مسوولان برمیگردد؛ مثلا در کشور ما نویسندگی شغل محسوب نمیشود. در نتیجه شما همین که شغلت در عمل نویسندگی باشد، یعنی از نظر قانون و وزارت کار و امثالهم شاغل محسوب نمیشوی و در نتیجه هیچ بیمه و امتیاز و تامینی که برای همه مشاغل دیگر وجود دارد برای تو و شغلت تعریف نشده است. این همان مشکل ساختاری است که ما همواره تلاش کردهایم در تعامل با مراجع قانونی و دولتی به راهکارهایی برسیم اما متاسفانه هنوز نرسیدهایم. اگرچه راهکارهای جایگزین پیدا شده و اجرا هم میشود؛ مثل اینکه شرایط، حداقل دارند به صندوق حمایت از نویسندگان و خانه کتاب وزارت ارشاد معرفی میشوند تا از تسهیلات بیمه و تامیناجتماعی برخوردار شوند. اما اینها کافی نیست. نویسندگان کودک و نوجوان بهواسطه حساسیت، اهمیت و تاثیر کارشان، استحقاقشان خیلی بیشتر از بهرهمندی از تامیناجتماعی است و حداقل حقوق صنفی کمترین کاری است که جامعه و دولت میتواند برایشان انجام دهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.