|

مهم‌ترین نویافته‌های پارینه‌سنگی در سال۲۰۱۴میلادی

درهم‌تنیدگی علوم انسانی و تجربی

سونیا شیدرنگ . دکترای باستان‌شناسی پارینه‌سنگی دانشگاه بوردو، تالنس فرانسه

با نگاهی کوتاه به فهرست کشفیات باستان‌شناسی پارینه‌سنگی و دیرین‌ انسان‌شناسی در سال گذشته میلادی، می‌توان به نقش پررنگ پژوهش‌های تعیین توالی دی‌ان‌ای برای یافت ارتباط‌ گونه انسان‌های امروزی و نئاندرتال‌ها پی برد. سال2014 با دو مقاله مهم در مجلات «ساینس» و «نیچر» آغاز شد. این مقاله‌ها وجود بیش از دودرصد ژن نئاندرتال‌ها را در ترکیب ژنتیک انسان‌های امروزی غیرآفریقایی مطرح کردند. این پژوهش‌ها پا را از این نیز فراتر گذاشت و به تحلیل امتیاز تطابقی ژن نئاندرتال‌ها با شرایط آب‌وهوای سرد اوراسیا و انتقال آن به نخستین اجداد انسان‌های امروزی پرداختند. گروه «اسوانتِ پابو» پژوهشگر موسسه انسان‌شناسی تکاملی ماکس پلانک در لایپزیک آلمان با بررسی توالی ژنوم سه نمونه استخوان نئاندرتال از سیبری، کرواسی و اسپانیا، این فرضیه را مطرح کرد که تنوع ژنتیکی نئاندرتال‌ها، بسیار کم و احتمالا جمعیت محدود و منزوی‌ای داشته‌اند که شاید یکی از دلایل مهم از میان رفتن آنها نیز همین عامل باشد. «پابو» و همکارانش سال2014 را با رمزگشایی توالی دی‌ان‌ای بقایای یک انسان مدرن یافت‌شده در سیبری و مربوط به 45هزارسال پیش، به پایان رساندند. نتایج این پژوهش که در مجله «نیچر» به چاپ رسید، حاکی از وجود درصد اندکی از ژن نئاندرتال در توالی دی‌ان‌ای این انسان 45هزارساله است. این یافته ممکن است نشانگر هم‌آمیزی اجداد او با نئاندرتال‌ها حدود 60 تا 50هزارسال پیش و همزمان با خروج آنها از آفریقا و رویارویی با ساکنان غرب اوراسیا یعنی نئاندرتال‌ها باشد. بر اساس مطالعات تبارشناختی موجود، ساکنان امروزی آسیا، اروپا و همچنین بومیان آمریکا، درصد کمی ژن نئاندرتال دارند که احتمالا به جا مانده از ارتباطات اولیه با ساکنان مناطق جدید در زمان خروج از آفریقا بوده است. اما گذشته از نویافته‌های استخراج دی‌ان‌ای و ژنوم‌های باستانی، باستان‌شناسی پارینه‌سنگی نیز شاهد کشفیات چشمگیری بود که در ادامه به مهم‌ترین آنها اشاره می‌شود. غار «گُرهام» در جبل‌الطارق شواهد غیرمنتظره‌ای از زندگی و توانایی ادراکی نئاندرتال‌ها ارایه کرده است که شامل نخستین نشانه از هنر در این دوره و همچنین نخستین شواهد استفاده از پرندگان در زنجیره غذایی آنها بود. در انتهای این غار مجموعه‌ای از خطوط ضربدری‌شکل روی صخره‌ها یافت شد که در ارتباط با رسوبات پارینه‌سنگی میانی بوده و کارشناسان تاریخی بیش از 39هزارسال را برای آن تخمین زده‌اند. علاوه بر این خطوط حکاکی‌شده که نخستین نشانه هنری نسبت داده شده به نئاندرتال‌هاست، صید و خوردن کبوتر توسط ساکنان پارینه‌سنگی میانی این غار، از نخستین شواهد مصرف گوشت پرندگان به عنوان غذا در این دوره به شمار می‌آید. بررسی بقایای جانوری به‌دست‌آمده از این غار که مربوط به استقراری با تاریخ 