تصویری از پیری در هنر
مریم حسینی
کمتر کسی میتواند مثل رخشان بنیاعتماد روزگار پیری هنوزنیامدهخود را توصیف کند. شاید 202 فقط یکاپیزود از چهاراپیزود مستند کهریزک باشد اما با جزییات زیاد به آن پرداخته است. این رویکرد میتواند بهنوعی راهحلی باشد برای همه کسانی که از آینده میهراسند؛ همان آیندهای که هرکس بهگونهای از آن میترسد، یکی میشود همان زن چینی که در 28سالگی و در مدت ششماه اندازه 70سالگی شد و دیگری میشود فریماه فرجامی که پساز 11سال دوباره آمده و مشکلی با اینکه چهره پیرش بر پردههای بزرگ سینما نمایش داده شود، ندارد. اما تعداد کسانی که از پیری فرار میکنند، فراوان است، یکی از سایتها، 10 راز جوانماندن پوست بازیگران هالیوودی را مطرح میکند و دستبرقضا همه روشها هم طبیعی است؛ از شکر تا آبلیمو و سایت دیگری بازیگرانی که با گذر 10سال از عمرشان زیباتر شدهاند را فهرست میکند. سایتهای اینطرفی تصاویر مختلف هدیه تهرانی را کنار هم قرار میدهند و درباره پیری او میگویند و از زیبایی ماندگار لیلا حاتمی مینویسند. در بین ورزشکاران، پیری کمتر مطرح است بههمینخاطر حضور ماندگار ستارههای ورزشکار بدمینتون یا فوتبال میشود پرکردن جای ستارههای جوانتر و همه زودتر روزشماری میکنند برای آنها میهمانی خداحافظی بگیرند. در این چنبره جوانزیستن هستند، چهرههای مشهوری همچون بیل گیتس که بهدنبال راههایی هستند برای بهتر زندگی کردن دیگران، مثلا او در آخرین فعالیتش تبدیل فاضلاب به آبآشامیدنی را مورد حمایت قرار داده و میخواهد 95درصد ثروت 89میلیاردیاش را بعد مرگ وقف کند. هرچقدر در کتابها و آثار هنری و سینمایی ترس از پیری نمود پیدا کرده، اما مواجهشدن با آن و بهترگذراندنش کمتر موردتوجه قرار گرفته است. شاید معدود باشند کتابهایی نظیر « پیرمرد 100سالهای که از پنجره پرید و فرار کرد» که روایت جوانی کردن در روزهای پیری است. اما بسیاری از کتابها- «پیرمردودریا»، «گرینگوی پیر»، «کسی به سرهنگ نامه نمینویسد» و... - همه روایت روزگار پیری هستند و مرور دوباره زندگی با هدف یادآوری و همچنین جبران اشتباهات گذشته. همه میخواهند آخر داستانشان خوب و شاد باشد، سوالهای بیجوابشان را پیدا کنند؛ اگر فرصت شود. در فیلمهای سینمایی هم همینطور، است عاشقانههایش میشود «تایتانیک»، « پل مدیسونکانتری»، «یکسال خوب» و... . اکثر سوژهها مشترک است. پدرهایی که از رهاکردن خانواده پشیمان شدهاند، آنهایی که به جای عشق، پول را انتخاب کردهاند و گاهی هم قرار است پیرشدن با شکستن تمام چارچوبها و قیدوبندها باشد. وقتی که سینمای ایران را مرور میکنیم، میبینیم که پرداختن به مساله پیری کمابیش مطرح بوده شاید چون خطر کمتری داشته. مثل خواستگار با بازی ثریا قاسمی و هادی اسلامی یا مدرسه پیرمردها و حتی همین «طهران» که داریوش مهرجویی آن را خلق کرده بود، بهشکلی ایدهآل و در آن سرای سالمندان رویایی اما عجیبتر اینکه در سینمای ایران مردها رکورددار نقش پیرزن هستند، مثلا اکبر عبدی که حتی دیپلم افتخار جشنواره را برای بازی فیلم خوابم میاد گرفته و اینروزها هم که محسن تنابنده در «ابله» بسیارخوب بازی کرده است. انگار اینروزها بیشاز هر زمان دیگری جای خالی پرویندخت یزدانیان، بیبی مجید و رقیه چهره آزاد خودنمایی میکند و اگر یک انتخاب داشته باشیم، هنوز مادر، ساخته علی حاتمی در بهتصویرکشیدن روزهای پیری ماندگارترین است. همه اینها یک نکته را بیشاز هرچیز بهرخ میکشد؛ پیری را فراموش نکنیم و دوستش داشته باشیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.