|

چه کسانی غیب می‌شوند؟

رابین نیگل .انسان‌شناس و مستندساز

زباله‌های نیویورک یکی از خبرسازترین‌هاست، یکی از بالاترین آمارهای تولید زباله در آمریکا به نیویورک تعلق دارد، یک‌روز در زباله‌های این شهر نقاشی یک‌میلیون‌دلاری روفینو تامایوی مکزیکی پیدا می‌‌شود، یک‌روز تبدیل به دستمایه‌ای برای هنر خیابانی می‌شود و البته شهرداری هم برای زباله‌دزدها دوهزاردلار جریمه تعیین کرده است، هر کیسه زباله شهروندان نیویورکی 20دلار در صنعت بازیافت برآورد قیمت می‌شود و یکی از درآمدهای اصلی شهرداری نیویورک معامله برای فروش زباله است. 11هزارتن زباله‌ای که هر روز در نیویورک تولید می‌شود به‌تازگی دستمایه ساخت یک مستند پرسروصدا شده است. «رابین نیگل» انسان‌شناس جوانی است که طی سال‌های اخیر پروژه‌های تحقیقاتی‌اش را در زمینه بهداشت در شهر نیویورک تعریف می‌کند، او خودش را محقق زباله‌ها خطاب می‌کند و طی سال‌های اخیر بیش از ده‌ها مقاله درباره فرهنگ زباله‌سازی و امحای آن نوشته است. اما حاصل تازه‌ترین تحقیق او به مستندی ختم شده با عنوان «چه‌کسی دوروبر زندگی‌مان را تمیز می‌کند؟» رابین برای ساخت این مستند شش‌ماه پابه‌پای ماموران جمع‌آوری زباله شهرداری نیویورک کار کرده و پشت کامیون حمل زباله نشسته است، او درباره پروسه‌ای که برای یافتن این پرسش طی کرده، به‌تازگی سخنرانی داشت: این تصویر هنوز برای من زنده است، 10ساله بودم، همراه پدرم به جایی در شمال نیویورک رفتیم، می‌خواستیم برای تعطیلات وسط جنگل و کنار دریاچه کمپ بزنیم، رسیده بودیم به طبیعتی بکر و زیبا؛ جایی که هوش از سرت می‌برد، اگر جاده‌ای در کار نبود می‌توانستی به خودت بگویی پیش از من پای آدم دیگری به اینجا نرسیده است، روی تپه‌ها آلاچیق‌هایی بود که می‌شد آنجا اطراق کرد، اما کمی جلوتر، درست پشت تپه‌ها، کوه دیگری هم بود؛ کوهی به ارتفاع پنج‌متر در مساحتی عظیم، پر از تکه‌های آلومینیوم و قوطی‌های کنسروی که زیر آفتاب برق می‌زدند، پر از لنگه‌کفش ورزشی و هر چیزی که ممکن بود در یک زباله‌دانی یافت شود، آدم‌های زیادی پیش از ما برای تفریح به این نقطه آمده بودند؛ آدم‌هایی که بعد از خوشگذرانی در دل طبیعت زورشان آمده بود اشغال‌هایشان را با خودشان ببرند. ما به خیلی چیزها عادت کرده‌ایم ازجمله ندیدن زباله‌ها، اما این زباله‌ها که غیب نمی‌شوند، می‌خواستم بدانم آدم‌هایی که این زباله‌ها را غیب می‌کنند چه‌کسانی هستند و برای این کار راه چاره را در‌استخدام‌شهرداری‌شدن دیدم، می‌خواستم بدانم آنها چه‌جور آدم‌هایی هستند، درباره زباله‌ها و تولیدکنندگانش چطور فکر می‌کنند، اولش کار را با مصاحبه‌کردن شروع کردم، اما به نظرم رسید فایده‌ای ندارد و باز هم مرزهایی باقی می‌مانند، برای همین همراه‌شان کار را شروع کردم و به‌عنوان مامور جمع‌آوری زباله شهرداری نیویورک پشت کامیون حمل زباله نشستم. همه آدم‌هایی که می‌شنیدند مشغول چه‌کاری هستم، اولین سوالشان این بود که چطور می‌توانم با بوی آشغال‌ها کنار بیایم؟ البته بیشتر آنها تا پیش از آنکه آشنایی به‌عنوان مامور حمل زباله چون من داشته باشند، به این موضوع فکر نکرده بودند. با این‌حال به همه‌شان درباره بویی که از کامیون‌هایی که راننده‌شان بودم برمی‌خاست یک توضیح مختصر می‌دادم، همیشه هم اینطور نیست، گاهی این کم است و بعضی از روزهاست که حسابی بالا می‌زند، اما نکته اینجاست که شما به‌زودی به این بو عادت می‌کنید و دیگر اینقدرها آزارتان نمی‌دهد که شهروندان دیگر از آن گریزان هستند. براساس آمارهای اتحادیه‌های کارگری، کار کارگران در سازمان شهرداری یکی از 10شغل خطرناک جهان محسوب می‌شود و بویی که باید تحمل کنند و وزنه‌هایی که جابه‌جا می‌کنند، کمترین آسیب و خطر ممکن است. خیلی‌زود دستگیرم شد اما بدترین بخش ماجرا را لحظه‌ای درک کردم که اونیفورم کار ماموران شهرداری را به تن