67هزار تا 40هزارسال پیش بودند به شناسایی تعداد قابل‌توجهی استخوان کبوتر کوهی با آثار به‌جا مانده از دندان انسان، برش ابزار سنگی و سوختگی منجر شد که نشانگر 30هزارسال صید این پرندگان توسط نئاندرتال‌هاست. یکی دیگر از کشفیات جالب توجه سال2014 میلادی، ارایه سال‌یابی غیرمنتظره‌ای برای نقاشی‌های صخره‌ای نقش دست انسان و حیوانات یافت‌شده در یکی از جزایر اندونزی بود. سال‌یابی اورانیوم-توریوم لایه کربنات کلسیم تشکیل‌شده روی برخی از این نقاشی‌ها، نشانگر تاریخی حدود 40هزارسال پیش است که قدیمی‌تر از تمامی نقاشی‌های پارینه‌سنگی جدید در اروپاست. پژوهشگران دو فرضیه در توضیح وجود این نقاشی‌ها در این زمان و مکان خاص مطرح کرده‌اند. این احتمال‌ها عبارتند از وجود خاستگاه محلی برای آنها در اندونزی یا دستاورد انسان‌های مدرن با منشأ آفریقایی. علاوه‌بر این نقاشی‌ها، در آخرین ماه سال میلادی گذشته، کشف تصادفی یک‌حکاکی کوچک که گزارش آن در مجله «نیچر» به چاپ رسید، باستان‌شناسان پارینه‌سنگی را حیرت‌زده کرد. این کشف وجود چندین خط زیگزاگ کوچک درون یک صدف آب شیرین با تاریخی حدود 540هزار تا 430هزارسال پیش است که متعلق به مجموعه سنگواره‌ای بوده که در سده19میلادی به همراه اولین بقایای انسان‌های راست‌قامت (Homo erectus) در جاوه اندونزی یافت شده بود. این خطوط زیگزاگی، حداقل 300هزارسال قدیمی‌تر از نمونه‌های یافت‌شده در غارهای رودخانه کلاسیس در آفریقای‌جنوبی هستند که پیش از این به‌عنوان قدیمی‌ترین نقوش ایجادشده به دست انسان معرفی شده بودند. براساس یافته‌های باستان‌شناختی، چنین شواهدی تاکنون فقط به گونه ما نسبت داده می‌شد، اما در صورت تایید نهایی این یافته، فرضیات موجود در مورد توانایی ادراکی انسان‌های راست‌قامت، کاملا دگرگون خواهد شد. انتشار این یافته در سال گذشته برای دومین‌بار توجه باستان‌شناسان را به سوی اندونزی و مناطق جنوب‌شرق آسیا جلب کرد و قطعیت باستان‌شناسی را در برخی موارد به چالش کشید. از دیگر یافته‌های بی‌سابقه باستان‌شناسی پارینه‌سنگی در سال میلادی گذشته، کشف فسیل مدفوع 50هزارساله‌ای بود که فرضیه گوشتخواری محض نئاندرتال‌ها را زیرسوال برد. این سنگواره مدفوع که در بقایای اجاق‌های کاوش‌شده در «ال سالت» در اسپانیا یافت شد، برای شناخت آثار باکتری‌های موجود در آن، بررسی شد. در نتیجه این آزمایش‌ها، چهار نوع چربی مربوط به گوشت و دوترکیب مربوط به کلسترول که نشانه استفاده از گیاهان است و همچنین انگل‌هایی مشابه انگل‌های انسان مدرن شناسایی شد. این یافته مدرک مستقیمی از مصرف خوراکی گیاهی توسط نئاندرتال‌ها و کامل‌کننده شواهد ارایه‌شده چندسال اخیر است که شامل بقایای گیاهان روی ابزار و حتی در پلاک دندان نئاندرتال‌ها بود. موارد ذکرشده از مهم‌ترین نویافته‌های باستان‌شناسی پارینه‌سنگی و دیرین‌انسان‌شناسی سال2014 هستند که در میان ده‌ها یافته دیگر به چشم می‌خورند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.