علی بیگدلی در گفتوگو با «شرق»:
سیاهپوستان هیچگاه برابری را تجربه نمیکنند
سعید شمس
تبعیضهای نژادی در ایالاتمتحده آمریکا که با نظام بردهداری در سده۱۷ آغاز شد و همچنان تا عصر حاضر ادامه دارد. با گذشت سالها از سخنرانی معروف «مارتین لوترکینگ» با عنوان «رویایی دارم»، سیاهپوستان آمریکا همچنان بهدلیل سیاستهای نژادپرستانه دولت این کشور، در محدودیت و محرومیت بهسر میبرند. در واقع شرایط نابسامان سیاهپوستان ایالاتمتحدهآمریکا و برخوردهای تبعیضآمیزی که با آنها صورت میگیرد، از جمله معضلاتی است که نگرانی بسیاری از فعالان حقوقبشر را بهدنبال داشته است. آمارها حاکی از آن است که حدود یکمیلیوننفر از مجموع دومیلیونو۳۰۰هزارنفر زندانی آمریکا را سیاهپوستان تشکیل میدهند و این در حالی است که شمار آمریکاییهای سفیدپوستی که موادمخدر مصرف میکنند، پنجبرابر بیشتر از سیاهپوستان است. از نظر امکانات مالی و رفاهی، سیاهان در شرایط بسیارپایینتری نسبت به سفیدپوستان قرار دارند بهگونهای که میانگین ثروت یک خانواده سفیدپوست (۱۱۳هزاردلار)، ۲۰برابر درآمد یک خانواده سیاهپوست است و ۱۸درصد از سیاهپوستان زیر ۲۵سال آمریکایی، از بیمه درمانی محرومند. همچنین نتایج یکنظرسنجی نشان میدهد ۶۴درصد از مردم نیویورک رویکرد تبعیضآمیز پلیس ضد سیاهپوستان را تصدیق میکنند. این وضعیت تاکنون خشم بسیاری از سیاهان را برانگیخته و سبب اعتراضات گستردهای شده است. «تحرکاتی که در قبال نادیدهگرفتن رنگینپوستها انجام میشود، تمامیشان با یکدیگر پیوستهاند؛ البته در مقاطع مختلف شدت و ضعف داشتند. بهطور مشخص جنبش لوترکینگ باعث شد سیاهپوستان بتوانند به ارتش، قضاوت و... ورود کنند. اما هنوز در جامعه آمریکا دوریجستن از آنها «ارزش» است. این نگاه در شمال این کشور نمود بیشتری دارد و به همین دلیل سیاهپوستان ترجیحشان آن است که ساکن جنوب آمریکا شوند.» دکتر«علی بیگدلی» کارشناس مسایل بینالمللی و پژوهشگر، مصایب سیاهپوستبودن را در آمریکا در گفتوگو با «شرق» تشریح میکند.
بردهداری ریشه در کدام مقطع تاریخی دارد؟ اساس بردهداری را هلندیها در قرنهفدهممیلادی پایهگذاری کردند. در واقع وقتی انگلیسیها و مهاجران کشورهای دیگر به آمریکا رفتند، با وجود اینکه زمینهای وسیع و منابع آبی فراوان بود، اما نیروی کاری بسیار حداقلی بود و سرخپوستها هم توانایی انجام کارهایی چون پنبهکاری را نداشتند. به همین دلیل اروپاییها که گشتزنی میکردند، وقتی با تجمعی از آفریقاییها مواجه میشدند، آنها را به «شکل جالبی» اسیر میکردند و با کشتی به سمت آمریکا میبردند. منظورتان از «شکل جالبی» چیست؟ آنها گلولههایی ساخته بودند که بعد از شلیک مانند تور ماهیگیری و در یکحرکت، چنددهآفریقایی را اسیر میکرد. بعد از اسارت دستهجمعی، سالمندان و کودکان را آزاد و جوانترها را سوار بر کشتی میکردند تا به آمریکا ببرند. اما تا زمان رسیدن به آمریکا که معمولا سهماه طول میکشید، از هر پنجنفر، تنها یکنفر سالم میماند، مابقی بهدلیل شرایط بد و غیربهداشتی جان خود را از دست میدادند. این وضعیت ادامه داشت تا اینکه آمریکاییها کمبود نیروی کار را بهصورت جدی درک کردند و تصمیم گرفتند زنان را هم با همان شکل به استخدام خود درآورند که در نتیجه، تولیدمثل جمعیت سیاهان آفریقا افزایش یافت. شرایط طوری بود که به سیاهها اجازه مشارکت در کارهای جدی داده نمیشد و فعالیتشان بیشتر خدماتی و دامداری بود. قانون لغو بردهداری در چه شرایطی به تصویب رسید؟ در سال۱۸۶۰ بعد از جنگهای داخلی بردهداری که در زمان «آبراهام لینکلن» رییسجمهوری وقت آمریکا به وجود آمد، طبق الحاقیهای به قانوناساسی، بردهداری ممنوع شد. اما آثار آن همچنان باقی بود، بهطوریکه حتی برای کشتهشدن سیاهپوستها توسط سفیدپوستها جریمه آنچنانی در نظر گرفته نمیشد و فقط خونبهای آنان پرداخت میشد و هیچ حکم دیگری صادر نمیشد. تا اینکه «مارتین لوترکینگ» هدایت اولین قیام مدنی سیاهپوستان را برعهده گرفت که اقدامش تبدیل به جنبشی سراسری در آمریکا شد. در اثر این تحرکات جنبش، الحاقیهای به قانوناساسی اضافه شد که براساس آن سیاهها و سفیدها در همه قوانین برابری پیدا کردند. البته مخالفان جنبش سیاهها در واکنش به حرکتی که انجام شده بود، لوترکینگ را کشتند. اما با مرگ او هیچچیز تمام نشد و با گذشت بیش از یکقرن و نیم همچنان مخالفت با تبعیض نژادی در دنیا یکی از مخالفتهای اصلی به شمار میرود. ذهنیتی به این مساله رای میدهد که تبعیضنژادی «پرستیژ» کشورها را خدشهدار میکند. دقیقا همینطور است. بهعنوان مثال اتفاقی که دوماه پیش در ایالاتمتحده افتاد و در آن سیاهپوستی توسط شهروند سفیدپوست کشته شد، شدیدا به وجهه سیاسی و اجتماعی آمریکا ضربه وارد کرد طوریکه جمهوریخواهان تلاش داشتند از این مساله سوءاستفاده کنند. اما سخنرانی و اعلام موضع اوباما بهعنوان اولین رییسجمهوری رنگینپوست آمریکا به گونهای بود که تلاش آنها را خنثی کرد. او از سیاهها خواست در آرامش، حرکتهای اعتراضی خود را ادامه دهند. تبعیض نژادی با دنیای کنونی همخوان نیست. علت چیست که همچنان بین سیاهها و سفیدها فرق گذاشته میشود؟ تحت هیچشرایطی نمیتوان تصور کرد که سیاهها به اندازه سفیدها جدی گرفته شوند. بهعنوان مثال با وجود کاخسفیدنشینی یک سیاه، هنوز هم در آمریکا سیاهپوستان به مشاغل خدماتی مشغول هستند و کارهای مهم از آنها سلب میشود. جنبش لوترکینگ هنوز زنده است؟ بله. درواقع باید گفت تحرکاتی که در قبال نادیدهگرفتن سیاهها انجام میشود، همهشان به هم ربط دارند. البته در مقاطع مختلف شدت و ضعف داشتند. بهطور مشخص جنبش لوترکینگ باعث شد سیاهپوستان بتوانند به ارتش و قضاوت ورود کنند. اما هنوز در جامعه آمریکا دوریجستن از آنها «ارزش» است که این پدیده در شمال این کشور بیشتر مشهود است و به همین دلیل سیاهپوستان ترجیحشان این است که ساکن جنوب آمریکا شوند. و این یعنی عدم تحقق آرزوی لوترکینگ؟ او خودش هم میدانست همه خواستههایش محقق نمیشوند. اما جنبشی که توسط لوترکینگ به راه افتاد، باعث شد سیاهپوستان بدانند که میتوانند برای برداشتهشدن موانع تلاش کنند. البته آنها بر این مساله اشراف داشتند و دارند که هیچوقت با سفیدپوستها برابر نمیشوند. جنبش لوترکینگ چه شباهتهایی با حرکت گاندی و ماندلا داشت؟ ماندلا تلاشش را انجام میداد تا به هدف مهمی بهنام «استقلال» برسد و در کنار این مساله تبعیضنژادی را هم دنبال میکرد. به این دلیل که در آفریقایجنوبی سیاهپوستان خیلی تحقیر میشدند، او به این مساله توجه داشت و توانست موفق شود تا انگلیسیها بهطور عملی تبعیضنژادی را بردارند. درباره گاندی هم باید اشاره کرد که این چهره شهیر و تاثیرگذار هندی در زمانی فعالیت میکرد که تبعیضنژادی چندانی در کشور نبود. اما با تحصیل در رشته حقوق تلاش کرد تا در کنار استقلالطلبی، معدود رفتارهای نژادپرستی را اصلاح کند که در این امر موفق ظاهر شد. کاخسفیدنشینشدن یک سیاهپوست شرایط را برای سیاهپوستان تغییر داده است؟ وقتی در سال۲۰۰۷ اوباما در انتخابات به برتری رسید و بهعنوان رییسجمهوری ایالاتمتحده انتخاب شد، عدهای از سفیدپوستان اعتراض کرده و میگفتند که «کاخسفید جای سیاهها نیست.» اما بههرحال رای مردم باعث شد تا این اتفاق بیفتد. اما اینکه «این اتفاق» چقدر در احقاق حقوق سیاهپوستان موثر بود، باید گفت تاثیر چندانی نداشت. و حرف آخر؟ سیاهپوستان هیچفرقی با سفیدپوستان ندارند. اما هیچگاه به حقوقی برابر با آنها نمیرسند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.