روایت «ابراهیم حقیقی» از ایده خانه سالمندان هنرمند
این خانه دور نیست
هما نصرتی: یکی از آخرین همکاریهای بیژن بیرنگ و مسعود رسام، کنار هم قرار دادن هنرمندان پیشکسوت در یک خانه بزرگ بود؛ هنرمندانی که امروز بیشتر آنها رخ در نقاب خاک کشیدهاند. «این خانه دور است» اگرچه مفهوم «خانه سالمندان» را در جامعه درحال گذار دهه80 به نقد نشسته بود اما از واقعیت اجتنابناپذیر پیری سخن میگفت و از ضرورت پذیرفتن این واقعیت که بخش عمدهای از بازیگران نامآشنای سینما و تلویزیون، اندکی بعد از پابهسن گذاشتن، از پردههای سینما و سالنهای تئاتر و شبکههای تلویزیونی کنار میروند بی آنکه سرپناهی درست و برنامهریزی شده داشته باشند. باور این حقیقت اما مشکل بود، چراکه جامعه هنوز با واقعیتهای تلخی آشنا نشده بود که تقویم قرار بود در روزهای نهچندان دوری، یادآوریاش کند. مرگ چندچهره سرشناس سینمایی در تنهایی و مشکلات شدید مالی از یکسو و رسانهایشدن تنگدستی و مشکلات بیمهای چند هنرمند دیگر خاطره این خانه دور است را برای علاقهمندان به آنها زنده کرد. یکی از طرحهای نیمهدولتی و نیمهخصوصی که این سالها برای سیستماتیک کردن حمایت از هنرمندان در روزگار پیری جسته و گریخته پیگیری شده، ایجاد خانه سالمندانی است ویژه هنرمندان تا آنها نیز ارج گذاشته شده و بر صدر نشینند. این ایده اما این بار نه توسط نهادهای بیربط و باربط واسطه، بلکه از سوی ابراهیم حقیقی از هنرمندان برجسته عرصه گرافیک مطرح شده و او در گفتوگو با «شرق» ضمن بیان برخی از جزییات آن، اظهار امیدواری میکند که اینبار، مشکل خانه سالمندان برای همه هنرمندان کشور حل شود. خانه سالمندان هنرمند چیست؟ طرحی که ابراهیم حقیقی آن را تهیه کرده، «خانه سالمندان هنرمند» نام دارد و همانطور که از نامش پیداست قرار است سرپناه روزگار پیری هنرمندانی باشد که سالها عمر خود را وقف مردم کردهاند و در سن بالا نیاز به محلی برای آسایش و گذران عمر دارند. او میگوید که در صورت اجراییشدن طرح «خانه سالمندان هنرمند» میتوان امیدوار بود که هنرمندان نهفقط به لحاظ فیزیکی، بلکه بهلحاظ روحی نیز از حمایتهای لازم برخوردار شوند: «اساس این طرح بهگونهای است که با ایجاد خانه سالمندان هنرمند، مراجعان دیگر تنها در یک خانه سالمندان معمولی حضور نخواهند داشت، بلکه این مرکز علاوه بر دارابودن امکانات رایج در چنین مکانهایی، کارگاهها و مراکز ویژهای هم برای آنها در نظر گرفته است.» براساس آنچه که این هنرمند پیشکسوت میگوید، خانه سالمندان هنرمند، کارگاههای اختصاصی مجسمه سازی، تئاتر، فیلمسازی و... خواهد داشت و همینطور سالنهایی برای نمایش فیلم و احتمالا محلی برای برگزاری دیدارهای مردمی با هنرمندان. او در اینباره توضیح میدهد: «واقعیت این است که بسیاری از هنرمندان پیشکسوت کشور از چهرههای سرشناس جامعه هستند و مردم تمایل زیادی به دیدار با آنها دارند، خانه سالمندان هنرمند باید بهگونهای باشد که امکان این دیدارها را در محیطی آرام و صمیمی فراهم کرده تا ارتباط این مرکز با جهان بیرون قطع نشود.» هزارتوی تصمیمگیریها هیچ دولت و نهاد تصمیمگیری در حوزههای فرهنگی و اجتماعی کشور، مخالف ساخت خانه سالمندانی ویژه هنرمندان نبوده اما این که چرا چنین طرحی سالها از فهرست مطالبات و هدفگذاری نهادهای بالادستی به دور بوده، موضوعی است که جای بررسی دارد. با این همه حتی طرح ابراهیم حقیقی نیز، طرح تازهای