نقدی بر یک پرونده
فرزین مخبر:با سپاس از روزنامه گرامی «شرق» که به اتفاق مهم جدایی بحرین از ماممیهن در مقاله روز یکشنبهششم دی پرداخته و دستکم این رویداد را که بر ضد وحدت ملی ایران و در راستای سازشکاری با استعمار کهنه بریتانیا به وسیله هیات حاکمه ترسخورده و استبدادی رژیم گذشته صورت پذیرفته بود، مطرح و آشکار کرده، اشاره به چندنکته را ضروری میدانم. باشد تا در تاریخنگاری دوران معاصر خدشهای بر داوری نسلهایی که از تجربه این رویداد مهم به دورند، پدید نیاید. 1- با همه کوششهای ظاهری که نویسنده مقاله برای آکادمیک نشاندادن این مقاله دارد، ارتباطدادن تاریخ سخنرانی دیماه 1347 شاه در دهلینو و سپس اتصال آن به استیضاح 20اردیبهشت1349 چهارنفر از نمایندگان وابسته به حزب پانایرانیست بهعنوان نخستین واکنش اعتراضی به این رخداد درست نیست. 2- مجلسهای آن دوران پس از کودتای 28مرداد بهویژه پس از رفراندوم شاه در ششمبهمن1341 که یک مقام غیرمسوول در قانوناساسی با پیشکشیدن انقلاب شاه و مردم، کورسوی آزادیهای سیاسی و اجتماعی را خاموش کرده و با یک رفراندوم نمایشی، خود را زمامدار تامالاختیار کشور معرفی کرده و به جایگاهی بدل شده بود که نمایندگان مجلس تنها با گفتن احسنت و کفزدن حضورشان را نشان میدادند و مهر تایید بر مصوبههای بهظاهر قانونی میزدند.نمایندگان مجلس به هیچوجه حتی در حوزههای انتخابیه خود شناختهشده نبودند و گزینش آنها با پیشنهاد در باریان سرانجام با نظر شخص شاه برگزیده شده و بدون هیچرقابتی و با شمار اندکی رایدهنده اعلامشده به مجلس راه مییافتند. 3- برخلاف نظر نویسنده که میگوید «کدام سیاستمدار یا روزنامهنگار ایرانی از احزاب مختلف در آن عصر موضع گرفتند باید به این توضیح توجه کرد که حکومت استبداد و وابسته آن دوران همه حزبها و گروههای غیرفرمایشی و قانونی را به سکوتی مرگبار وادار کرده بود، بهگونهای که سازمانهای جبهه ملی که در اردیبهشت سال1340 در میدان جوادیه تهران گردهمایی بزرگ برپا کرده و یاران مصدق شانس پیادهکردن قانوناساسی را در کشور داشتند، سرکوب و از ورطه سیاست کناره گرفتند و پس از سرکوب جبهه ملیسوم که به کوشش پارهای از حزبها و کمیتههای دانشجویی و پارهای اصناف میرفت تا شکل تازهای به مبارزات مسالمتآمیز بدهد با دستگیری و به محاکمهکشیدن سران حزبها از جمله داریوش فروهر و خلیل ملکی که سهسال زندان کشیدند، در عمل، جبهه ملی نیز ناکام ماند. 4- حزب ملت ایران بر بنیاد پانایرانیسم که از دامان مکتب برخاسته و بهعنوان یک گروه پانایرانیستهای مصدقی شناختهشده بود، در کنگرهیکم، خود به دوبخش حزب ملت ایران و سازمان فرهنگی پانایرانیسم تقسیم شد و حزب ملت ایران تمام کوشش خود را وقف کارهای سیاسی و مبارزه با حکومت استبدادی با شیوههای دموکراتیک کرد. 5- توطئه جدایی بحرین از ایران هم براساس آرمانهای حزبی و هم حرکتهای سیاسی که در آن تجزیه بخش مهمی از کشور را رسمیت میبخشید، بهشدت وابستگان حزبی را در همه سطوح برآشفته کرد. از اینرو در تاریخ چهارشنبه دوازدهمفروردین1349 کمیته مرکزی خود به ریاست حسنعلی صارمکلالی از بنیانگذاران مکتب پانایرانیسم با شرکت داریوش فروهر، دبیر حزب تشکیل و اعلامیهای در همینروز در شرایطی بسیار دشوار صادر و پخش گسترده شد که لحنی بهشدت تند داشت و در پایان آن آمده است:«در این هنگام فضیلتسوز حزب ملت ایران از همه مردم، همه مبارزان ضد استعمار، همه حزبها و سازمانهای ملی میخواهد علیه این توطئه شوم بانگ اعتراض بردارند. باشد که درهم شکستن آن خود سرفصل پیکاری گسترده برای ایرانیان از بندهای استعمار و استبداد گردد.»اندکی پس از پخش این اعلامیه، داریوش فروهر دستگیر و به نقطه نامعلومی برده شد و چندنفر از تکثیر و پخشکنندگان آن نیز بازداشت شدند. 6- پس از آشکارشدن اینکه داریوش فروهر در زندان ناپیدایی که بعدها آشکار شد زندان درحال تاسیس اوین است و وی در حال اعتصاب غذا بهسر برده و از پسدادن بازجویی خودداری کرده و بیم مرگ او میرود، چهارنفر از دانشجویان و فعالان حزبی تاب نیاورده و براساس مصوبه کمیته مرکزی حزب در همین راستا اعلامیهای در تاریخ 4/2/49 تهیه و پخش گسترده کردند که منجر به دستگیری و محاکمه آنان در دادگاه نظامی و محکومیتهایی تا سهسالشان شد (بهرام نمازی) فرزین مخبر، دکترنصرالله جمشیدی و منصور رسولی کسانی بودند که این اعلامیه را صادر و با امضا مسوولیت آن را بر عهده گرفتند. 7- بدون شک اعلامیه حزب ملت ایران در دوازدهمفروردین1349 و صدای رسایی که داریوش فروهر در آن زمان خفقان بلند و خود را برای مبارزه تا پای جان آماده کرد و در پی آن کوششها و بیانیههای این حزب در گوشهوکنار جهان نخستین و بهگونهای تنها صدای اعتراضی خارج از حاکمیت بود که گرچه آنچنان که باید کسانی را برنینگیخت، اما در تاریخ شفاف و روشن این دوران، جایگاه خود را روزبهروز بیشتر ثابت میکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.