|

غلبه نگاه دولتی ها بر جشنواره سی و سوم

بهناز شیربانی . رضا آشفته

21روز تا فجر 33 باقی مانده. سیمرغ‌ها اما از هم‌اکنون در آسمان حاشیه پرواز می‌کنند. معلوم نیست روی شانه چه کسی فرود می‌آیند؛ از آن رو که آسمان زیر پایشان مه‌آلود و تیره‌و‌تار است. تا سال تحویل سینمای ایران کمتر از سه‌هفته باقی‌مانده و از همین‌حالا، انتخاب فیلم‌های بخش سودای سیمرغ با حاشیه و دلخوری همراه شده است. مثلث احسانی، کرمی و رضا بالا ظاهرا تب‌و‌تاب جشنواره فیلم فجر با اعلام فهرست فیلم‌های بخش مسابقه تا حد زیادی فروکش کرده، اما هر روز اظهارنظر سینماگرانی که فیلم‌های‌شان از گردونه رقابت خارج شده، رسانه‌ای می‌شود. رسول صدر عاملی از جمله اعضای هیات انتخاب این دوره از جشنواره فیلم فجر است که تا حد زیادی قصد دارد با شفاف‌سازی اتفاقاتی که در هیات انتخاب رخ داده، سوءتفاهم‌ها را برطرف کند. از سوی دیگر، سکوت مثلث «احسانی، رضا بالا و کرمی» به‌عنوان سه‌عضو دولتی هیات انتخاب به ابهام‌ها دامن زده. مجید رضا بالا، عضو هیات انتخاب در تماس خبرنگار «شرق» ترجیح می‌دهد سکوت کند و چیزی درباره انتقاد‌های مناقشه‌برانگیز امسال نگوید. او از توافقی یاد می‌کند که مطابق با آن هیات انتخاب قرار بوده درباره چگونگی انتخاب فیلم‌ها صحبتی نکنند؛ هرچند صدرعاملی در این مدت یک‌تنه بار پاسخگویی به ابهام‌ها را بر عهده گرفته است. محمد احسانی و کرمی دوعضو دیگر هیات انتخاب هم پاسخگو نیستند. تلفن‌هایشان را جواب نمی‌دهند. جالب است که وقتی از بهزادی دیگر عضو غیردولتی هیات انتخاب شماره تلفن کرمی را جویا می‌شویم، می‌گوید تلفنش را ندارد (یا شاید هم نمی‌خواهد بدهد!) صدرعاملی اما نقش یک سخنگوی افتخاری را ایفا کرده. او شامگاه جمعه 19بهمن در برنامه تلویزیونی «هفت» حاضر شد تا به برخی شبهات پاسخ بدهد. «شرق» البته پیش از آن گفت‌وگوی کوتاهی با او انجام داده بود که در ادامه می‌خوانید.

