معین نشرات وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان در گفتوگو با روزنامه «شرق»:
افغانستان درحال مشق دموکراسی است
فریبا پژوه
هفته گذشته روزنامه «شرق» میزبان معاون وزیر اطلاعات و فرهنگ و جمعی از روزنامهنگاران افغانستان بود. هم زبان بودیم اما در انتهای نگاههای اهالی مطبوعات دو همسایه چیزی غریبگی میکرد و این غریبگی با وجود اشتراکات تمدنی و فرهنگی فراوان بسیار عجیب بود. اگرچه بهطور سنتی نگاه جامعه ایران نسبت به افغانستان با جنگ و ناامنی و حضور و فعالیت طالبان پیوند دارد اما نمیتوان و نباید از کنار توسعه روزافزون در سطوح مختلف در افغانستان گذشت. بهنظر میرسد امروز وقت آن رسیده باشد که فرهنگ مشترک دو کشور بر سیاستگذاری میان دوکشور تاثیر بیشتر بگذارد. سیمین حسنزاده، معین نشرات (معاون رسانهای)وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان در گفتوگو با «شرق» بازدید خبرنگاران و روزنامهنگاران شماری از رسانههای افغانستان از مراکز رسانههای ایران و آشنایی با کار رسانههای آزاد و دولتی در ایران را فرصت خوبی جهت انتقال و تبادل تجارب بین دوکشور و آن را برای فعالیت حرفهای اصحاب رسانههای هردو کشور مثمرثمر دانست که این مساله میتواند زمینهساز بازتاب اخبار و رویدادهای موجود مبتنیبر واقعیت بین دو کشور باشد. حسنزاده در این گفتوگو به آزادی بیان در رسانههای افغانستان تاکید کرد و گفت: کسب تجربه از رسانههای ایران میتواند در بلوغ و رشد رسانههای افغانستان موثر باشد و رسانههای دو کشور خواهرخوانده یکدیگر هستند. در بازدید معاون وزارت اطلاعات و فرهنگ از روزنامه «شرق» خبرنگاران و مسوولان آژانس خبری باختر، تلویزیون ملی افغانستان، روزنامههای ماندگار و افغانستانتایمز، مدیر خبر ولایات آژانس پژواک، مدیر ارشد بخشهای سیاسی و خبری تلویزیون طلوع و نماینده امور فرهنگی وزارت امور خارجه او را همراهی میکردند.
اعطای مجوز به رسانههای مختلف از جمله رسانههای تصویری و نوشتاری در افغانستان تحت نظر معین نشرات -معاون وزیر اطلاعات و فرهنگ افغانستان- است. شما بیش از یکسال است که این مسوولیت را برعهده دارید. بهنظر شما وضعیت آزادی رسانهها در افغانستان چگونه است؟ در طول 13سال گذشته یکی از ارزشمندترین دستاوردهای افغانستان که میتوان گفت در تاریخ منطقه بی نظیر است، آزادی بیان و رسانه بوده. همزمان با شکلگیری دولت موقت، وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان قانونی تصویب کرد که بر اساس آن قانون بستر فعالیتهای آزاد رسانهها کثرتگرا و مطبوعات آزاد در افغانستان فراهم شده و امروز تعداد رسانههای نوشتاری در کشور من بیش از هزارعنوان است. همچنین در بخش رسانههای دیداری و نوشتاری از همان سالهای نخستین و پس از سرنگونی طالبان تلویزیون ملی راهاندازی شد و در کنار تلویزیون ملی، شبکههای مختلف دیگر نیز شروع به کار کردند. بر اساس قانون مدنی افغانستان آزادی بیان حق اساسی هر شهروند افغانستانی است. امروز بیش از 350رسانه دیداری و شنیداری در سطوح مختلف در افغانستان فعال هستند. دهها آژانس خبری در افغانستان با گرایشها و زبانهای مختلف در افغانستان کار میکنند. حضور بینظیر بانوان در رسانهها و فعالیت آنها یکی از دستاوردهای بزرگ ما در چندسال گذشته بوده است. حضور زنان در رسانهها واقعا موثر بود ولی با توجه به شرایط بد امنیتی و حاکمیت فرهنگ سنتی در کشور میزان حضور بانوان سیر صعودی نداشته، البته من امیدوارم این مشکل در حکومت جدید وحدت ملی بهبود یابد. ما امروز 56 رسانه داریم که زنان به عنوان مدیرمسوول یا عضو شورای سردبیری در آنها حضور دارند. زنان بهعنوان فعال رسانهای و روزنامهنگار در رسانههای افغانستان با چه مشکلاتی روبهرو هستند؟ شرایط برای حضور زنان در فعالیتهای اطلاعرسانی فراهم است. زنان در زمینههای مختلف مثل تهیهکنندگی برنامهها، گویندگی و مجری خبر و برنامههای دیگر تلویزیونی و خبرنگاری فعال هستند. امنیت حضور این زنان چگونه است؟ برخی گزارشها حاکی از این است؛ زنانی که بهعنوان مجری در تلویزیونهای افغانستان فعال هستند با مشکلاتی مواجه میشوند و در برخی نقاط جانشان هم مورد تهدید قرار گرفته است. باید توجه داشت که امنیت در افغانستان شکننده است و برخی مسایل در افغانستان به آسانی قابلپیشبینی نیست. از سوی دیگر فرهنگ افغانستان سنتی و مردسالار است و ما از یکفضای کاملا سنتی وارد مرحله جدیدی شدهایم و امروز در حال مشق دموکراسی و اصول اولیه آن هستیم. ما در افغانستان از یک فضای دیکتاتوری و خفقان وارد فضای تحول شدهایم. خفقان پیشین تنها گریبانگیر زنان نبوده، بلکه همه اقشار جامعه را دربر میگرفته است. به این ترتیب هنوز محدودیتهایی باقی مانده و فرهنگ کشور ما هم بسیار سنتی و مردسالار است و تغییر این فرهنگ و رفتار به زمان بیشتری نیاز دارد. به هر حال، حرکت ما به سمت ایجاد نظام دموکراتیک و ارزشهای دموکراتیک و مدنی و حقوق اساسی هر شهروند افغانستان است. در برخی ولایات افغانستان فعالیت برای زنان محدودیتهایی به همراه دارد و خشونتهایی علیه زنان فعال در زمینههای مختلف و فعالان رسانهها وجود دارد. به هر حال حرفه روزنامهنگاری در همهجای دنیا با قبول خطراتش همراه بوده است. میزان نفوذ رسانهها بهخصوص رسانههای مکتوب چقدر است و چه تاثیری بر جامعه دارد؟ رسانهها چقدر مورد توجه و رجوع مردم و افکارعمومی قرار دارند؟ بهنظر من آزادی بیان در افغانستان بیحدوحصر است و گاهی فضا به سمت هرجومرج میرود. این نظر من به عنوان یک فرد عادی در جامعه افغانستان است. اما با مقایسه شرایط 13سال پیش، امروز میتوان به روشنی تاثیر رسانهها در جامعه افغانستان را رصد کرد. در 13سال گذشته مردم افغانستان به سطحی از یک بینش و دانش سیاسی دست یافتند و نسبت به مسایل مختلف آگاهتر شدند. رسانهها بهعنوان ناظران بر عملکرد دولت توانستهاند به مردم نشان بدهند که حکومتداران به چه سمت و سویی حرکت میکنند؛ وعدههای آنها تا چه حد محقق شده است و مسوولان در چه مواردی به قانون عمل نمیکنند و از آن تخطی میکنند. امروز بر اثر اطلاعرسانی و کار مطبوعات مستقل دولت در افغانستان مسوولیتپذیر، انتقادپذیر و پاسخگو است. اما از لحاظ فرهنگ مطالعه و کتاب و کتابخوانی و روزنامهخوانی متاسفانه سطح سواد در افغانستان پایین است و به همین دلیل میزان رجوع مردم به روزنامهها در افغانستان کم است. از سوی دیگر به میزانی که در مطبوعات در کمیت با رشد مواجه بودهایم، رشد کیفی در آنها وجود نداشته است. فقر فرهنگی و فقر اقتصادی دست به دست هم داده تا مردم ارتباط کمتری با رسانههای نوشتاری داشته باشند. اما قشر دانشگاهی و کارمندان دولت جزو افرادی هستند که به رسانههای مکتوب مراجعه میکنند. البته باید توجه داشت در حال حاضر یکهرجومرج و سوءاستفاده از آزادی بیان در میان برخی رسانههای افغانستان دیده میشود. این مساله از یک سو و پایینبودن تعداد روزنامهنگاران متخصص و حرفهای از سوی دیگر، باعث ایجاد بیاعتمادی به رسانههای مکتوب و ایجاد نوعی سردرگمی در میان مخاطبان روزنامهها شده است. شما مسوول مستقیم اعطای مجوز به همه رسانههای نوشتاری و تصویری در افغانستان هستید. شرایط اعطای مجوز فعالیت رسانههای تصویری و نوشتاری در افغانستان چیست؟ براساس قانون آزادیهای همگانی، آزادی بیان حق هر شهروند افغانستان است. به همین دلیل ما به همه شهروندان افغان که تنها تابعیت افغانستان را داشته باشند مجوز انتشار نشریه و ایجاد شبکه تلویزیونی و رادیویی میدهیم. البته خارجیها هم میتوانند با نظرداشت قوانین، شبکههای مربوط به خود را در افغانستان داشته باشند. هرفرد افغان که تابعیت افغانستان و 18سال تمام داشته باشد، میتواند صاحبامتیاز شود. مدیران مسوول باید 21سال تمام سن داشته باشند، سه سال تمام کاری حوزهای که تمایل دارند در آن کار کنند، سابقه کار یا دارای مدرک کارشناسی از دانشگاه روزنامهنگاری باشند. همچنین آنها باید به قانون اساسی و قوانین کشور پایند باشند. فعالیت شما در این یکسال گذشته چگونه بوده و دورنمای کاری این معاونت را در حکومت وحدت ملی چگونه میبینید؟ وظیفه معین نشرات، تنظیم امور رسانهها و نظارت بر عملکرد رسانهای و دادن مجوز به آنهاست؛ ضمنا ما در زمینه چاپ و نشر کتاب هم مسوول هستیم. افغانستان چندروزنامه دولتی نیز دارد که این معاونت بر عملکرد آنها هم نظارت دارد. یکی از کارهایی که ما انجام دادهایم ایجاد تغییر و تحول در روزنامههای دولتی است. پنجروزنامه دولتی به نامهای «هیواد»، «اصلاح»، «انیس»، «کابلتایمز» و «وطنداران» در افغانستان منتشر میگردد. کابل تایمز تنها رسانهای است که به زبان انگلیسی منتشر میشود. «وطنداران» به زبانهای بلوچی، پشهای و دری منتشر میشود. روزنامه هیواد روزنامه پشتو زبان است. این سهروزنامه همواره از یکنواختی رنج میبردند، ولی ما برای تغییر محتوای این روزنامهها کار کردیم و توانستیم این سهروزنامه را با سه رویکرد متفاوت منتشر کنیم. روزنامه «انیس» روزنامه سیاسی - ملی، روزنامه «اصلاح» سیاسی - اجتماعی و روزنامه «هیواد» سیاسی - اقتصادی است. در چندماه گذشته یکروزنامه و چند وبسایت خبری در افغانستان توقیف شدهاند. چرا؟ بهنظر من سوءاستفاده از آزادی بیان اصحاب رسانه و نشریات را نازدانه کرده است. بهنظر میرسد برخی از رسانههای ما بهطورکلی قانونگریز هستند. برخی از رسانه در افغانستان بدون هیچ مجوزی منتشر میشوند. ما در این معاونت جلوی نشر این آنها را گرفتهایم و از انتشار آنها ممانعت کردهایم. همچنین ما سعی میکنیم از ورود کتابهای قاچاق و چاپ و نشر غیرقانونی آثار نویسندههای دیگر کشورها در افغانستان جلوگیری کنیم. طی 13سال گذشته وزارت اطلاعات و فرهنگ هیچ رسانهای را به دادستانی معرفی نکرده و همیشه حامی رسانهها بوده است. در وزارت اطلاعات و فرهنگ یککمیسیون برای بررسی تخطی احتمالی رسانهها از قانون وجود دارد. در ماههای گذشته یکی از رسانههای انگلیسی زبان به نام «افغانستاناکسپرس» توقیف شد. این روزنامه به نشر مطالب موهن علیه مقدسات اسلام مبادرت داشته است. این روزنامه از طرف مردم و در دادگاه افکارعمومی و از طرف علمای دینی و نهادهای مختلف در افغانستان مورد انتقاد قرار گرفت. به همین دلیل این روزنامه توقیف شد و مسوولان آن به خارج از افغانستان گریختند و اکنون خارج از کشور به سر میبرند. خطقرمزهای رسانههای افغانستان چیست؟ در چه مواردی ممکن است رسانهها در افغانستان توقیف شوند؟ در قانون رسانههای همگانی در هشتمورد ممکن است با رسانه برخورد شود. مطالب و برنامههای خلاف ارزشهای دینی، منافع ملی، ارزشهای فرهنگی جامعه، مطالبی که سلامت اخلاقی و روانی جامعه و خانواده را مخدوش میسازد یا باعث هتکحرمت و افترا به شخصیت افراد حقیقی و حقوقی میشود و مطالبی که باعث توهین به اسلام و مقدسات دینی اسلام و سایر ادیان دیگر شود، همچنین مطالب ترویجی دینی به جز دین مبین اسلام و مطالبی که مخالف قانون اساسی افغانستان باشد. این عمده مسایلی است که جزو خطوط سرخ رسانههای افغانستان محسوب میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.