|

تبار پست‌مدرنیسم

اصطلاح پست‌مدرن که به‌عنوان وجه ممیز عرصه‌ معاصر از عرصه‌ مدرن فهمیده می‌شود، ظاهرا اولین‌بار در ۱۹۱۷ به وسیله‌ فیلسوف آلمانی ردولف پانویتس برای توصیف هیچ‌گرایی [نیهیلیسم] فرهنگ غربی قرن‌بیستم که مضمونی وام‌گرفته از نیچه بود به کار رفت. این واژه مجددا در سال۱۹۳۴ در آثار منتقد ادبی اسپانیایی، فدریکو اونیس در اشاره به واکنشی علیه مدرنیسم ادبی ظاهر شد. در 1939 این اصطلاح به دو طریق بسیار متفاوت در انگلستان به کار گرفته شد: توسط برنارد ادینگزبل متأله برای به‌رسمیت‌شناختن شکست مدرنیسم دنیوی و بازگشت به مذهب؛ و توسط آرنولد توین‌بی مورخ برای اشاره به ظهور جامعه توده‌ای پس از جنگ‌جهانی اول که در آن طبقه کارگر اهمیتی بیش از طبقه سرمایه‌دار پیدا می‌کند. این اصطلاح سپس به نحو برجسته‌تری در نقد ادبی دهه‌های 50 و 60 قرن بیستم‌میلادی برای اشاره به واکنش علیه مدرنیسم زیباشناختی و در دهه70 به همین منظور در معماری به کار رفت. کاربرد این اصطلاح در فلسفه به دهه80 برمی‌گرددکه اولا برای اشاره به فلسفه فرانسوی پساساختارگرایی بود و ثانیا برای دلالت بر واکنشی عمومی علیه عقل‌گرای مدرن، ناکجاآبادگرایی و آنچه «بنیان‌گرایی» نامیده می‌شد؛ یعنی کوشش برای استقرار مبانی معرفت و داوری که مشغله فلسفه از رنه دکارت در قرن هفدهم و پس از آن بود (و به قول بعضی دیگر از زمان افلاطون). در عین‌حال، این اصطلاح در علوم اجتماعی برای دلالت بر رویکردی تازه به روش‌شناسی به‌کار رفت و حتی برای همین منظور، گرچه به گونه‌ای مناقشه‌برانگیزتر در علوم طبیعی به کار گرفته شد. این واژه مفهوم با مفهوم «پسا-صنعتی» پیوند یافت، مفهومی دال بر اینکه جوامع پیشرفته صنعتی در دوران پس از جنگ جهانی دوم خصلت اولیه صنعتی خود را عمیقا دگرگون کرده‌اند. سرانجام این واژه از طریق روزنامه‌نگارانی که آن را برای همه چیز از ویدیو‌های راک گرفته تا جمعیت‌نگاری لس‌آنجلس، تا کل سبک و حال و هوای فرهنگی دهه90 به کار می‌برند توجه عموم مردم را به خود جلب کرد. باوجود افتراق در مورد استفاده واژه پست‌مدرن می‌توان نوعی اشتراک را در موارد زیر تشخیص داد: به رسمیت‌شناختن تکثرگرایی و عدم‌تعیین در جهانی که تفکر مدرن و مدرنیست آشکارا درصدد انکارشان بودند و نتیجتا دست‌شستن از امیدهای عقلی برای سادگی، کمال و یقین؛ تمرکزی تازه بر بازنمایی یا تصاویر یا اطلاعات یا نشانه‌های فرهنگی که موقعیتی غالب در حیات اجتماعی کسب می‌کنند؛ و نوعی پذیرش بازی و خیال‌پردازی در حوزه‌های فرهنگی که قبلا درپی دست‌یافتن به حقیقت جدی و واقع‌گرایانه بودند. این اشتراک یقینا اشتراکی مبهم است برای دستیابی به وضوح بیشتر باید بر ظهور مشهورترین جریان پست‌مدرنیسم در فلسفه متمرکز شد.

بخشی از کتاب ‌«مدرنیسم تا پست‌مدرنیسم» اثر لارنس کهون.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.