‌امسال جشنواره روی جوان‌گرایی در بخش سودای سیمرغ تاکید دارد. با توجه به اینکه سال‌هاست بخشی به‌عنوان فیلم اول و نوعی نگاه در جشنواره دایر بوده و هست، این سیاست چه مفهومی پیدا می‌کند؟ در سال‌های گذشته، از یک طرف برای تشویق فیلمسازان اول و از طرف دیگر برای ایجاد انگیزه در سرمایه‌گذارانی که شهامت حمایت از جوانان و سرمایه‌‌گذاری برای آنان را داشتند؛ بخشی به این نام در دل جشنواره فیلم فجر طراحی و اجرا شد. اما در این سال‌ها فیلم‌های نسل جوان به‌لحاظ کیفی درخور تامل و در حد حرفه‌ای و استاندارد شده‌اند. یک‌دلیل این امر شاید به سخت‌گیری‌های صدور پروانه ساخت باشد که برای هرکسی پروانه صادر نمی‌کند. بنابراین به نظر شخص خودم، ضرورتی ندارد که فیلم اول یا دهم باشد بلکه همه فیلم‌های خوب باید در کنار هم دیده و داوری شوند و نیازی به بخش فیلم‌های اول نیست. ‌ تا آنجا که می‌دانیم هیات انتخاب جشنواره، فیلم «استراحت مطلق» عبدالرضا کاهانی را انتخاب کرده بود. چه مشکلی مانع حضور این فیلم در بخش سودای سیمرغ شد؟ فیلم عبدالرضا کاهانی بنا بر اطلاعاتی که در اختیارمان قرار گرفت، زیر 80 دقیقه بود. ما در هیات انتخاب با پنج رای برای انتخابش رای موافق دادیم. یعنی این فیلم می‌توانست در فهرست آثار منتخب باشد و به نظرم فیلم خوبی هست که می‌توانست انتخاب شده باشد و شایستگی قرارگرفتن در فهرست آثار فیلم فجر را داشت؛ اما اگر انتخاب نشده به‌دلیل مشکلاتی است که با بازبینی شورای صدور پروانه نمایش پیدا کرده است. طبق نظر این شورا باید اصلاحیه‌هایی نسبت به فیلم اعمال می‌شد که در این صورت، زمان کلی فیلم از زمان مقرر برای فیلم سینمایی پایین‌تر خواهد رفت. 75 دقیقه کف زمان برای هر فیلم سینمایی است. بنابراین این مشکل باید در ارتباط تهیه‌‌کننده و کارگردان با شورای صدور پروانه نمایش حل‌وفصل می‌شد که گویا نشده است. ‌ برخی ایراد گرفته‌‌اند که فیلم «روباه» اثر بهروز افخمی تا پایان دی‌ماه در حال فیلمبرداری است. پس چگونه این فیلم را انتخاب کرده‌‌اید؟ ما 70دقیقه از این فیلم را دیده‌‌ایم. ساختار فیلم در 40 تا 50 دقیقه اول برای‌مان مشخص بود؛ ضمن اینکه به‌لحاظ مضمون نیز فیلم برای‌مان قابل‌قبول بود. در عین حال آنچه بر پرده می‌دیدیم به‌لحاظ ساختاری و چیدمان سکانس‌ها و با کم‌بودن چند سکانس پایانی، مشخص است که می‌تواند کاری در خور تامل باشد. درواقع شناخت نسبی از آقای افخمی نیز به ما کمک می‌کرد که با توجه به شروع و میانه قابل‌قبول فیلم، پایان آن را در نظر بگیریم و با انتخابش موافقت کنیم. ‌ ماجرای کنارکشیدن فرمان‌آرا از بخش مسابقه چه بود؟ این کارگردان هشتم دی از شرکت در بخش مسابقه انصراف داد؛ اما آقای علی تقی‌پور، تهیه‌کننده فیلم، 12 دی در نامه‌ای به دبیر جشنواره دلیل انتخاب‌نشدن فیلم را جویا شد... . فیلم آقای فرمان‌آرا با پنج رای جزو انتخاب‌های ما بود، اما گویا بنا بر اطلاعاتی که به ما دادند، فیلمساز درخواست کرده بود که فیلمش خارج از مسابقه نشان داده شود. قرار هم چنین شد که در بین آثار پیشکسوتان و خارج از مسابقه باشد. در دقایق آخر تهیه‌‌کننده فیلم می‌خواهد که فیلم در بخش مسابقه باشد اما همه بحث‌‌ها شده و جدول فجر نیز بسته شده بود. دیگر نمی‌‌شد به این درخواست پاسخی داد. ما بنا بر نظم و سیاق خودمان مجبور بودیم به اصول وفادار باشیم و دست‌بردن در جدول مطمئنا‌ دیگران را متوقع می‌کرد که به درخواست آنها هم رسیدگی شود. اگر تهیه‌کننده فیلم فرمان آرا زودتر درخواست کرده بود حتما درخواستش قابل رسیدگی بود و در این شرایط هیچ کاری نمی‌‌شد کرد. ‌ چرا «نهنگ عنبر» سامان مقدم انتخاب نشده است؟ متاسفانه هیات انتخاب، فیلم «نهنگ عنبر» را ندیده‌‌اند. نمی‌دانم چه اتفاقی افتاده و به‌طور قطع درباره‌‌اش نمی‌توانم صحبت کنم؛ چون ما هم شنیده‌هایی داریم که این شنیده‌ها هیچ‌کدام سندیت ندارد. از سوی دیگر خود سامان مقدم هم با هیچ از کدام از ما چهار سینماگر در جمع هیات انتخاب که می‌توانیم نمایندگان همه‌ فیلمسازان باشیم، نه صحبتی کرده و نه درخواستی داشته است چون در آن صورت خودمان را موظف می‌دانستیم پیگیر باشیم تا به‌طور دقیق معلوم شود چرا نباید این فیلم را ببینیم. ما نماینده فرهنگی- هنری کل سینما در این هیات بودیم و تاکید می‌کنم در صورت درخواست سامان مقدم از هر یک از ما، می‌توانستیم دیده‌نشدن فیلمش را بررسی کنیم. خارج از همه این اظهارنظرها باید بگویم واقعیت این است که هیات انتخاب یکدست بود و در خیلی از موارد سه نماینده دولت از نظرات چهار نماینده سینماگران به لحاظ کارشناسی پیروی می‌کرد. جزو معدود سال‌هایی است که ما کمترین اختلافی در مورد انتخاب آثار نداشتیم. ما هر فیلم را پس از بحث کردن به رای‌گیری می‌گذاشتیم و آن فیلمی که شایستگی حضور در فهرست آثار بهتر را داشت، انتخاب می‌شد و در فهرست نهایی فیلم فجر قرار می‌‌گرفت. توحیدی: غیبت فرمان آرا، کاهانی و... جای سوال دارد فرهاد توحیدی سخنگوی خانه سینما نظر جالبی درباره حاشیه‌های این روزهای سینمای ایران دارد. او معتقد است حتی در جشن خانه سینما نیز این حواشی و اختلاف‌نظرها وجود دارد و اساسا نمی‌توان کاری کرد و در نهایت باید به‌نظر هیات انتخاب جشنواره فیلم فجر احترام گذاشت. با این‌همه باز هم پرسشی در ذهن توحیدی به‌عنوان یک سینماگر ایجاد می‌شود: آیا در حقیقت فیلم‌های سینماگرانی چون کاهانی، فرمان آرا، صمدی، الوند و لطیفی به‌دلیل نوع کیفیت از رقابت بازمانده است یا دلایل دیگری است که دیگران از آن بی‌خبرند؟ او در گفت‌وگو با «شرق» تاکید می‌کند که قطعا از طریق دیدن فیلم‌ها می‌توان به این پرسش، پاسخ داد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.