هیچچیز دور ریختنی نیست!
بهروز گرانپایه . روزنامهنگار
چگونه آشغالهای دوست داشتنی را دور بریزیم؟ 1- نخستین مواجهه من با بخش سخت روزنامهنگاری یعنی مراحل و فرآیند آمادهسازی فنی و چاپ روزنامه در سال63 اتفاق افتاد. در هفتههای اول شروع به کار در موسسه کیهان- که آنروزها توسط آقای خاتمی سرپرستی میشد- تور آشنایی با بخشهای فنی و مراحل چاپ را برای تازهواردها راه انداختند و مدیر فنی روزنامه به کمک همکارانش توضیح میدادند که از هنگام دریافت مطالب از سردبیری و تحریریه چه فعالیتهایی و با چه ابزار و دستگاههایی صورت میگیرد تا روزنامه به خروجی چاپخانه برسد. تصویری که آن روز و در پایان دیدار از بخشهای فنی کیهان در ذهن من شکل گرفت و پایدار ماند، این بود: اگر مردم فرآیند چاپ روزنامه را میدیدند، آن را گرامی میداشتند و مثل نان محترم میشمردند و از روزنامه همچون کالایی باارزش در طاقچه و کمد خانه نگهداری میکردند. 2- البته 12، 10سال پیش از آن؛ یعنی سالهای 51 تا 53 من خود بخشهایی از روزنامه کیهان مثلا شعرهای تازه شاملو- بهعنوان نمونه شعر بر سرمای درون: ایعشق، ایعشق چهره آبیات پیدا نیست... - را از صفحات داخلی کیهان میبریدم و لای دفتری حفظ میکردم و بعدتر که کتاب چاپ میشد آن را پهلوی همان شعر قرار میدادم. یا در سال 56 که مطلب من در روزنامه دیواری دانشکده ادبیات دانشگاه شیراز با عنوان «کورش بخواب که ما بیداریم!» مرا به زندان عادلآباد شیراز فرستاد، در آنجا برخی مطالب روزنامهها را با چسبکاری روی دفاتر قطع بزرگ آرشیو میکردیم. 3- نگهداری بریده روزنامهها و انبارکردن مجلات و نشریات از سالهای63 به بعد برای ما جدیتر و مشکلتر شد. ستوننویس روزنامه کیهان شده بودم و هفتهای حداقل یک یادداشت با اسم مستعار «ب. گرامی» در صفحه دو روزنامه در ستون دیدگاه مینوشتم و بعدتر شعرهایی با امضای «حسین گرامی» در صفحه ادب و هنر روزنامه و نوشتن مطلب برای مجلات و...، عشق نگهداری مطلب چاپشده و عیالواری و اجارهنشینی و اسبابکشیها... سبب نشد تا بخش حجیم و سنگین بارخانه که روزنامه و مجله و کتاب بود دور ریخته شود یا به جایی هدیه شود. 4- تعبیر آشغالهای دوستداشتنی در برابر آشغالهای دورریختنی را هم میشود قبول داشت و هم نه! تعبیر آشغالهای دوستداشتنی البته تعبیری قشنگ است و هم امری واقعی با مصداقهای ملموس و عینی. آن را امروزه با وجود امکانات تکنولوژیک از قبیل کامپیوتر و فلشمموری و حافظههای دیجیتالی به بریدههای جراید و هر نوع نشریه مکتوب کهنه و قدیمی هم میتوان اطلاق کرد. اما بعضی از چیزهای به اصطلاح آشغال، نشانه هویت و شخصیت فرد است، تولیدات و دستاوردهای انسان است. درست است که زندگی و زمان گذراست و هیچچیز تا ابد برجای نمیماند و هر نوشته و کتاب و اثر هنری نیز در تاریکی تاریخ محو میشود، اما هر انسانی با کاشته و برداشته خویش معنا مییابد و ماندگار میشود. در توضیح منظور به این اصل علمی میتوان ارجاع داد که: ماده از بین نمیرود بلکه فقط تغییر شکل میدهد یا این باور دینی که: آثار هر کنش خیر یا شر، پایدار میماند. به عبارت دیگر، چیزهای کهنه و قدیمی آشغال نمیشوند بلکه وزن و ارزش آنهاست که در نسبت با تحول و دگرگونی درونی (ذهنی و روانی) ما، اهمیتشان برایمان کم و زیاد میشود. چیزها عموما جنبه نمادین دارند. اشیایی که ما نگهداری میکنیم چه دارایی ما باشند یا تولید و آفریده ما، تعلقات و دلبستگیهای ما را بازنمایی میکنند؛ هویت و آرمان ما را گویی نمایندگی میکنند. چیزی را که احساس میکنیم آشغال است اما دلمان نمیآید تا آن را دور بیندازیم، گاهی به این دلیل است که آن شیء را معرف شخصیت و هویت و سابقه و پیشینه خود میدانیم. اشیای قدیمی ما، خاطراتمان را در خود ذخیره میکنند و به وقت مقتضی بازمینمایند. آشغالهای دوستداشتنی، پارهای از وجود و هستی ماست. گاهی میشود گفت خود ماست. شاید به همین دلیل است که نمیخواهیم خودمان را دور بیندازیم! موزهها نیز از این جهت اهمیت دارند که میراث معنوی و هویت جمعی و تاریخی ما را هم نشان میدهند و هم پاسداری میکنند. برای رهاشدن از خیر و شر آشغالهای دوستداشتنی چه کنیم؟ اگر میپذیریم که همهچیز روزی به پایان میرسد - و البته چیزی نابود نمیشود! - بنابراین باید به این پرسش پاسخ دهیم که هدف فردی ما در زندگی چیست و به دنبال چه هستیم؟ به این موضوع فکر کنیم که بود و نبود یا کنشهای ما چه تاثیری در زندگی دیگران دارد؟ به این بیندیشیم که در پایان از ما چه میماند؟ شاید پاسخ این پرسشها بتواند آشغالهای حجیم و سنگین مثل کتاب و مجله یا سبک و ظریف و گرانقیمت مثل لباسهای رنگارنگ یا خفیف و پنهان و نادیدنی مثل باورها و اخلاق و رفتارهای زشت و غلط و در عین حال، دوستداشتنی ما را کم و زیاد کند. آشغالهای دوستداشتنی را اگر در نسبت با باورها، رفتارها و کنشهای خوب و بد، مثبت و منفی، مفید و مضر یا خیر و شر بسنجیم، در خواهیم یافت که باید آنها را دور بریزیم یا «با خود» و «در خود» نگه داریم و از آنها مواظبت کنیم. 5- خب! حالا بروم سری به آشغالهای دوستداشتنیام یعنی مجلدات روزنامهها و مجلاتی بزنم که بعضی در قفسههای کتاب و برخی درون کارتنها داخل کمدها دارند خاک میخورند. حداقل، گردگیری که لازم دارند!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.