نیست و او تا رساندنش به گوش مسوولان راه پرپیچوخمی را طی کرده است: «چند سال پیش، طرح را برای اولین بار به شورایعالی خانه هنرمندان برده و در آنجا مطرح کردم. خاطرم هست که با آقایان انتظامی، سریر و فراهانی در این جلسه حضور پیدا کردیم و حتی بعد از آن ملاقاتهایی هم داشتیم. در یکی از این ملاقاتها، اسپانسری برای اجرای طرح و ساخت خانه هنرمندان سالمند پیدا شد اما او سرمایهگذاریاش را مشروط به این موضوع میدانست که شهرداری تهران زمین این طرح را در اختیارش بگذارد.» مشکلات از همین جا شروع میشود، شهرداری چندبار زمینهایی را برای این طرح معرفی میکند اما غالبا دو مشکل عمده دارند؛ «زمینهایی که معرفی میشد یا بسیار کوچک بودند یا از شهر فاصله زیادی داشتند و به همین خاطر طرح خانه سالمندان هنرمند نتوانست به اجرا درآید.» در قدم بعدی، ابراهیم حقیقی طرح خود را با صندوق حمایت از هنرمندان در میان میگذارد: «فعلا طرح در اختیار این صندوق است و قول دادهاند آن را بررسی کرده و نتیجه را اعلام کنند.» خانم حقشعار، معاون این صندوق هم ضمن تایید این موضوع میگوید: «طرح خانه سالمندان هنرمند با نظر مثبت ریاست صندوق حمایت از هنرمندان در اختیار تیمهای کارشناسی قرار گرفته تا درباره چند و چون اجرایی آن به نتیجه روشنی برسند و به زودی، حاصل این بررسی اعلام خواهد شد.» ایده اولیه خانه سالمندان هنرمند خانه سالمندان هنرمند میتواند یک پاسخ سیستماتیک و برنامهریزی شده به مطالبه و حق هنرمندانی باشد که عمر خود را وقف رضایت مخاطبان خود کردهاند، اما متاسفانه در طول سالها فعالیت هنری، از کمترین امکانات رفاهی، خدماتی و حمایتی برخوردار بودهاند. ابراهیم حقیقی وقتی که میخواهد توضیح دهد که ایده اولیه راهاندازی چنین مرکزی چطور به ذهنش خطور کرده، بعد از این مقدمه به تلاشهای عزتالله انتظامی اشاره میکند که سالها یکتنه هنرمندان سالمند یا نیازمند را شناسایی کرده و برای حل مشکلاتشان آستین بالا زده است: «واقعیت این است که مشکلاتی از این دست که هنرمندان با آن درگیر هستند به اندازهای زیاد و گوناگون است که با همه تلاشهای جناب انتظامی، باز هم بسیاری از هنرمندان به دلایلی از این چتر حمایتی برخوردار نمیشدند و همین موضوع، مرا واداشت که باید با تفکری بنیادی، این مشکل برای همیشه حل شود.» او تاکید میکند که شرایط امروز جامعه هنری کشور به گونهای است که بسیاری از هنرمندان از بیمههای خدمات درمانی بیبهرهاند و حتی بسیاری براساس قوانین رایج، حقوق بازنشستگی ندارند، در حالی که هنرمندان نیز همچون دیگر فعالان عرصههای گوناگون کار و صنعت، سالها وقت و انرژی جوانی خود را صرف کشورشان کردهاند. حقیقی معتقد است که ایجاد خانه سالمندان هنرمند، گامی است که اگر درست و به موقع برداشته شود، میتواند جهت رفع بسیاری از مشکلات در این عرصه عمل کرده و به ارتقای جایگاه هنرمندان پیشکسوت کشور بینجامد. با این حساب، اگر درِ حوزه فرهنگ و هنر، آنطور که مسوولان وزارت ارشاد میگویند، روی پاشنه تازهای چرخیدن گرفته باشد، این امید هست که سالمندی، فرصت خوبی برای هنرمندانی باشد که با حضور در چنین مراکزی، علاوه بر گردهم آمدن و رفع تنهایی روزگار، به خلق و آفرینشهای هنری خود ادامه دهند و شاید آن موقع بشود گفت که هیولای خانه سالمندان، دیگر خیلی هم ترسناک نیست؛ چرا که «این خانه دور نیست.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.