کردم، درست در این لحظه است که انگار غیب می‌شوی، ناپدید شده‌ای و دیگر هیچ‌کس تو را نمی‌بیند، البته همیشه هم اینطور نیست، وقتی کسی از دستت عصبانی می‌شود، تو دیده می‌شوی و جسمیت پیدا می‌کنی، وقتی ماشینی پشت کامیونی که می‌رانی‌ گیر کند و برای ثانیه‌ای راه بند آمده باشد، یا وقتی برای چند لحظه کنار یک ساختمان مکث کنی حتما تو را می‌بینند و ازت می‌خواهند زودتر دور شوی و محیط زندگی دیگران را اینقدر زشت و بوی‌ناک نکنی. بله متاسفانه فقط همین‌جاست که مامور جمع‌آوری زباله دیده می‌شود و این بدترین اتفاقی است که می‌افتد؛ رفتاری فاجعه‌بار که فقط هم مختص این شهر نیست، همه‌جای دنیا ما در زندگی روزمره یادمان می‌رود که مامور شهرداری دارد چه‌ باری را از روی دوش زندگی‌مان برمی‌دارد. بدون شک باید بپذیریم که کارگران شهرداری مهم‌ترین عنصر عملیاتی در خیابان‌ها محسوب می‌شوند، برای این حرف هم لااقل سه دلیل دارم. اول اینکه آنها حافظان سلامت جامعه هستند، کافی است تصور کنید در یکی از شهرهای بزرگ تنها برای یکی، دوروز زباله‌ها درست و باسرعت جمع‌آوری نشوند، خیلی‌زود کیسه‌های گندیده شروع می‌کنند به نشت‌کردن و همان بویی که حتی برای چندثانیه نمی‌توانستید تحمل کنید، به‌زودی تمام شهر را برمی‌دارد و بعد اینکه تمام آن بیماری‌هایی که صدهاسال است به ریشه‌کن‌شدنشان افتخار می‌کنیم محاصره‌مان می‌کنند و این تمدن و زیستن در سلامت با شهرها خداحافظی می‌کند و البته این گردش اقتصادی که جهان مست و مقهورش شده هم دچار آسیب می‌شود، وقتی زباله‌ها جمع نشوند، دیگر دورریختن اینقدرها هم آسان نخواهد بود و جایی برای خرید محصولات جدید باقی نمی‌ماند و وقتی تقاضا برای خرید پایین بیاید، چرخه اقتصادی با مشکل روبه‌رو می‌شود، البته که قصد من در اینجا دفاع از نظام سرمایه‌داری نیست، چون آنچه بر سر این کارگران می‌آید نشات‌گرفته از همین ماجراست. تنها قصد من از مطرح‌کردن این مورد، بازکردن رابطه‌ای است که میان کارگران شهرداری با قدرتمندترین بخش‌های اقتصادی یک جامعه وجود دارد. و در آخر اینکه زندگی امروزی در شهرهای بزرگ و مدرن بیش از هرچیز نیازمند سرعت‌عمل است؛ سرعت‌عمل در خریدن و خوردن و دورریختن و البته تمیزکردن، اینکه در کمترین زمان ممکن بتوانیم به وضعیت قبلی برگردیم برایمان از اهمیت زیادی برخوردار است. وقتی به فنجان قهوه و بطری آب و کیسه خریدمان اهمیت نمی‌دهیم و درست چندثانیه بعد از بلااستفاده‌شدن دورش می‌اندازیم و فراموشش می‌کنیم ناشی از همین سرعت‌عمل است، اما آنچه سبب می‌شود خیلی زود فراموشش کنیم و این چیزها در زندگی روزمره‌مان باری را بر ما تحمیل نکنند، ماموران شهرداری هستند، چون کارگرانی هستند که خیلی چیزها را عوض می‌کنند. پائول، مردی که مامور یکی از همین ماشین‌هاست را مدت‌ها قبل به شکل اتفاقی در یکی از این نادیده‌گرفتن‌های هرروز دیدم، لحظه‌ای بود که حضور او به‌عنوان یک انسان فراموش شده بود، وقتی برای دلجویی به‌جای آن شهروند جلو رفتم، بی‌اینکه نگاهم کند، گفت: «همه‌چی درست میشه.»کمی بعد با پائول همکار شده بودم، پائول هنوز می‌گفت: «همه‌چی درست میشه.»به نظرم مساله‌ای که در این مواجهه‌ها پیش می‌آید یا اصلا پیش نمی‌آید و سبب نادیده‌گرفتن یکی از اصلی‌ترین عناصر چرخه زندگی مدرن یعنی ارزش گرانبهای کارگران می‌شود ناشی از بی‌اطلاعی است، این در حالی است که اگر قرار باشد سیستم جمع‌آوری و تفکیک و حمل زباله را متحول کنیم، هیچ‌چیز به اندازه تجربه مامورانی که هرروز این کار را انجام می‌دهند برای ما کارآیی نخواهد داشت. هرچند تنها سه‌درصد از زباله تولیدشده در آمریکا مربوط به پسماندهای شهری است، اما احتمالا برای تولید این سه‌درصد زباله می‌توان سه‌ثانیه مکث کرد و در چشم‌های مامور حمل زباله نگاه کرد و گفت: «ممنونم.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.