حرکت نمادین، واجد اثرگذاری عمقی یا گذرا؟
عسل عباسیان: 29دی روز هوای پاک است. به بهانه این روز سازمان محیطزیست به رییسجمهور پیشنهاد داده تا همانروز با وسیلهنقلیه عمومی به محل نهاد ریاستجمهوری برود. همچنین از معاون اول رییسجمهور دعوت شده تا خودرو خود را به مرکز معاینه فنی ببرد. به سراغ سهچهره رفتهایم تا آنها بگویند آیا چنین حرکات نمادینی اثر بلندمدت و عمقی خواهند داشت یا صرفا تاثیری گذرا داشته و تبلیغاتیاند؟
حسین انصاریراد نماینده مجلس ششم مسوولان اگر واقعا در مسوولیتشان و انجام نقشی که بر عهدهشان گذاشته شده، صادق و راست باشند و با اخلاص به مسوولیتهایی که دارند و بر عهدهشان گذاشته شده عمل کنند بدونشک بر سطح پایین و عموم مردم اثرگذار هستند و یکی از مهمترین مراکزی که میتواند بر تمامی قشرهای جامعه و طبقات اجتماعی تاثیرگذار باشد همین مسوولان هستند بهخصوص مسوولان اجرایی کشور. صرف اینکه رییسجمهور در یک حرکت نمادین، برای بهبود هوای پایتخت، سوار وسیلهنقلیه عمومی شوند و به مقر مسوولیتشان بروند کفایت نمیکند و باید در همه مسوولیتهایی که برعهده دارند و وظایفی که بابتش قسم خوردهاند از جمله پاسداری از قانون و پاسخگویی به مردم در برابر مسوولیتهایی که دارند، موظف باشند. اگر همه این خصایص در شخص اول اجرایی کشور با هم جمع شود بدونشک در وضعیت و خلقوخو و رفتار مردم تاثیر عمدهای خواهد داشت.
هوشنگ ماهرویان جامعهشناس چندروز پیش دیدم مسوولان شهرداری کیسههایی دم خانه آورده و خواستهاند زبالههای خشک و تر را جدا کنیم. این رفتار واقعا حرکت زیبایی است و سبب میشود مردم یاد بگیرند زبالهها را تفکیک کنند و به این وسیله زبالههایشان بازیافت میشود تا برای تولید کاغذ، دیگر جنگلی نابود نشود. این رفتارها بسیار جالب و زیباست و فرهنگسازی میکند. چندوقت پیش عیسی کلانتری در تلویزیون میگفت مسبب نابودی طبیعت و ویرانی دریاچهها هفتادوچندمیلیوننفر هستند. این گفته کاملا درست است. کمااینکه ما میبینیم جنگل نهارخوران گرگان را تکهتکه و برای ساختوساز ساختمانهای نهادها استفاده کردهاند. یا پریروز میخواندم دوهزارو500هکتار از دشت قزوین را خواستهاند تغییر کاربری بدهند برای ساخت ویلا و مستغلات. متاسفانه ما فرهنگ زیستمحیطی نداریم و اینکه آقای رییسجمهور در روز هوای پاک، با وسیلهنقلیه عمومی به محل کارش برود برای مردم فرهنگ ایجاد میکند چون نسبت به این مقوله حساسشان میکند. من سالها انگلستان بودم و میدیدم همیشه آخر هفتههاست که مردم از اتومبیلهای شخصی استفاده میکنند و نه وسط هفته. آنجا ابدا اینطور که ما سوار اتومبیل شخصی میشویم سوار اتومبیل شخصی نمیشدند. خب همه میدانیم که درصد زیادی از آلودگی هوا هم به دلیل استفاده از وسیلهنقلیه شخصی است. پس این حرکت میتواند سرآغازی برای استفاده کمتر مردم از اتومبیل شخصی باشد.
امیلیا نرسیسیانس انسانشناس و استاد دانشگاه علوماجتماعی تهران مسلما اینکه رییسجمهور بخواهد چنین کاری را حتی در یکروز و بهعنوان یکفعالیت نمادین انجام دهد اتفاق مثبتی است. گاهی افرادی که قرار نیست از وسایلنقلیه عمومی استفاده کنند، وقتی چنین کنند نکات مثبتی در پی خواهد داشت. بههرحال اثرگذار خواهد بود. مردم نگاه میکنند و میبینند یکفردی مثل رییسجمهور که میتواند با اتومبیل اختصاصی خود به محل کارش برود، ترجیح داده در این روز با وسیلهنقلیه عمومی رفتوآمد کند، به مرور از این دست رفتارها الگوی رفتاری میگیرند. یعنی جدا از جنبه نمادین، به مرور زمان چنین رفتارهایی اثرگذار هم خواهد بود. اما اگر بخواهیم روی این دست از مسایل نظیر آلودگی هوا عمیقتر بشویم، نباید فراموش کنیم که این معضلات ریشههای زیرساختی عمیق دارند و بهطورکلی عدماستفاده از وسیلهنقلیه شخصی، در چرخه ایجاد هوای پاک تاثیر چندانی نخواهد داشت چون باید زیرساختها درست شود تا هوای پایتخت پاک و سالم باشد. مردم از این رفتارها الگو میگیرند اما جزیی از عادات رفتاریشان نمیشود. نمیتوان منکر اثرگذاری این رفتارهای نمادین شد اما تاثیرشان ریشهای نیست و در همان حد نمادین میماند و جزو واقعیت زندگی مردم نمیشود. اینکه یکچهره شناختهشده مثل رییسجمهور چنین کاری میکند، نشاندهنده این است که نسبت به مشکلاتی که وجود دارد بیتفاوت نیست و خود توجه یکچهره به آن معضل بهلحاظ روانی تاثیر مثبتی بر مردم خواهد گذاشت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.