تدبیر امیرکبیر برای برونرفت مناطق آزاد از وضع موجود
عبدالرسول خلیلی . کارشناس مناطق آزاد
راههای رفع عقبماندگی اقتصادی ایران که میرزاتقیخان فراهانی؛ مشهور به امیرکبیر آن را بهدرستی تشخیص داده بود، یعنی 1) انتقال علم و تکنولوژی از خارج، 2) حمایت از تولیدات داخلی و 3) اعمال محدودیت بر واردات کالاهای مصرفی، سه عامل اساسی بهمثابه فرصت تاریخی، همواره پیشروی اقتصاد ایران و بهویژه اقتصاد مناطق آزاد و ویژه اقتصادی کشور بوده است. تاسیس این مناطق که حسب تبصرههای 19 و 20قانون برنامه اول توسعه در سال1368 کلید خورد، در سال1372در چنین روزهایی که مصادف با بهشهادترسیدن امیرکبیر در حمام فین کاشان است، با انتخاب اولین روسای هیاتمدیره و مدیرانعامل مناطق آزاد و سایر اعضای هیاتمدیرههای سازمانهای مناطق به مرحله عمل درآمد. آرزوی امیر، برونرفت ایران از عقبماندگی و سوءمدیریت بود؛ دوعاملی که مناطق آزاد همواره برای تاثیرگذاری بر اقتصاد ایران و حضور در بازارهای هدف منطقهای و جهانی از آن در رنج و عذاب بودهاند. مدیران انتصابی منهای دوره اول در هیچکدام از دورهها چکیده فعالیتهای اجرایی و تجربی برای توسعه فعالیتهای مورد نیاز مناطق آزاد نبوده و بعضا بهعنوان حیاطخلوت دولتها عمل میکردند و انتظارات ملی را در خدمت به اقتصاد کشور برآورده نمیکردند. تدقیق در راهکارهای امیرکبیر نشان میدهد که او در ابتدای کار، افراد شایسته را به کارهای دولتی گماشت و سپس به اصلاح وضع اقتصادی، اداری و فرهنگی کشور دست زد. او برای رسیدگی به میزان درآمد و هزینه کشور و اصلاح وضع اقتصادی هیاتی را برگزید. حقوق گزاف شاهزادگان و وابستگان به دربار را قطع یا بسیار کم کرد، جلو رشوهخواریها را گرفت، برای هر ماموری به تناسب کارش حقوقی معین کرد و به حمایت از بازرگانان و تجارت داخلی و خارجی پرداخت. گروهی را برای آموختن صنایع به اروپا فرستاد. به حمایت از صنایع داخلی پرداخت و صنعتگران را به تولید فرآوردههای مورد نیاز کشور تشویق کرد. بر اثر حمایت از صنایع داخلی، کارخانههای کالسکهسازی، سماورسازی، شیشهسازی و سفالینهسازی تاسیس شد. بافت پارچههای مختلف ابریشمی، ماهوت و مخمل رواج یافت، بهطوری که اطلس، مخمل، زری و شالهای امیری کرمان، اصفهان، یزد و کاشان بازار شالهای کشمیری و پارچههای خارجی را از رونق انداختند. کشاورزی را توسعه داد و کشت نیشکر را در خوزستان و مازندران، کشت زعفران را در خراسان و کشت پنبه را در ارومیه تشویق کرد. در تهران بازاری جدید (بازار امیر) و دو میدان بزرگ (سبزهمیدان و توپخانه) ساخت و برای تامین آب پایتخت از کرج تا تهران نهری بزرگ حفر کرد. برای ساختن پل و سد در خوزستان دستورهایی داد و گروهی را برای اجرای این دستورها به آن منطقه فرستاد. این راهبردها با نگاه متناسب با دیدگاههای امروزین اقتصاد میتواند متناسب با بند 11 سیاستهای اقتصاد مقاومتی مبنی بر توسعه حوزه عمل مناطق آزاد و ویژه اقتصادی کشور بهمنظور انتقال فناوریهای پیشرفته، گسترش و تسهیل تولید، صادرات کالا و خدمات و تامین نیازهای ضروری و منابع مالی از خارج، اقتصاد مناطق آزاد و ویژه را به تحولی بزرگ در فرآیند علمی، فنی، تولیدی، خدماتی و رشد اقتصادی برساند. در این راستا صلاحیت مدیران انتصابی باید براساس اهداف و ماموریتهای اقتصادی و جذب سرمایهگذاری شایسته باشد؛ همان که امیر برای اداره کارهای دولتی مورد توجه قرار میداد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.