|

«سیزده» چگونه فیلمی است؟

پرسه در سردرگمی‌ها

فریبا اشویی

«بمانی»، نوجوان 13ساله‌ در آغاز دوران بلوغش، با جدایی والدین از یکدیگر مواجه می‌شود. او به‌دلیل این چالش و تغییرات در زندگی خصوصی‌اش، دوستانی از خود بزرگ‌تر را برای دوستی انتخاب کرده و درواقع به آنها پناه می‌برد. دوران شکل‌گیری شخصیت و هویت این پسرنوجوان مقارن با این اتفاق است که موجب می‌شود او با افرادی بُر بخورد که زندگی او را دستخوش تحولاتی عظیم می‌کنند و... . «سیزده» دومین تجربه هومن سیدی در مقام کارگردانی پس از «آفریقا» است. «آفریقا» اگرچه فیلمی ویدیویی به‌شمار آمد و از اکران عمومی بازماند، اما درواقع هیچ‌چیز از اندازه‌های سینمایی موجود کم نداشت. «سیزده» در دو پیرنگ اصلی طرح‌ریزی می‌شود: پیرنگ اول طلاق و تبعات آن در خانواده و دومی بلوغ و تلمس تغییرات خاص نوجوانی. فیلم «سیزده» چهار شخصیت اصلی دارد، اما تمرکز کارگردان بر شخصیت اصلی فیلم، یعنی «بمانی» است. این تمرکز موجب شده تا پیرنگ‌های فرعی قصه ناکام بمانند؛ ناکامی‌ای که کارگردان را دچار پراکنده‌گویی کرده و در نهایت به یکی از ضعف‌های عمده فیلمنامه بدل می‌شود. پدر سایه‌روشن طراحی شده است، نه سفید است و نه سیاه. او چیزی را می‌بیند که از «بمانی» فرسنگ‌ها فاصله دارد، مادر هم صلاحش نیازهای «بمانی» نیست. این هر دو شخصیت اگرچه در پرداخت نواقصی دارند اما به‌وضوح غریبگی اعضای خانواده را با یکدیگر فراهم می‌آورند. این پرداخت ناقص در شخصیت کلی پدرومادر باز کافی بوده تا خلأ عاطفی بمانی توضیح و لغزشش به بیراهه توجیه شود. سیدی اما در بخش کارگردانی «سیزده» تسلط و توانایی بهتری از خود نشان می‌دهد، فیلم او آکنده از لحظات و سکانس‌های بکر و نابی است که تسلطش بر زبان سینما را تایید می‌کند. اگرچه او از زمان کارگردانی «آفریقا» هم متهم به گرته‌برداری از نمونه‌های هالیوودی بوده اما به‌زعم نگارنده این مهم نه‌تنها کاستی تلقی نمی‌شود بلکه گواهی است بر دغدغه نسل جوان سینمای ما، که برای به‌روزبودن و دستیابی و تسلط بهتر به زبان حرفه‌ای و ابزاری سینمای روز جهان تلاش می‌کنند. سکانس جابه‌جایی جسد قاچاقچی، سکانس چپ‌کردن ماشین و سکانسی که در آن دفترچه بیمه از ساختمان سقوط می‌کند، از جمله سکانس‌های موثر و دیدنی «سیزده» به‌شمار می‌آیند. فیلم دارای ریتمی مناسب با قصه است. جوانان بزهکار اگرچه همگی در پرداخت شخصیت و موجودیت خود به‌نوعی ابترند اما در اجرا و بازی قابل‌قبول و جذابند. ریتم فیلم در شمار بالایی از سکانس‌ها با حضور طناز و موثر آنها حفظ می‌شود. از جمله این سکانس‌ها می‌توان به‌ویژه به سخنوری‌های سامی و دوست ولگردش درباره عشق اشاره کرد. سیدی جوانان خلاف امروزی را چرک تصویر نمی‌کند. با اینکه سکانس‌های طنز در فیلم کم نیست اما قصه گرفتار هجو نمی‌شود. دکوپاژ فیلم صحیح و متناسب با روایت و نوع ژانر فیلم انتخاب شده‌ است. «سیزده» نگاهی متفاوت در مقوله فرهنگ تربیتی و آموزشی خانواده ارایه می‌کند؛ نگاهی که در محدوده هنر هفتم تا این لحظه به تعداد انگشتان یک دست هم نبوده است. همه‌چیز در «سیزده» کامل نیست اما وقتی با وجود نقص در طراحی شخصیت‌ها، متن و روایت، طراحی و دکوپاژ، نور و تصویر و موسیقی کامل و بالاتر از اندازه معروفش در سینمای ایران ظاهر می‌شوند، کاستی‌ها جبران می‌شوند و از سیزده فیلمی خوب می‌سازند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.