|

سایه‌ها و جهان‌متمدن

محمدعلی عسگری: حمله تروریستی به مجله «شارلی‌ابدو» در مرکز پاریس و کشتن 12نفر از اعضای تحریریه آن نه‌تنها برای فرانسه که برای کل اروپا شوک‌آور بود. این اتفاق برای مسلمانان نیز دردناک و نگران‌کننده بود؛ چه مسلمانانی که در اروپا زندگی می‌کنند و می‌دانند چنین حوادثی تا کجا بر آینده کار و زندگی‌شان اثر خواهد گذاشت و چه مسلمانان متمدن و روشن‌اندیشی که در سراسر جهان دلشان از این اتفاق به‌درد آمد که چرا باید دینی چون اسلام که پیامبرش مظهر رحمت و شفقت است، اینچنین بازیچه بازی‌های سیاسی و ایدئولوژیک در غرب و شرق جهان قرار گیرد؟ و این ماجرا می‌خواهد تا کجا ادامه داشته باشد؟ اتفاقا همان‌هایی که چندماه پیش یک‌مدرسه را در پیشاور آماج گلوله‌های مرگبار خود قرار دادند نیز خود را پیرو اسلام معرفی می‌کردند. از آن‌طرف کشتن چندروزنامه‌نگار -گیریم به قول بعضی هتاک- چه معنا و مفهومی در فرهنگ بشری و از جمله قاموس ادیان دارد؟ از یک‌سو این سوال پرسیده می‌شود که آزادی بیان تا کجا مجاز است و آیا می‌توان به بهانه آزادی بیان به مقدسات اقوام و ملل دیگر نیز توهین کرد؟ و از سوی دیگر این سوال که حتی اگر کسی به مقدسات دینی توهین کرده باشد، جزایش اعدام و کشتن و ترور است؟ و از این قبیل پرسش‌های فراوان دیگر که باید صاحبنظران به آنها پاسخ دهند. در اینجا از زاویه‌ای دیگر به این پدیده نگریسته می‌شود و آن نفس «تروریسم» است که به‌خصوص در دنیای معاصر می‌رود که به پدیده‌ای روزمره تبدیل شود. تروریسم درگذشته عملی مجرمانه خاص و استثنایی بود که با انگیزه‌های فردی یا گروهی صورت می‌گرفت. بعدها گروه‌های سیاسی هم از این ابزار برای حذف رقیبان یا دشمنان‌شان استفاده کردند و به آن رنگ‌و‌‌بویی ایدئولوژیک دادند. همین امر به گروه‌های مذهبی نیز سرایت کرد و ترور معنای «جهاد و مجاهدت» به خود گرفت. بعد از این بود که دیگر کار به امثال القاعده و داعش و جبهه‌النصره سپرده شد تا این راه را ادامه داده و به هرشیوه‌ای که خود می‌پسندند ترور و تروریسم را جلو برده و حتی از طریق سربریدن زندانیان مفلوک و اسیر به‌قول خودشان «جهاد و مجاهدت» کنند. برای مقابله با این اپیدمی خوفناک باید بنیادگرایی را برانداخت و برای برانداختن بنیادگرایی باید آفتاب تمدن را گسترش داد و فراگیر کرد و این کار بیشتر نیازمند راه‌حل‌های اقتصادی، فرهنگی و سیاسی است تا نظامی؛ یعنی همان راه غلطی که دست‌کم 15سال گذشته تجربه شده و مهم‌ترین نتیجه‌اش این بود آتشی را که در یک جا متمرکز بود در سراسر جهان پراکنده کرد. به عاملان همین حادثه نگاه کنید. دوبرادر به‌اضافه یک داماد و یک خواهر یعنی اعضای یک خانواده در گوشه‌ای از پاریس احساس تکلیف کرده‌اند مجله‌ای هتاک را تنبیه کنند حتی اگر بر سر این کار جان خود را هم بدهند. از این افراد یا خانواده‌ها کم نیستند و بنابراین اقدامات امنیتی و گرفتن و کشتن یکی‌، دونفر هیچ‌تغییری در اصل ماجرا ایجاد نمی‌کند. این نکته نیز دیگر مثل روز روشن است که تا وقتی در غزه کودکان از سرما و بی‌خانمانی جان می‌دهند یا بمب‌های اسراییلی صدها‌خانه را در چشم برهم‌زدنی با خاک یکسان می‌کند، تا وقتی در افغانستان یا پاکستان هواپیماهای بدون‌سرنشین خانه‌ای گلی را بر سر خانواده‌ای آوار می‌کنند و تا زمانی که در نیجریه فقر و فلاکت بیداد می‌کند، جوانانی پیدا خواهند شد که خود را تسلیم داعش یا القاعده یا بوکوحرام یا هرنام و عنوان دیگری کرده یا حتی به‌صورت انفرادی دست به اقدامات تروریستی بزنند. بهتر نیست به‌جای اینگونه اقدامات، جهان متمدن به این فکر کند که با جهان غیرمتمدن اعم از شرقی یا غربی در یک کشتی نشسته و تا زمانی که این شکاف تمدنی به‌مثابه یک زخم عمیق بر پیکر بشریت باقی است، احتمال حوادثی از این قبیل یا بدتر از آن دور از انتظار نخواهد بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.